Van het goede gelukkig: geachten bij de lezingen van de 24e zondag door het jaar A

Jezus en Jezus Sirach

Jezus Sirach is een interessante figuur. Zijn boek "De wijsheid van Jezus Sirach" vind je onder de wijsheidsboeken van het Oude Testament. Omdat het boek alleen in het Grieks is overgeleverd en van het Hebreeuwse origineel alleen fragmenten bestaan wordt het door protestanten beschouwd als een naast-bijbelsboek. De wijsheid van Jezus Sirach is toegankelijk geschreven en geeft je veel 'food for thought.' De geleerden plaatsen het rond het jaar 180 voor Christus. Je merkt dat Jezus Sirach in zijn wijsheid dichtbij Jezus de Heer staat. In het stuk over vergeving dat we deze zondag lezen is dat wel heel duidelijk. Jezus Sirach bekritiseert een cultuur van wraak en vergelding. "Wrok en woede zijn afschuwelijk, een zondig mens geeft eraan toe."

Een zondig mens? Ben je zondig als je boos bent omdat je onrecht is aangedaan? Mag je niet alles uit de kast halen om onrecht aan de kaak te stellen en een misdadiger te brengen tot het aanvaarden van de consequenties van zijn daad? Jezus Sirach gaat verder: "Wie wraak neemt zal de wraak van de Heer ondervinden, de Heer zal zijn zonden niet vergeten." Hoe komt hij hier toch bij? Het antwoord ligt in de titel van zijn boek: Wijsheid. Jezus Sirach doordenkt de ervaringen van het leven en komt tot de conclusie dat ieder mens afhankelijk is van Gods genade: "Hoe kan een mens die geen erbarmen heeft met een ander om vergeving voor zijn eigen zonden bidden. Je bent maar een mens: als je in je woede volhardt wie zal dan je zonden vergeven? Denk aan je dood en vergankelijkheid, en houd je aan de geboden. Denk aan de geboden en koester geen wrok tegen je naaste, denk aan het verbond met de Allerhoogste en zie fouten door de vingers."

Jezus Sirach noemt wrok naast andere afkeurenswaardige dingen als oneerlijkheid in handel en hebzucht, onbetrouwbaarheid en het breken van je woord en het leven van geld. Zodra geld in het geding is wordt de mens zwak. "Om geld te krijgen spreekt hij op nederige toon, maar het moment van terugbetaling stelt hij uit. Hij betaalt onverschillige woorden terug en geeft de tijd de schuld. Menigeen weigert een lening niet uit onwelwillendheid, maar uit vrees onnodig te worden beroofd." Dit thema neemt Jezus op zijn parabel als hij wil duidelijk maken dat vergeving een essentiële dimensie is van het Koninkrijk van God. Als God aanwezig is heeft een mens geen recht om zijn schulden van anderen op te eisen; wat God is voor een mens, voor mij, dat moet ik willen zijn voor een ander. 

Wat moet je hier mee in het dagelijks bestaan? Wordt ons nu gevraagd om alles maar met de mantel der liefde te bedekken? Kan er verzoening zijn zonder waarheid, vergeving zonder berouw en boete? De vraag stellen is het antwoord geven. We hebben ons rechtssysteem om verdachten te beschermen tegen onterechte beschuldigingen en disproportionele genoegdoening (wraak), we hebben ons rechtssysteem ook om misdadigers ter verantwoording te roepen. Dat rechtssysteem hebben we omdat mensen van nature niet geneigd zijn om het goede te doen en nog minder om het kwaad dat gedaan is te erkennen en 'op te biechten.' Het op zijn best een hulpmiddel om in een wereld die zo weinig van God is enige orde te scheppen.

Waar gaat het dan wel om? Om innerlijke vrijheid: Het kwaad dat een ander mens doet, het vertrouwen dat is beschaamd en het verlies dat je daardoor geleden hebt kunnen jou in je waardigheid als mens niet raken. Je staat altijd boven degene die je heeft benadeeld. Daarom is een mens ook zo groot als hij een ander die zijn misdaad heeft onderkend en zijn verdiende straf verwacht kan wegzenden en als Jezus zeggen: "ga heen en zondig niet meer." Gelovige mensen leven met de wetenschap dat het oordeel God alleen toekomt. Hij alleen kent de laatste waarheid van ieder mens en Hij staat borg voor het goede waarvan Hijzelf de oorsprong is. In Hem hebben we een kapitaal aan goed dat door geen misdaad of verlies verloren gaat. 

Er is nog iets. Zelfkennis. Je mag geen misdadiger zijn en zelfs een mens zonder zonde, maar waarom ben je dat? Is dat omdat je zo geweldig groots bent, of omdat je een goede opvoeding hebt gekregen, geen verkeerde vrienden, omdat je alles in je leven is toegevallen dat je maar kon wensen of omdat je een partner hebt getroffen die je in je verkeerde neigingen stopt? Het ergste dat je kan overkomen is verbeten rechtvaardig en humorloos goed zijn, zoals de oudste zoon in Jezus verhaal over de barmhartige Vader. Hij heeft zijn vader nooit begrepen, was verbolgen over zijn broer die er maar op los leefde en kon die broer geen thuis meer gunnen. Waarom? Omdat hij nooit geleefd heeft, nooit zijn vader heeft willen zien voor wie hij is: onvoorwaardelijk in zijn liefde. Rechtvaardigheid verdient je niets, het is een geschenk dat je krijgt, een antwoord op een liefde voor wat goed, waar en mooi is dat je van harte wilt geven. Een misdadiger ervaar je dan veel meer als iemand die veel in het leven moet missen, zelfs als hij materieel voordeel heeft door zijn slecht handelen. Daarom noemt Jezus Sirach een mens die in wrok en woede blijft hangen een zondaar: je vervreemdt je van het grootste goed in je, Gods barmhartigheid die jou zo gezegend heeft dat jij weet dat je alleen van het goede gelukkig wordt.