Missie in Papua

Wat een interessante man was dat, pater Piet van Mensvoort. 30 jaar lang is hij missionaris geweest in Papua (het Indonesische deel van het eiland). Hij werkte in het bisdom Merauke dat aan de zuidkant ligt, tegen de grens met Papoea New Guinea, een onafhankelijk land.

De Papua's zijn van voor de agrarische revolutie: het zijn verzamelaars. Ze hebben nog niet geleerd (en het ook niet nodig gehad) om geordend aan landbouw en veeteelt te doen. In hun denken en doen zijn ze van voor het jaar 3000 toen de eerste landbouwculturen ontstonden in Egypte en Mesopotamie. Omdat ze geen ervaring hebben met een wereld die ze kunnen beïnvloeden zien zal alles als beïnvloed door geesten en boze bezweringen. Abstract denken is hen vreemd.

" Ze hebben veel eigenwaarde, zegt de pater. Deze mensen vinden het maar zielig dat anderen naar hun land komen; ze gunnen anderen een deel van dat land - maar kijken ze wat meewarig aan. Zo verging het ons ook: als ze voelen dat je ze respecteert kun je heel veel tegen ze zeggen en vinden ze het prima wat je doet; maar je moet niet denken dat je hen zomaar een andere cultuur op kunt leggen. Ze nemen alles aan op hun manier, de inzichten groeien. Ik vergelijk het maar met Willibrord. Zijn missiearbeid was nog lang niet af toen hij stierf. Toen ik afscheid nam kreeg ik een brief: u hebt ons geleerd dat we met anderen moeten omgaan als met onze eigen familie en stam. Dat hebt u anderen ook geleerd en dus kunnen we nu zonder angst van het ene naar het andere gebied gaan. Zo verwoordden zij wat het evangelie in hun leven veranderd had; het had hen een omgeving gebracht die minder vijandig was." 

Deze dagen is Papua in het nieuws omdat de Indonesische overheid hardhandig optreedt tegen Papua's die hun verlangen naar onafhankelijkheid uiten. "Het probleem zijn de militairen. Ze vernederen de Papua's en dat zet kwaad bloed." Het antwoord van de Indonesische regering is om meer militairen te zenden met een voorspelbaar resultaat. Het land is ook zo rijk: de grootste goudmijn ter wereld wordt er gevonden en de derde kopermijn ter wereld en nog zoveel meer. De gevolgen voor mens en natuur zijn verschrikkelijk, maar wie bekommert zich daarom?

tekening 1920 door NL missionaris

Deze Papua's waren tot 1962 Nederlanders. Ze leerden op school de taal van hun streek en het Nederlands. Ze hadden Juliana als koningin en de regering in Den Haag was hun overheid. De geopolitieke situatie van die dagen dicteerde dat Nederland moest toegeven en Papua aan Indonesie laten; een historische vergissing en op de keeper beschouwd een onrecht. Papua werd niet onafhankelijk na een periode van kolonisatie; het werd opnieuw gekoloniseerd. Het land wordt ondertussen overstroomd met Javanen die van de andere eilanden overgebracht worden om het eiland te Indonesianiseren. Tussen de arme Javanen en de Papua's gaat het wel, maar de moeilijkheden beginnen bij de grote bedrijven, bij het overbrengen van het AIDS virus door de nieuwkomers in een land dat gezondheidszorg mentaal niet begrijpt en bij ambtenaren en militairen die neerkijken op de vrijgeboren en vrij levende Papua's. 

De Kerk is een belangrijke steun voor de Papua's. Ze verzorgt het onderwijs en doet wat ze kan aan voorlichting en het bewerken van de Papua's dat zij moeten leven in een andere tijd die andere dingen van hen vraagt. Bischop Niko Addi was deze zomer op bezoek in Nederland. Het was een voorrecht hem te ontmoeten. Nederlanders en Nederland heeft een bijzondere plicht aan Papua en dat geldt ook voor onze kerk. 

tekening 1920 NL missionaris

Wat me raakte in het verhaal van pater Piet waren zijn eerste ervaringen als missionaris: hoe ga je abstracte begrippen als genade, verlossing, bevrijding, rechtvaardigheid uitleggen aan mensen die niet abstract kunnen denken? Je moet het Evangelie helemaal vertalen in en naar hun ervaring toe. Boeiend! En tegelijk: is dat geen valkuil voor ons? Denken wij priesters niet heel gemakkelijk dat als we het de mensen maar uitleggen en catechese geven dat ze het dan wel zullen oppakken? Gaat onze verkondiging door de moeite heen van het loslaten van de begrippen en het vertalen van het Evangelie in de geleefde ervaring? Een zinnige vraag en gedachte op de zaterdagavond.

Als je een half uurtje over hebt:

www.100-jaar-katholieke-kerk-merauke.nl/historie/index.htm

Piet Hoeboer, Kees Meuwese en Jan Verschueren: missionarissen die in de jaren twintig onontdekte gebieden ingingen.