Matthieu Wagemaker priester

Arunchal: Land of Hope

2012-01-13T23:02:00.000-08:00

bischop George na priesterwijding

Vijf jaar geleden werd het bisdom gesticht: Miao, Arunachal Pradesh (India). De patroon: Christ the Light. Ik ben zojuist teruggekomen van een week optrekken met een van de meest inspirerende bisschoppen die ik mocht ontmoeten. Bishop George is Salesiaan en koos als vijftienjarige voor een avontuurlijk bestaan als missionaris in Noord-Oost India. Hij volgde zijn opleidingen aan de Salesiaanse instituten daar en in 1983 werd hij uitgenodigd door de toenmalige bisschop van Dibrugargh om te missioneren onder de stammen van het gesloten Arunachal. Dat het moeilijk zou worden werd hem op de eerste dag duidelijk: opgepakt door de politie en onderworpen aan een achttien uur durende ondervraging was de romantiek van het missionaris hem snel afgenomen.

Bishop George heeft twee deviezen: "People First" en een uitspraak van een Punjabi priester: "You have the most beautiful religion, but you destroyed it by letting people too free." Voor bishop George is de Kerk "the people." Zo begon hij ook zijn missie. Als Fr. George startte hij op een strategische plaats buiten Arunchal een kwalitatief goede middelbare school die de leerlingen ook een stevig geloofsfundament meegaf. De reputatie van de school bracht de nodige leerlingen uit Arunchal. Een aantal van hen werd katholiek en brachten op hun beurt het katholieke geloof in het hart van hun families en stammen. Met instemming van zijn bisschop had Fr. George deze leken-missionarissen het verlof gegeven om te dopen en zo ontstonden her en der kleine katholieke gemeenschappen. Twee keer per jaar probeerde hij deze te bezoeken en zo kon het gebeuren dat in 1992 een heel dorp zich bekeerde. Toen het ook nog lukte de autoriteiten te slim af te zijn en moeder Theresa aanwezig te laten zijn bij de inzegening van de eerste kerk keerde het tij voorzichtig.

inzegening dorpskerk (mocht hier 20 volwassenen vormen)

De katholieke kerk doet niet aan evangelisatie of missionering zoals de Baptisten, Pentcostals en Evangelicals. Hun methoden worden door de overheid gezien als maatschappij ontwrichtend. Helaas heeft dat ook zijn weerslag op de katholieke kerk. Omdat dat de katholieke kerk veel beter is in het bouwen van structuren (kerken, scholen, gezondheidscentra etc.) is ze veel zichtbaarder dan deze protestantse groepen. Boosheid om agressieve bekeringsmethoden richt zich daarom gemakkelijk tegen katholieken. De katholieken weten dat - daarom zijn ze niet zo heel erg onder de indruk; maar angstig is het wel. Ook de overheid kijkt anders naar de katholieke kerk. En dat heeft alles te maken met haar onvoorstelbaar grote bijdrage aan de ontwikkeling van India; met name in onderwijs en (in mindere mate) zorg. In India maken katholieken 3% van de samenleving uit, maar hun maatschappelijke impact is vele malen groter.

Noord-Oost India is een gebied waar stammen wonen die van over de Himalaya en door Birma zijn gekomen. Ze kennen het kaste systeem niet en hebben zich daarom ook verzet tegen Hindoestanisering. Dat kaste systeem is de grootste boosdoener als het gaat om de ontmenselijkende en uitzichtloze armoede waarin honderden miljoenen Indiërs verkeren. Het ondermijnt de ondernemingszin en eigenwaarde en legitimeert horigheid en schrijnend maatschappelijk onrecht. De van oorsprong animistische stammen waren gevoelig voor de christelijke boodschap toen in het begin van de vorige eeuw Baptisten daar neerstreken. Onder Arunchal ligt de staat Nagaland dat zelfs voor 95% Baptistisch is. Helaas versterkt het baptisme de tribale eigenheid en doet het weinig om mensen te ontwikkelen en in contact te brengen met een ruimere wereld. In Nagaland is zelfs een baptistische separatistische beweging actief die voor moslim terrorisme niet onderdoet. Dit doet het christendom geen goed bij de staats en nationale overheid: een andere reden voor uiterste terughoudendheid jegens de kerk en vooral jegens buitenlanders. Arunchal is een gebied waar je als Europeaan een absolute vreemdeling bent. Die ervaring verhoogde het bijzondere van de reis.

eetzaal kostschool Wakoro

In 2005 was het nodig om een nieuw bisdom op te richten en fr. George werd de eerste bisschop. Het aantal katholieken in de dunbevolkte deelstaat is nu gegroeid naar ca. 150.000, waarvan 80.000 in het bisdom van fr. George. Veertig jaar geleden waren het er in heel Arunchal nog geen 50. De deelstaat is onontwikkeld, met de auto moeilijk te berijden en wordt doorsneden door grote rivieren die in de regentijd niet over te steken zijn. Sommige gebieden zijn dan alleen nog lopend te bereiken. Er leven 27 stammen die ieder hun eigen taal en gebruiken hebben. Met de komst van de katholieke kerk krijgen zij toegang tot onderwijs en kiezen in steeds grote getale voor een religie die hen verbindt, sterkt in hun cultuur maar de negatieve kanten van het tribalisme mitigeert. Voor het eerst in hun culturele geschiedenis zijn er nu ervaringen van langdurig met leden van andere stammen samen zijn: op de scholen bijvoorbeeld, in de parochies en de grote diocesane bijeenkomsten. Ook om die reden wilde bisschop George graag een kathedraal die als een bedevaartsoord beleefd zou worden. Het is hem gelukt.

Bisschop George werkt dag en nacht en slaapt gemiddeld een uur of vier. Alles in zijn bisdom is in opbouw: kerken, scholen, seminarie, ontwikkelingsbureau en zelfs een eigen cultureel instituut. Hij snapt zijn mensen als geen ander: hij is overal te vinden waar zijn priesters zijn, waar Indiaase zusters uit het zuiden de veeleisende uitdaging aangaan om onderwijs te organiseren in al die zo afgelegen gebieden. Ik heb er heel wat mogen bezoeken: stralende vrouwen die met grote liefde spraken over hun mensen bij wie ze (katholiek of niet) snel welkom waren. Hun scholen, veelal nog van bamboe, puilen uit met frisse kinderen. In de logeerhuizen voor jongens en meisjes wordt om het hardst gewerkt. Ik zal de dagordes: opstaan 4.45 uur, 8 uur studie per dag, lessen, in de tuin werken.Een trots krijgersvolk gaat niet voor minder. Bishop George kent de cultuur van zijn mensen en spant zich in om deze te stimuleren. "De kerk is geen vijand van de cultuur", zegt hij. "Dat verwijt wordt ons gemaakt; maar wij geven de stammen de grammatica's van hun talen en maken hen er trots op dat het Woord van God in hun taal wordt vertaald en voorgelezen. We stimuleren hun tribale bijeenkomsten en letten erop dat ze ook door onze priesters in hun waardigheid worden begrepen en gerespecteerd. Het is een trots volk dat zich graag wil laten vormen maar zich niets laat gezeggen."

fr. Bala (28) pastoor en schoolhoofd (600ll)

Een week met hem en zijn medepriesters optrekken is een ervaring die ik niet meer kan vergeten. De mooie, zelfbewuste en uiterst vriendelijke mensen zijn een lust voor het oog en het het hart. De priesters komen overal uit India en hebben gekozen om zich dienstbaar te maken in moeilijke en voor hen veeleisende omstandigheden: ver weg van hun familie, eenvoudig behuisd en in een omgeving waarin de katholieke kerk ook weerstand en onbegrip oproept. De zusters komen eveneens uit alle delen van India, maar vooral Kerala. "Enkele jaren geleden kon ik niemand krijgen om hier naar toe te gaan, maar nu staan ze in de rij" lacht bischop George. Volgend jaar hoopt hij zijn eerste priester te mogen wijden van 'eigen bodem.' Het zal voor mijn mensen hier een feest zijn. Maar de meeste waardering en aandacht gaat uit naar de catechisten van het eerste en van de latere uren: zij zijn de mensen die de kerk hebben gesticht en die haar in al die dorpen opbouwen. Ze komen uit de mensen en vertalen het evangelie naar hen toe. Honderden zelfhulp groepen worden door hen mede geleid: groepen die mannen en vrouwen in staat stellen om evangelie en maatschappelijke, sociale en economische ontwikkeling bij elkaar te houden.

Van zoveel toewijding, inzicht en inzet raken mijn medereizigers en ik diep onder de indruk. We zijn getuige van de geboorte van de kerk in het hart van een volk dat over vijftig jaar veel vrucht zal kunnen geven aan de rest van de kerk. De mensen hier zijn in mijn ogen als ruwe diamanten. Bisschop George is overal aanwezig in zijn Arunchal en wordt diep gerespecteerd door katholieken en niet-katholieken. In zeer korte tijd weet hij ontwikkeling en vooral aandacht en liefde te brengen in de bergen en dalen van een land dat lange tijd gesloten, vergeten en onbemind was. Natuurlijk is een pionier met charisma, visie en een praktische geest een onvervangbare figuur: maar zo bouwt de Geest toch? Met mensen die onvervangbaar zijn en een rol spelen in hun eigen tijd en plaats. We vertrouwen bisschop George, snappen zijn visie en zien waaraan hij werkt. Nu is alles nog kwetsbaar, in opbouw en gaat veel goed omdat hij een onaantastbaar gezag heeft. Het zij hem en zijn mensen gegeven om daar lang van te mogen profiteren.

Een onvergetelijke reis! Ook omdat het zo'n mooi land is en nog zo moeilijk toegankelijk. Tenslotte zie je niet overal een olifant in de garage!

Waarom geloof ik in het missie en ontwikkelingswerk?

2011-12-29T01:00:00.000-08:00

Na meer dan een jaar begin ik thuis te raken in de wereld van missie en ontwikkeling. Wat eerst een verzameling posters, organisaties, begrotingen, beleidsplannen en al te voorzichtige gesprekken leek, is nu geworden tot de ontdekking van een machtig boeiende dimensie van de Katholieke Kerk.

Hoe zal ik dat nu eens onder woorden brengen? Misschien zo: in dit werk leer ik opnieuw de waarheid dat een organisatie (of een mens) meer over zichzelf zegt door wat ze doet dan wat ze verkondigt. Ik ben verantwoordelijk als voorzitter van de besturen van de Adventsactie en de Vastenactie voor het ophalen van geld en het goed besteden ervan. Dat besteden betekent kennis nemen van de idealen en plannen van talloze boeiende en bewogen mensen, mannen en vrouwen, in de wereldwijde Kerk. Ieder project zoals het heet is als een kijkbuisje in het leven, de hoop en de struggle van medemensen 'ergens anders.' Die mensen praten anders, denken anders, voelen anders en zijn toch zo herkenbaar. Dat dubbele van anders en herkenbaar, van heel ver weg en toch ergens heel dichtbij, dat is zo boeiend. En dan zie je hoe de Katholieke Kerk is: een onoverzichtelijke kluwen van lokale en internationale relaties, van heel simpel tot heel sofisticated, van officieel tot informeel, van hoog kerkelijk met alle pompa tot amper herkenbaar - gelovig met de overall aan, zal ik maar zeggen.

Ik denk dat je iets katholieks moet hebben om dit echt te snappen: je leeft in een werkelijkheid die tegelijk heel uitgesproken, geformuleerd en stellend is maar ook informeel, flexibel, creatief, moedig, vrij en soms aandoenlijk (en soms ergerlijk) onprofessioneel. Ik heb dat ooit mystieke lenigheid genoemd. Als je het niet hebt, snap je er weinig van. Dan lijkt dat katholieke ofwel dubbelzinnig (niet doen wat je zegt) of een afschuwelijke beknotting van je vrijheid (doen wat paus en bisschoppen je zeggen). Nu ik me zo intensief mag bezighouden met de breedte en diepte van de katholieke werkelijkheid wordt ik nog meer geboeid door deze geloofskunst om ideaal en werkelijkheid samen te houden, dingen zelf te doen en toch verbonden te zijn, om in een huis heiligen en zondaars onderdak te bieden.

Wat ik nog belangrijker vindt is dat de Jezus van de werken van Barmhartigheid (Mattheus 25) me meer vertrouwd is geworden. Geloven doe je om zonder grenzen en angst lief te hebben; en liefhebben doe je niet met schone woorden maar met concrete daden (zegt de apostel van de liefde Johannes). Doen is zeggen. En dat is meer de Kerk dan iets anders: in Nederland zijn er duizenden mensen vrijwillig bezig om armen te helpen via de Kerk in alle delen van de wereld. Overal waar armoede, rechteloosheid, achterstand en onmenselijkheid is, is de Kerk ook om een verschil te maken. Dat wil zeggen: mensen in de Kerk die net zo goed Kerk zijn als degenen die niets doen, een bord voor de kop hebben, laf zijn of gewoon onverschillig. Miljoenen, miljarden, gaan ieder jaar van portemonnaie naar project - informeel, 'gewoon' maar met hart en ziel gegeven. Duizenden jonge vrouwen en mannen besluiten om al zuster, broeder of pater hun hele leven te geven aan zorg, onderwijs, werken en leven met er voor de armen. Zo moet het! Jezus is mensgeworden en heeft ons radicaal naar de kwetsbaren onder de mensen verwezen om een idee te krijgen wat het is om zoon of dochter van God te te zijn. Die moderne frase: WWJD (What Would Jesus Do) is geen raadsel: breek je leven en bouw je medemens op door haar of hem in zijn kracht te zetten - be grace to each person you meet!

Wat ik doe?! Dit dus: gezicht geven aan een Kerk die wereldwijd is, die avonturen van goedheid beleeft en diepe dalen doortrekt van teleurstellend gedrag, die over de grenzen van de eigen parochie kijkt om levend en authentiek te blijven. In de Adventsactie en Vastenactie probeer ik daar met geweldige medewerkers inhoud en bezieling aan te geven waar de Nederlandse parochies iets mee kunnen en hun omgeving positief aanspreken. In de internationale contacten hoop ik onze aandacht en solidariteit over te brengen en tegelijk stof op te doen voor verhalen van hoop die ons als Kerk hier kunnen sterken en ons denken over onszelf verlevendigen door de ervaring van anderen daarin mee te nemen. Met het verhaal, de mensen en de voorbeelden van een Kerk die werkt hoop ik in Nederland mensen van goede wil bij de Kerk betrokken te houden. Evangelisatie begint met de ontmoeting van een Kerk die een verschil maakt: wat bezielt die mensen is de vraag die door een goed voorbeeld opgeroepen wordt en uitgangspunt voor een gesprek over de waarden en belofte van het Evangelie.

Zalig Kerstfeest

2011-12-24T02:21:00.000-08:00

Vanmorgen werd ik getroffen door de tekst waarmee in het martelaarsboek de geboorte van de Heer wordt aangekondigd. Het is een oude traditie om de aankondiging van Kerstmis plechtig uit te zingen op de dag daarvoor, in de prime of het ochtendgebed. Het begint zo: "Vanaf ontelbaar voorbijgegane eeuwen sinds de schepping van de wereld, toen God in het begin hemel en aarde schiep en de mens formeerde tot zijn beeld.." en gaat dan verder met het herinneren aan de grote gebeurtenissen in de geschiedenis van het verhaal tussen God en mens die op een punt in de tijd worden geplaatst: Abraham, de uittocht uit Egypte onder de leiding van Mozes, de zalving van David tot koning, de profetie van Daniël en de grote gebeurtenissen die de tijd duiden in de antieke wereld, de Olympiade, stichting van de stad Rome, de heerschappij van keizer Augustus die als een tijd van vrede werd aangemerkt. Zo wordt hele geschiedenis gelezen naar dat ene moment toe:

"Jezus Christus, eeuwige God en Zoon van de eeuwige Vader, wilde de wereld met zijn meest dierbare komst toewijden. Hij is ontvangen uit de heilige Geest en werd na het doorlopen van de negen maanden na de ontvangenis in Bethlehem in Juda geboren uit de Maagd Maria en is mens geworden. Dit is de geboorte van Onze heer Jezus Christus naar het vlees."

Het is zo kostbaar, zo ontroerend om de hele wording van de kosmos en het geboren worden van de mens daarin die kan kijken, luisteren, onderscheiden, namen geven en uniek maken bevestigd en verklaard te zien door de menswording van de Zoon. Zo komen we thuis in onze immense kosmos die zijn betekenis krijgt in het onwaarschijnlijk onbeduidende van dat toch zo unieke leven van ieder van ons. Als in een ondeelbaar moment raakt de eeuwige God de altijd voorbij gaande tijd en consacreert die, wijdt die toe - zoals het genoemd is. In die tijd die altijd voorbijgaat, waarin niets en niemand blijft en alles vluchtig moet lijken omdat het maar even vastgehouden kan worden in het geheugen en dan nog als een idee in mijn hoofd of het hoofd of verhaal van een paar anderen - in die tijd is God ingetreden.

Al die eeuwen, al dat zoeken naar waarheid en echtheid van een mensengeschiedenis krijgt zijn zin en doel in de geboorte van een nieuwe mens. Die mens krijgt een naam van God al gegeven (denk aan de geboorte van Johannes de Doper en zijn naamgeving die tegen alle verwachtingen in gaat van zijn familie). Dat is zo ontroerend, zo mooi, zo ongrijpbaar en toch zo echt. Het is de mystiek van de ontmoeting die in de geboorte van de Mensenzoon zijn volle diepgang en waarheid krijgt: in ieder mens is de eeuwigheid van God aanwezig. Ze kijkt je aan als jij aankijkt. Ze grijpt je aan als je ontmoeting toelaat. Ze maakt je vrij als je jezelf geeft en niet terughoudt, als je wilt en kunt leven met een werkelijkheid die je sprakeloos maakt; die je bevrijdt en tegelijk bindt. Bindt aan de arme, de misdadiger, de vreemde, de zoon of dochter, de man of vrouw die met jouw gebroken heeft. Het lukt je dan niet meer om je leven in eigen hand te houden en om alles zo te regelen dat het klopt. Je wordt meegenomen in de dynamiek van de heilige Geest die je aan de andere kant van goed en kwaad plaatst - Hij plaatst je zo dat je kunt aanvoelen, bevroeden (ons kennen is stukwerk zegt de apostel Paulus), wat de Vader ziet en de Zoon wil en de Geest doet.

Wat een grote woorden toch. Het gaat toch maar om de geboorte van een kind? Ja, om de geboorte van het Kind. Het Kind waarin in ieder mensenkind gezien en gekend en geborgen is midden in een immense, onmetelijke omgeving die alle denken over tijd en ruimte te boven gaat. Zo mooi, zo kostbaar, zo uniek ben jij, ben ik. Als je vannacht in de ogen kijkt van het kerstkindje zie je zijn blik: een kijken dat in jou het mysterie wekt van gekend zijn door de Schepper die van alle eeuwen af jou al gezien had.

Zalig Kerstfeest!

Ik geloof in de Kerk!

2011-12-17T02:38:00.000-08:00

Ja, dat was wel zwaar gister. Ik heb natuurlijk alles gelezen, bekeken en beluisterd waar ik bij kon. Meer dan een jaar zagen we op naar de publicatie van het rapport van Deetman. Ik moet hem een compliment geven en met hem zijn crew. Het is een waardig, inzichtrijk en diepgravend onderzoek geworden. Natuurlijk is de uitkomst zwaar voor iemand als ik die zo zielsveel van de Kerk houd. Misschien is het moeilijkste nog wel de conclusie dat het in de Katholieke Kerk met kindermisbruik niet anders gesteld is dan in de rest van de samenleving. Na alle horrorverhalen zou je de indruk kunnen krijgen dat de katholieke Kerk een smeerboel is op dit gebied door celibaat, wereldvreemdheid en dubbelzinnige moraal. De werkelijkheid is anders: het maakt niet uit; binnen en buiten de katholieke Kerk is de werkelijkheid hetzelfde. Dat is erg, heel erg vernederend en beschamend. De Kerk is blijkbaar geen omgeving waarin mensen waarachtiger, eerlijker, moediger, waardiger omgaan met misdaad en zonde dan daarbuiten. Dat is wijsheid van alle tijden maar tegelijk ook zo grauw, zo waar dat het me toch zwaar valt.

Casta meretrix, gekuisde hoer. Zo noemde Ambrosius in een preek de Kerk. Ja, dat is ze. We staan er gekleurd op. Het maatschappelijk prestige is wel aan duigen. Geen gemakkelijk gezag meer, integendeel. Eerder afhoudendheid, weten dat er aan die bisschoppen en priesters een smet kleeft... En toch, ik weet uit ervaring dat mensen ons priesters nog altijd zoveel toevertrouwen, ons bekijken met een zekere verwachting. Wat nu voor ons gaat spreken is wat we doen: waar we gezien worden, welke agenda we hanteren en wat we vertellen als ons vragen worden gesteld. Er ligt een kans om vertrouwen te winnen door gewoon meer priester, meer religieus, meer bisschop te zijn. Macht hebben we over niemand, maatschappelijk prestige is geen issue meer - wat blijft is de motivatie en inspiratie: overtuigen door zelf als gelukkige, vrije en open mensen te leven: biddend, delend in de nood van anderen, gemeenschappen opbouwen die als een thuis voelen.

Ik geloof in mijn Kerk. Ik geloof in haar omdat Christus zelf haar leven is. Dat is natuurlijk wel erg absoluut gezegd, maar ik denk dat het dichterbij de ervaring ligt. Als je een slechte boodschap te horen krijgt realiseer je je ineens wat je echte waarden zijn. Je agenda wordt anders, je kiest als vanzelf voor de mensen die het belangrijkst zijn in je leven - je voelt dat bij hen en in hen je fundament en je echte waarde ligt. Voor de Kerk is dat Christus, is dat alles wat we evangelie noemen: gebed, nieuwe aandacht voor de mensen die je als pastor zijn toevertrouwd, nieuwe aandacht ook voor de woorden van de Bijbel en de voorbeelden van de heiligen. De misbruik crisis brengt ons priesters (en allen die van de Kerk houden) tot onze diepste waarde terug en dat brengt vernieuwing - niet de vernieuwing van beleidsplannen en manifesten - anders. Herbronning - vitaliteit - inderdaad, Christus!

Mensen zijn nooit van God los en er zullen er verrassend veel zijn die in een eerste betekenisvol contact met een priester meer open voelen gaan dan ze zelf ooit konden vermoeden. Zo werkt het. Zo kan en zal het werken. De graankorrel moet in de aarde vallen om nieuw leven voort te brengen. Dat beeld van Jezus is het hart en de ziel van ons geloof: midden in de dood bloeit leven, nieuw leven op. Over een jaar of vijftien zal de Kerk in Nederland onherkenbaar anders zijn - in bijna niets meer herinneren aan het verleden van 1853 tot 2003; maar ze zal een Kerk zijn die - bescheiden natuurlijk, maar toch - weer groeit, voorzichtig bloeit en niet onopgemerkt blijft. Her en der zie ik al iets van die toekomst - ja. Niet wij maar Hij!

Een week vóór 'Deetman'

2011-12-09T13:44:00.001-08:00

Nog even en de storm breekt los. Na meer dan een jaar inrelatieve stilte gewerkt te hebben presenteert de commissie Deetman haarrapport aanstaande vrijdag. Het zal een mediacircus worden. Wat doet dat nu meteen priester die dagelijks gelovigen en niet-gelovigen onder ogen komt? En wathoor ik dan? Bezorgdheid vooral – hoe de kerk eruit zal komen, of debisschoppen de kunst zullen verstaan om waardig te reageren. Raakt het mij ende mensen die ik spreek dan niet? Ja het raakt. De verhalen van de slachtoffersgaan door merg en been; ik voel boosheid en onbegrip, verdriet en soms gewoonsprakeloosheid. Er is nog een andere kant. Vorig jaar tijdens de Stille Omgangin Amsterdam, we trokken traditiegetrouw stil biddend door de duistere stratenvan Amsterdam. Half dronken mensen riepen uit de deurposten van cafés en andere‘huizen’ ‘kinderneukers’ naar ons. “Ons,” veel lieve mensen van de leeftijd van mijn ouders en jongeren zelfs dieaan dat verleden part noch deel hebben. Dat is niet terecht en dat doet pijn omwillevan die goede, waardige mensen, priesters, religieuzen en leken, die het overovergrote deel uitmaken van de ‘Katholieke Kerk” en desondanks een stigma dragen .

Er gaat bijna geen dag voorbij of we worden opgeschrikt doornieuws over kindermisbruik in de actualiteit: in onderwijs, in jeugdzorg, insport en – het meest van alles, in de sfeer van de intimiteit van de familie.Het is verschrikkelijk om te weten dat het zo kostbare vertrouwen tussen eenkind en een priester of broeder is geschaad, het is nog erger dat je weet datde ontluisterende werkelijkheden in de Katholieke Kerk de top van een ijsbergzijn. Voor ons is het een stigma dat ons aankleeft. We worden er meegelijkgesteld, het wordt ons nagedragen en het heeft onze naïviteit of onbevangenheidweggenomen. Bij het maken van een parochieblaadje vroegen iemand zich af of zewel foto’s van spelende kinderen op de voorpagina moesten zetten – zo diep gaathet. Maar de realiteit van vandaag -zien we die wel genoeg onder ogen? Welk instituut gaat de Katholieke Kerkvolgen en geeft toestemming om alle archieven open te stellen met alle stukkenvan de laatste zeventig jaar? Willen we het eigenlijk wel weten?

Voor mij was seksueel misbruik al een item tien, twaalf jaargeleden. Ik was ontzet door de frequentie waarmee vooral jonge vrouwen mevertelden over de schending van hun integriteit. Ik ken de verhalen vanverschillende mannen nu die als jongen jarenlang misbruikt waren in defamiliesfeer. De eerste keren dat ik die verhalen hoorde schrok ik ervan, laterrealiseerde ik me dat ik ze zoveel hoorde. Bij iedere huwelijksvoorbereidingbreng ik het nu ter sprake. Vertel over een stel dan een maand na hun huwelijkhelemaal in verwarring verkeerde omdat beiden seksueel misbruikt waren en datvan elkaar niet wisten. De een voelde zich beklemd door de nabijheid van deander en de ander voelde zich onzeker als de partner niet dichtbij genoeg was.Het werd een drama en ik vertel dit, met nog andere voorbeelden, als eenuitnodiging aan de stellen om vooral open te zijn over je verleden.

Ik ben priester en leef het celibaat. Dat schijnt deboosdoener te zijn volgens de mediaberichten. Grote onderzoeken in de VS enelders laten steeds zien dat er geen rechtstreeks verband bestaat en dat deoorzaken voor misbruik elders gezocht moeten worden. De repressieve en opconformisme gerichte opvoeding en vorming van priesterkandidaten en religieuzenin de jaren veertig en vijftig en het onvermogen om te gaan met een nieuwe tijdwordt nogal genoemd als oorzaak. Maar goed, we zullen zien wat het in Nederlandis. De commissie zal er vast zinnige dingen over te zeggen hebben. De eerstekeer dat ik over zoiets als misbruik hoorde was van een jongen die ik kende,een zoon van een dominee. Eerlijk gezegd begreep ik toen niet eens goed wat hijbedoelde.

Ik ben trots op en dankbaar voor mijn katholiek-zijn maar er isgeen reden om ons boven kritiek verheven te achten. De kerkvader Ambrosiusnoemde de Kerk in een preek castameretrix, een kuise hoer. Hij zag in de zevenvoudige zondares MariaMagdalena die de apostel van de apostelen werd en die Jezus veel liefhad eenbeeld van de kerk. Hij kon dat zeggen en zijn mensen waardeerden hem erom.Misschien is het hetzelfde wat een goede protestant verstaat in het woord vanLuther: semper justus et peccator. Hoehet ook zij, we zijn gewaarschuwde mensen geworden. Het sluipt er zogemakkelijk in – dat snorrig tevredene en de reflex om moeilijkheden uit de wegte gaan. Ik waardeer onze bisschoppen dat ze die moeilijkheden niet uit de wegzijn gegaan. Ze hebben het zelf gewild: een onderzoek dat onbarmhartig dewaarheid zoekt – alles aan het licht brengend. Er is geen andere weg. Zo begintelke biecht, met het ongemak om niets te verhullen, niets achter te houden enniets ongezegd te laten. Dat is het moeilijkste, staan in je waarheid. Daarnakomt de boete – het goed maken door een zinnige inspanning. En dan? Een periodevan heling, van nieuw-worden. Castameretrix – een gekuisde hoer, een die, in de woorden van Jezus, meerliefheeft omdat haar meer is vergeven. Van die kerk kan ik houden, want ze eetgenadebrood.

De gedachten van zomaar een van die priesters die hetvoorrecht genieten te mogen treden in het licht en de duisternisvan menig mensenhart. Dat vertrouwen is zo kostbaar. Dat het beschaamd werd enwordt maakt dat het soortelijk gewicht van misbruik in de Katholieke Kerk begrijpelijk zoveel groter. Ik beschouw de commotie en de emotie over het misbruik in de Kerk als deuitdrukking van het verholen verlangen van een samenleving (ondanks allesecularisatie) dat priesters nog echt zijn – geestelijken die in eenvoud vanhart godsmannen zijn. Dat is de les die ik uit dit alles leer en de hoop die ik voor de kerk heb.

Gelukkige priester!

2011-12-09T07:57:00.001-08:00

Gister ontving ik van een goede vriendin dit bericht uit de Volkskrant. Ik ben het helemaal eens met de uitkomst!

Tien banen om (on)gelukkig van te worden

08/12/2011 / Sanne Riepema

Welke werknemers zijn het meest gelukkig? Dat vroeg de universiteit van Chicago zich af en ging op onderzoek uit. In datzelfde kader moest natuurlijk ook worden ongezocht in welke branche de meest ongelukkige werknemers zich bevonden. Geestelijken zijn volgens het onderzoek over het algemeen het meest gelukkig, in tegenstelling tot de IT-Directeur. Die is het minst tevreden, als we het onderzoek mogen geloven.

Gelukkigste werknemers
1. Priesters (en andere geestelijken)
2. Brandweermannen
3. Fysiotherapeuten
4. Auteurs
5. Leerkrachten in het speciaal onderwijs
6. Leraren
7. Artiesten
8. Psychologen
9. Financieel adviseur
10. Ingenieurs

Verschillende factoren waren bepalend bij samenstelling van deze top 10. Zoals autonomie, helpen van mensen, plezier in uitoefenen van het vak en ga zo maar door.

Ongelukkiste werknemers
1. IT-Directeur
2. Directeur van Sales en/of Marketing
3. Productmanager
4. Senior Web Developer
5. Technisch Specialist
6. Electromonteur
7. Onafhankelijk onderzoeker recht
8. Technical Support Analyst

9. Computer numerically controlled machinist (CNC)

10. Marketing Manager

Waarom zijn deze werknemers -die toch over het algemeen meer verdienen en een hogere sociale status hebben- minder tevreden? Todd May geeft hier antwoord op in the New York Times. 'Je baan en zelfs je leven is pas de moeite waard als het betekenis heeft. Hier halen de meeste medewerkers dan ook hun voldoening uit. 'Je moet je als het ware verbonden voelen met je werk.'

May: 'Toewijding aan zaken die in het algemeen gedefinieerd zijn als waardig, zoals het helpen van zieken of armen, geven betekenis aan je leven. Daardoor is het verschil tussen de gelukkigste en ongelukkigste werknemers te verklaren. De meest ongelukkige werknemers hebben het gevoel te werken voor hun opdrachtgever in plaats van mensen te helpen.' Om die reden moeten volgens May organisaties de klant of consument nog meer centraal zetten bij de werknemers. Want uiteindelijk betekenen tevreden klanten, tevreden werknemers.

Vol verwachting klopt ons hart

2011-12-05T11:46:00.001-08:00

Sinterklaasavond... Ik vind het niet moeilijk om de gevoelens en herinneringen terug te halen. Mijn ouders hadden een bijzondere manier van Sinterklaas vieren: ze verstopten de kadootjes. Mijn en broer en ik mochten die dan gaan zoeken. Een jaar waren we de wanhoop nabij - ik was toen negen. We konden niets vinden! Wat bleek - de kadootjes waren met touwtjes en punaises aan het plafond bevestigd!

Dat heerlijke verwachten - vol zijn van wat er komt. Wat is dat toch een rijke ervaring; een mengeling van spanning (zou het er wel zijn) en voorpret: in gedachten waren de kadootjes al tien keer ontvangen en uitgepakt. Ik houd van Sinterklaas. Ook de volwassen traditie spreekt me aan: je inspannen om een passend geschenk te vinden, een verrassende verpakking maken en je best doen om een zinnig rijm te maken. De waarde van het kado ligt in de aandacht die je krijgt. Gister nog had een lid van de werkgroep MOV in de Mariaparochie van Alkmaar de moeite genomen om mij na de Eucharistieviering niet alleen te verrassen met een prima chocoladeletter maar ook met een rijm dat met smaak geschreven was.

Het beste dat je kinderen kunt leren is de kunst van het ontvangen. Een vriend van me vertelde over pakjesavond bij zijn zus en hun kinderen. Dat was vooral kadootjes verslinden. Het ene na het andere moest gepakt en uitgepakt worden om onmiddellijk terzijde geschoven te worden voor weer een ander pakje. Hij vond het geen mooi gezicht, zag er gloeiende hebzucht in die niet getemperd werd door het kunnen genieten van het ontvangen - er was teveel; alleen meer leek goed te zijn. Tja, je mag kinderen iet kwalijk nemen dat ze kinderen zijn - maar toch. De avond inkleden met chocolademelk en warme gezelligheid, liedjes zingen en uitnodigen om vooral te genieten van het ontvangen, uitpakken en ontdekken van het nieuwe; de heilige Nicolaas van Myra zou zich daar wel bij gevonden hebben denk ik.

Sinterklaas past zo goed in de Advent. Zo kun je dus verwachten: in spanning zijn of het echt wel gebeuren gaat en tegelijk de nieuwe hemel en de nieuwe aarde al beleven. Leven alsof het nu al zo is: dat Hij die zijn eerste Woord sprak waardoor wij mochten zijn ook zijn laatste zal spreken. Dat laatste woord is zo belangrijk, want dan wordt alles samengevat en krijgen onze keuzes, dromen, waarden en offers daarvoor gebracht hun definitieve betekenis. Dan is alles tot zin geworden - ondubbelzinnig en zonder bijmenging van wat nog niet is of niet meer is. Advent is de tijd waarin we de kunst beoefenen van het mogen ontvangen: de geboorte van de Heer Jezus, zijn zelfopenbaring als het langgezochte antwoord van de wijzen en vooral, zijn eens gegeven woord dat Hij wederkomt opdat alles in Hem geoordeeld, geborgen en gezegend blijve.

De heilige Nicolaas van Myra heeft - met het weinige dat we echt van hem weten - geleefd met deze verwachting in zijn hart. Lang, heel lang geleden. En als iedere heilige is hij een niet meer te doven genadevlam in donkere dagen die nu al doet denken aan die dag zonder einde. De dag, waarvan Paulus de apostel zegt, "De nacht loopt ten einde, de dag komt naderbij. Zorg ervoor dat hij je wakend vindt!"

Kansen voor je geloofsgemeenschap

2011-11-20T02:33:00.001-08:00

De parochie van Edam had me uitgenodigd om voor hun buren en belangstellenden te spreken over de kansen en mogelijkheden van regio vorming. We zien, zo zeiden ze, de noodzaak om meer samen te werken en anders te denken maar we zien onze parochie ook sterker worden omdat we goed bezig zijn met onszelf.

Er waren zo'n 40 mensen op komen dagen en met de co-sprekers Ina van de Bunt en Margot de Zeeuw hebben we onder leiding van pastoor Berga een prima middag gehad. Hieronder de kern van mijn bijdrage. Ik geloof oprecht dat de kerk een nieuwe groei in geestkracht en gemeenschapskracht kan doormaken als we durven vertrouwen op het woord van de Heer: de graankorrel moet in de aarde vallen om nieuw leven voort te brengen.

Over een half uur de trein in om naar Heerlen af te reizen en een week lang retraite te geven aan de Benedictijnen van Vaals. Geen boeiender en afwisselender leven dan dat van een priester!

Kansen voor je geloofsgemeenschap

In 2004 heeft ons bisdom het beleidsplan “Nieuwe Tijden,Nieuwe Wegen” ingezet met drie doelstellingen: geloof verdiepen, meervertrouwen uitstalen als geloofsgemeenschappen en slim samenwerken zodattalenten en inzet van mensen beter tot hun recht komen.

Er is een keuze gemaakt om de Nieuwe Tijd als een kans tezien om meer Kerk te worden, meerbeweging van Jezus en gemeenschap te worden die bijdraagt aan je gevoel vanlevenskwaliteit. Een positieve keuze dus om tegen de gevoelens van onmacht enkrimp in te gaan en ons te laten raken en sterken door de deugd van de hoop.Sla de hand aan de ploeg en kijk niet om!

Parochies zijn natuurlijk eerst en vooral geïnteresseerd inwat zij kunnen winnen bij een andere manier van kerk-zijn. Voor je het weetgaat de discussie over ‘wat we verliezen en hoe we zoveel mogelijk van onszelfkunnen bewaren.’ Als je zo het regioproces ingaat dan zul je er weinig plezieraan beleven en het vooral gaan zien als een management van krimp en hetverdedigen van je eigen kerk en belangen. Dat levert geen vreugde op en is voorniemand aantrekkelijk. Het kost ook heel veel: vermoeidheid, teleurstelling enfrustratie die energie wegnemen, gebrek aan relevantie voor anderen, nog steedsniet goed benutten van de talenten die pastores en gelovigen samen bezitten.

Jezus zegt: “Kom en volg Mij.” Hij zegt nergens “Kom enblijf zitten.” Ontwikkeling, dynamiek en kiezen voor déze tijd zijn uitingenvan een evangelische vrijheid. Hoe kun je dat concreet maken? In mijn bijdragewil ik drie lijnen langsgaan:

1 Denkin mensen: waar ben je goed in, wat motiveert je en hoe zorg je ervoor dattalenten en motivaties de ruimte krijgen om de kerk op te bouwen. Doorregionaal te denken kun je talenten beter inzetten en samenbrengen. Je geeft jepastores ook de kans en de ruimte om meer op hun talenten in te zetten
2 Denkin kansen: de kerkgemeenschap leeft als mensen het gevoel hebben: hier gebeurtiets! Het verleden is niet de norm. Ondernemingszin spreekt aan.
3 Denkvan buiten naar binnen: hoe kijken mensen naar ons? Wat zien ze van ons? Hoeonderhoud je contacten die je hebt opgebouwd. De samenleving is veranderd.Mensen leven nu met dynamische relaties: soms ben je sterk betrokken(bijvoorbeeld als je wilt gaan trouwen of een kind wilt laten dopen) en daarnawat minder. Social media zijn een praktisch instrument dat je kunt gebruiken omje opgebouwde contacten interactief te maken.

Bij alles geldt: wees eerlijk en concreet en durf tevertrouwen op elkaar.

Over liturgie, riten en vertalingen

2011-11-06T02:00:00.000-08:00

In mijn privé devotie en liturgie volg ik graag de Tridentijnse ritus. Ik houd van het bidden van de psalmen en voel me daarin meer 'bediend' in 'the old school.' De Tridentijnse liturgie viert en bidt ook meer met het lichaam dan de vernieuwde; ze sluit aan bij de seizoenen en heeften in de metten de betekenis van het waken in de stilte van de nacht bewaard. Door de week staan de heiligen op de voorgrond. Bijna iedere dag een feest van een heilige vieren is soms wat vermoeiend, maar ik merk dat ik het al doende meer betekenisvol en verrijkend ga vinden. Het is een oeroud christelijk gebruik om het geloof te vieren op het graf van de heiligen: Christus ontmoet je en vier je bijvoorkeur in het gezelschap van mensen die zijn woord horen en ernaar handelen (de heiligen). "Dat zijn mijn broeders en mijn zusters", zegt Jezus. Er is nog iets dat me er in aanspreekt: je ziet in de opzet van de missen de lange geschiedenis van de vierende kerk terug. Sommige missen, riten en gebruiken gaan terug tot de vierde eeuw, andere zijn relatief laat 'gecomponeerd.' Het is als een oud kasteel waar een toren uit het begin staat naast een zaal eeuwen later gebouwd. De Tridentijnse liturgie verraadt haar lange wordingsgeschiedenis. Ze is geen project om alles terug te restaureren tot 'een oorspronkelijke staat' zoals de liturgie van Paulus VI (die ik met veel devotie en dankbaarheid vier en pastoraal veel geschikter is).

Ik vier geen Tridentijnse liturgie omdat ze heiliger zou zijn dan de vernieuwde; de heiligheid wordt geven in de ontmoeting met de Levende Heer die zich laat vinden in de gelovigen die vieren, de priester die Hem hand en stem geeft, de Schrift die gelezen wordt als verkondiging van Gods Woord en het Eucharistisch geheim. Links staan of rechts, duimpje en wijsvinger samenhouden na de consecratie of niet, Latijn of volkstaal, één zegeningsgebaar tijdens het eucharistisch gebed of een stuk of vijftien, dat doet allemaal niet zo terzake. Er zijn vele manieren van doen en geloven. De Kerk erkent naast de Romeinse ritus in gewone en buitengewone vorm nog vele andere die eigen zijn aan de met Rome geünieerde oosterse en oriëntaalse kerken. Die herkenning zou wat mij nog wel wat ruimer mogen. De Neo-cathechumenale weg heeft met veel moeite enige ruimte gekregen voor wat eigenheden in de liturgie van haar samenkomsten. Dat is goed. Voor Trente was er een veelheid aan liturgische tradities en riten in de (Europese) katholieke kerk. Daar is met enkele uitzonderingen niet veel meer van over. Jammer.

Ik vind dat jammer omdat ritenkwesties opgeblazen worden tot oneigenlijke proporties. Je mag als priester niet zomaar de liturgie veranderen; dat verbod staat expliciet vermeld in het kerkelijk wetboek. Ik snap dat. De liturgie is niet bedoeld als een vorm van zelfexpressie van een priester of een lokale gemeenschap. Liturgie, rite en traditie vormen je en zijn meer dan iets anders inhoud en beleving van ons geloof. Maar wat is er op tegen om plaatsen, volken en erkende spiritualiteitsgemeenschappen hun eigen ritus te geven? Die eigen ritus volgt natuurlijk de structuur van de Eucharistie en de getijden maar is ook uitdrukking van de waarheid dat er vele wegen zijn die naar God voeren. De Schrift zelf laat in de verschillendheid van de evangelies de waarde en waarheid van het aliud sed non alia (anders maar geen andere dingen) zien. De gemeenschap die ontstond uit de verkondiging van St. Jan heeft een andere kleur dan die van St. Markus of St. Lukas.

Zo kijk ik ook naar het vertaalprobleem. De instructie Liturgicam authenticam vraagt dat de vertalingen van de Romeinse ritus de tekst en structuur van het Latijnse origineel volgt. Wie ben ik om de wijsheid van de congregatie voor de eredienst in te betwisten? Als de Kerk één ritus voorschrijft die in alle werelddelen gevolgd moet worden, dan moet die ritus ook herkenbaar zijn in de verschillende vertalingen ervan. Toch is vertalen iets anders dan letterlijk overzetten. Dat letterlijk overzetten herinnert je er alleen maar aan dat je zelf de grondtaal niet machtig bent en dat je het moet doen met een facsimile in een taal die je wel verstaat. Je voelt dat de teksten in je eigen taal gewrongen klinken en dat er woorden en zinsconstructies gebruikt worden die niet natuurlijk overkomen; maar je kunt zo goed en kwaad als het gaat de grondtaal bestuderen en teksten vergelijken. Kun je gebeden zo vertalen? Nee. Gebeden moeten zo vertaald zijn dat ze echte communicatie uitdrukken van hart tot hart, van mens tot God. Vertalen is een dubbele beweging: intens luisteren naar wat gezegd wordt in de grondtaal om die zin en betekenis een uitdrukking te geven in een andere taal. Dat is een scheppend proces en leidt tot evenzovele uitdrukkingen die niet zomaar tot één bron te herleiden zijn. Aliud sed non alia!

Anders dan bijvoorbeeld de Engelse taal heeft de Nederlandse (zeker niet binnen de katholieke traditie) geen liturgische geschiedenis. Katholieken hebben het altijd moeten doen met vertalingen voor privé gebruik van de Latijnse liturgie. We zijn nog niet zo lang gewend aan het Nederlands als liturgische taal. Het officiële getijdengebed is er sinds 1991, het missaal sinds 1979. Ik vind het Nederlands daarin wat vlak, de hymnen overstijgen dikwijls de kwaliteit van een rijmvers niet; het voelt nu al als gedateerde taal. Oubollig is niet hetzelfde als waardig en plechtig. Onze informele cultuur vraagt om een liturgische taal die sterk communicatief is, beeldend en gevoelig voor wat vervreemdt en wat aantrekt. Degenen die belast zijn met de opdracht om alle liturgische boeken opnieuw te vertalen zullen er een bovenmenselijke klus aan hebben. Ik hoop dat het iets moois gaat worden, een beetje zoals de NBV; zeker niet perfect maar wel een vertaling die door goed luisteren en met gevoel voor de Nederlandse taal zoals ze nu functioneert tot stand is gekomen.

Eeuwig Leven

2011-11-02T14:23:00.000-07:00

De eerste twee novemberdagen nodigen uit om te mijmeren. Mijmeren over dood en leven, over leven in de dood en de dood in het leven. Paulus is er zo stellig in: "Als Christus niet is verrezen, dan is ons geloof zinloos en een leugen voor God en mensen. Als Christus verrezen is, dan zullen ook wij verrijzen. Hoe? God weet het! Een vergankelijk lichaam wordt gezaaid, een onvergankelijk geoogst." Deze woorden zijn de ziel van ons christelijk bestaan. Alles wat we zijn en doen denken we vanuit de verrijzenis.

catacomben in Rome. Christelijke afbeelding van geloof in de verrijzenis

Voor Paulus is de verrijzenis de ziel van zijn betoog: dit is de betekenis van Jezus leven en sterven, van geloof in de gekruisigde, geloof dat rechtvaardigt en de relatie met God zo herstelt dat ze in haar volle kracht en waarde herleeft. In synagogen disputeert hij met de Tora in hand en hart, op de pleinen disputeert hij met kennis van de cultuur, schrijvers en filosofen van zijn toehoorders. Maar of het nu tekens zijn of geaccepteerde wijsheid, meer dan een opening kan Paulus niet bieden. Een opening naar die stap in het ongewisse, de stap uit de flauw verlichte omgeving van Tora en Wijsheid door de donkere deur van het geloof naar het volle licht in Christus.

Het verbaast niet dat velen Paulus aanhoorden en weinigen hem volgden. Voor menig jood was hij een godslasteraar, voor menig onderwezen "Griek" een zwetser. Degenen die hem volgden door de deur van het geloof waren zo verschillend van aard. Armen, slaven en vreemdelingen. Maar ook rijke dames en gefortuneerde heren, mannen en vrouwen van aanzien. De brieven van Paulus verhullen weinig van de dynamiek van zo'n groep van mensen.

Op mijn bureau ligt een boek van Steven Hawking die met zijn coauteur monter schrijft dat God niet nodig is, geen wonderen verricht en dat het geen probleem is om met de wetenschap in de hand een antwoord te geven op de vraag waarom er iets is en niet niets. God verklaart niets dat niet door wetenschap verklaard kan worden en wetenschap die God invoert verklaart niets en doet zichzelf fataal tekort. Ze wijzen op de atomisten en materialisten onder de eerste Griekse filosofen die later verzwegen worden omdat de Griekse filosofen de voorkeur geven aan een kosmos die waarheid, goedheid en wijsheid in zich draagt; een zuiver materialisme verdroeg hun geest niet. Wij wel zeggen zij.

Een ander boek dat op mijn tafel ligt is van Bernard Delfgaauw die in 1962 schrijft over de priester paleontoloog Teilhard de Chardin. Ik vind het een reuze interessant betoog dat Delfgaauw ontwikkelt om het gedachtengoed van Teilhard de Chardin uiteen te zetten en zo te verhelderen dat het goed begrepen kan worden als het werk van een priester die met hart en ziel Christus leefde en zocht om de evolutionaire inzichten van de wetenschap in te zetten om tot een dieper begrip te komen van de filosofie en theologie. Teilhard de Chardin had maar een wens: sterven op paaszondag. Een wens die in 1955 in vervulling ging. Een centrale thesis in zijn betoog is dat complexere materiële structuren leiden tot hogere graden van zelfbewustzijn. Een tweede thesis is dat de industriële revolutie het moment markeert waarop de culturele evolutie de biologische inhaalt: veranderingen in onze leefomgeving worden niet langer gedicteerd door de ontwikkeling van onze biologie maar mogelijk gemaakt door de grotere invloed van onze geest. Hij voorziet een ontwikkeling waarin dit gegeven zich doorzet in een steeds verder gevoerde vergeestelijking van de mens. De technieken die ons nu ten dienste staan en de veelbelovende (en angstwekkende) verkenningen van de biogenetische wetenschappen en nanotechnologie wijzen op een manier van mens-zijn die steeds minder door zijn biologische uitgangspunten beperkt hoeft te worden. Tenslotte zijn er de groeiende inzichten van de quantummechanica, de natuurkunde van de subatomaire wereld. Voor haar is de vraag of er nog sprake is van materie, als er situaties denkbaar zijn waarin materie geen massa heeft en alleen energie, dynamisch, kracht is.

Er is een stroming in de wetenschap en filosofie die alles wil herleiden tot een oorzaak. Er is een andere die de veelvoud van de realiteiten tot uitgangspunt neemt. Als complexere structuren samengaan met een groeiend bewustzijn, dan is dat bewustzijn zeker veroorzaakt door de onderliggende materiële structuur maar valt er niet mee samen - staat er in zekere zin tegenover en verheldert en problematiseert het. Zo'n benadering noem je dialectisch: het een staat tegenover het ander, roept het op en onderscheidt zich ervan. Materie roept geest op en geest verheldert en vormt materie. Waarom zou het herleiden van alles tot een onderliggende oorzaak meer wetenschappelijk zijn dan rekening houden met alle verschijnselen en die op hun eigen waarde schatten? Wat is de wereld van vandaag als de mens met zijn geestelijke vermogens er niet was? Wie had de materie en haar wetten kunnen herkennen en benoemen en mee kunnen scheppen op een wijze die de materie zelf niet kan?

Zo zou Paulus hebben kunnen spreken als hij nu het woord zou nemen in de centrale hal van een universiteit. Hij zou wijzen op de liefde voor de waarheid, de dynamiek van een leven lang zoeken naar antwoorden door wetenschappers, naar het belang van de ethiek van deemoed en waarheidsliefde voor een authentieke wetenschappelijke omgeving. Wetenschap is niet bedoeld om de verleiding van het ware, goede en schone in de mens te breken en ze als een bijproduct van de drang tot overleven van een dier met een gecompliceerde hersenmassa af te doen. Ze leeft van deze verleiding. Zo zou Paulus kunnen spreken. Niet over het altaar voor de onbekende God in Athene, maar de verleiding van en verlangen naar en leven dat er toe doet. En dan, ja dan, klinkt de naam van Jezus zoet en aangenaam. Is ze een antwoord dat geen mens zelf kan vinden maar onderweg op de weg van de liefde in waarheid als zijn grootste geluk en onovertroffen vervulling van al zijn verwachtingen verwelkomt.

In het uur van je dood ga je door de poort van de duisternis. Het verlangen naar waarheid, naar goedheid, naar schoonheid is niets anders dan het zachtjes wenken van de God die je geschapen heeft. Wie met dit verlangen in de dood gaat ontmoet het licht. Wie dat in dit leven mag doen sterft aan zichzelf en verrijst midden in dit leven met Christus. Ook dat zijn woorden van Paulus; ze drukken de meest intieme ervaring uit van de Christen. Wie die ervaring mag leven tot in de dood sterft al met het licht in zijn hart en in zijn ogen. De heiligen. Hun stralende gemeenschap en het getuigenis van hun levens vierden we gister. Vandaag gedenken we die grote schare van zoekende zielen die in de dood het Licht ontmoeten en die we met onze gebeden en liefde begeleiden om zich 'in dat ene en alles doordringende ogenblik' bij de Vader van het Licht thuis te weten.

Wie oren heeft, hij hore. Wie ogen heeft, hij zie! Het zijn verzuchtingen van Jezus en een gebed van mij voor ieder van jullie die deze dagen dierbaren gedenken. Ze leven in Hem die Leven is. Requiescant in pace.

Missie in Papua

2011-10-29T11:33:00.000-07:00

Wat een interessante man was dat, pater Piet van Mensvoort. 30 jaar lang is hij missionaris geweest in Papua (het Indonesische deel van het eiland). Hij werkte in het bisdom Merauke dat aan de zuidkant ligt, tegen de grens met Papoea New Guinea, een onafhankelijk land.

De Papua's zijn van voor de agrarische revolutie: het zijn verzamelaars. Ze hebben nog niet geleerd (en het ook niet nodig gehad) om geordend aan landbouw en veeteelt te doen. In hun denken en doen zijn ze van voor het jaar 3000 toen de eerste landbouwculturen ontstonden in Egypte en Mesopotamie. Omdat ze geen ervaring hebben met een wereld die ze kunnen beïnvloeden zien zal alles als beïnvloed door geesten en boze bezweringen. Abstract denken is hen vreemd.

" Ze hebben veel eigenwaarde, zegt de pater. Deze mensen vinden het maar zielig dat anderen naar hun land komen; ze gunnen anderen een deel van dat land - maar kijken ze wat meewarig aan. Zo verging het ons ook: als ze voelen dat je ze respecteert kun je heel veel tegen ze zeggen en vinden ze het prima wat je doet; maar je moet niet denken dat je hen zomaar een andere cultuur op kunt leggen. Ze nemen alles aan op hun manier, de inzichten groeien. Ik vergelijk het maar met Willibrord. Zijn missiearbeid was nog lang niet af toen hij stierf. Toen ik afscheid nam kreeg ik een brief: u hebt ons geleerd dat we met anderen moeten omgaan als met onze eigen familie en stam. Dat hebt u anderen ook geleerd en dus kunnen we nu zonder angst van het ene naar het andere gebied gaan. Zo verwoordden zij wat het evangelie in hun leven veranderd had; het had hen een omgeving gebracht die minder vijandig was."

Deze dagen is Papua in het nieuws omdat de Indonesische overheid hardhandig optreedt tegen Papua's die hun verlangen naar onafhankelijkheid uiten. "Het probleem zijn de militairen. Ze vernederen de Papua's en dat zet kwaad bloed." Het antwoord van de Indonesische regering is om meer militairen te zenden met een voorspelbaar resultaat. Het land is ook zo rijk: de grootste goudmijn ter wereld wordt er gevonden en de derde kopermijn ter wereld en nog zoveel meer. De gevolgen voor mens en natuur zijn verschrikkelijk, maar wie bekommert zich daarom?

tekening 1920 door NL missionaris

Deze Papua's waren tot 1962 Nederlanders. Ze leerden op school de taal van hun streek en het Nederlands. Ze hadden Juliana als koningin en de regering in Den Haag was hun overheid. De geopolitieke situatie van die dagen dicteerde dat Nederland moest toegeven en Papua aan Indonesie laten; een historische vergissing en op de keeper beschouwd een onrecht. Papua werd niet onafhankelijk na een periode van kolonisatie; het werd opnieuw gekoloniseerd. Het land wordt ondertussen overstroomd met Javanen die van de andere eilanden overgebracht worden om het eiland te Indonesianiseren. Tussen de arme Javanen en de Papua's gaat het wel, maar de moeilijkheden beginnen bij de grote bedrijven, bij het overbrengen van het AIDS virus door de nieuwkomers in een land dat gezondheidszorg mentaal niet begrijpt en bij ambtenaren en militairen die neerkijken op de vrijgeboren en vrij levende Papua's.

De Kerk is een belangrijke steun voor de Papua's. Ze verzorgt het onderwijs en doet wat ze kan aan voorlichting en het bewerken van de Papua's dat zij moeten leven in een andere tijd die andere dingen van hen vraagt. Bischop Niko Addi was deze zomer op bezoek in Nederland. Het was een voorrecht hem te ontmoeten. Nederlanders en Nederland heeft een bijzondere plicht aan Papua en dat geldt ook voor onze kerk.

tekening 1920 NL missionaris

Wat me raakte in het verhaal van pater Piet waren zijn eerste ervaringen als missionaris: hoe ga je abstracte begrippen als genade, verlossing, bevrijding, rechtvaardigheid uitleggen aan mensen die niet abstract kunnen denken? Je moet het Evangelie helemaal vertalen in en naar hun ervaring toe. Boeiend! En tegelijk: is dat geen valkuil voor ons? Denken wij priesters niet heel gemakkelijk dat als we het de mensen maar uitleggen en catechese geven dat ze het dan wel zullen oppakken? Gaat onze verkondiging door de moeite heen van het loslaten van de begrippen en het vertalen van het Evangelie in de geleefde ervaring? Een zinnige vraag en gedachte op de zaterdagavond.

Als je een half uurtje over hebt:

www.100-jaar-katholieke-kerk-merauke.nl/historie/index.htm

Piet Hoeboer, Kees Meuwese en Jan Verschueren: missionarissen die in de jaren twintig onontdekte gebieden ingingen.

Mauro

2011-10-28T14:19:00.000-07:00

Wat een spektakel gister dat debat over Mauro. Heel Nederland mocht het parlement zien discussiëren over de vraag of een jongen van 18 jaar die zijn hele opvoeding en menselijke vorming in Nederland ontvangen heeft al of niet teruggestuurd moet worden. Ja, zegt de minister die erover gaat. Nee zegt het hart van menig parlementariër en een flinke meerderheid van ondervraagde Nederlanders. De beelden van de mensen die als supporters rond Mauro het debat volgden leek me een representatieve doorsnee van de PVV aanhang, met een oververtegenwoordiging van Henks en Ingrids. Allemaal voor een hard asielbeleid maar niet als het gaat om een jongen die ze kennen.

Als ik het mocht zeggen had ik het als CDA-er zo gedaan: eerst had ik Mauro eens aangekeken en gezegd: Mauro dit debat gaat niet over jou. De Tweede Kamer kan helemaal niet spreken en nog minder oordelen over de vraag of de wetten van dit land juist zijn toegepast in een individueel geval. Daarvoor hebben we rechters en het is (of was?) een peiler onder het Nederlands staatsbestel dat rechters onafhankelijk werken. Waar gaat het debat dan wel over? Of de minister adequaat met de wetgeving is omgegaan.

Daarna zou ik de minister hebben aangekeken. Ik zou hem vragen hebben gesteld. Vragen over in deze trant: is de minister op de hoogte van het feit dat er onredelijke wachttijden zijn op reactie van de overheid inzake vragen, verzoeken en bezwaren? Kan de minister ervoor instaan dat er in het beoordelingstraject geen interpretatiebeslissingen zijn genomen inzake vragen omtrent veiligheid en redelijkheid. Zulke beslissingen kunnen namelijk nooit door ambtenaren genomen worden, die behoren alleen de minister toe. Met een beetje onderzoek zouden er uit de duizenden dossiers vast nog veel redenen aan te voeren zijn waarom dit relevante vragen zijn: als de overheid haar werk niet goed doet heeft dat verschrikkelijke consequenties voor recht zoekers.

De belangrijkste vraag echter is die naar de discretionaire bevoegdheid. De wetgever is zich ervan bewust dat wetten generaliserende regels geven die in individuele gevallen onrechtvaardig kunnen uitwerken of effecten hebben die niet zijn beoogd. Het is ook mogelijk dat er na afloop van alle procedures relevante nieuwe informatie ter beschikking komt. Die discretionaire bevoegdheid is alleen aan de minister. De kamer gaat daar niet over en de minister mag en kan zich daar niet over verantwoorden. Hij kan zich niet verschuilen achter 'de regels staan het niet toe' en evenmin achter uitspraken als 'er zijn schrijnender gevallen, dit geval is niet schrijnend genoeg.' De wet maakt geen onderscheid tussen schrijnend, schrijnender en allerschrijnendst. Ze spreekt van schrijnende gevallen. De minister geeft zelf invulling en moet dus zeggen: ik vind Mauro geen schrijnend geval en er is geen reden om van de regels af te wijken. Er wordt geen onrecht gedaan en dit effect is beoogd door de wetgever. De vraag aan de minister is of hij zich in de uitoefening van deze bevoegdheid zonder last en ruggespraak weet en niet door coalitiepartijen of anderen direct of indirect in de uitoefening van zijn vrijheid beperkt of beïnvloed wordt. Als dat wel zo is, is er geen sprake meer van een discretionaire bevoegdheid en is de bedoeling van de wetgever om een persoonlijk toetsingsmoment in te brengen teniet gedaan.

Vervolgens zou ik de discussie met de minister zijn aangegaan over zijn oordeel dat het niet schrijnend is om als volbloed Nederlander gedwongen te worden je heil te zoeken in een land dat je niet kent, dat een taal spreekt die je niet hebt geleerd en leeft met gewoonten en gebruiken die je vreemd zijn. Angola is geen gemakkelijk land, je moet er als minvermogenden kunnen leven en overleven. Er is een belangrijke reden om wetten te stellen over de illegale immigratie van kinderen. Mensenhandelaars zouden erniet voor terugschrikken om minderjarige kinderen te gebruiken als die een legale status zouden kunnen krijgen alleen omdat ze minderjarig zijn. Ze worden dan de ankers voor de rest van de familie. De staat heeft ook een verantwoordelijkheid. Als ze minderjarige kinderen niet heel snel kan terugsturen neemt zij in feite het voogdijschap van de kinderen over. Iemand terugsturen die jezelf hebt opgevoed en opgeleid en die relatief een groot deel van zijn leven in Nederland heeft gewoond is per se schrijnend, het is een afschuwelijk lot dat tot grote persoonlijke schade kan leiden; nog los van alle persoonsschade die opgedaan is door het eindeloos afwachten van niet efficiënte en soms nalatig traag uitgevoerde procedures. Nee, minister, een jongen van 18 wegzenden die zijn halve leven Nederlander is geweest is een casus op zich die zich prima leent voor de discretionaire bevoegdheid. Het gaat om gelimiteerde aantallen en de situatie is een niet beoogd effect van de wet (de lange procedures en de inefficiëntie van de overheid om terug te zenden).

Tenslotte zou ik de minister als CDA-er aanspreken. Wat je ook van de C van CDA mag vinden, de evangelische inspiratie betekent tenminste dat een CDA-er het tot zijn kernmissie rekent om consequent het menselijk gezicht te zoeken in het kille landschap van regels en algemeenheden. Een CDA-er staat voor een terugbrengen van de mens. Hij kijkt mensen aan en gaat daarna pas de regels lezen. Als katholiek weet minister Leers dat er zoiets bestaat als vox populi, vox dei: het volk heeft een prima aanvoelingsvermogen. Dat volk zegt duidelijk: dit past niet. Een CDA-er verschuilt zich nooit achter regel of wet. Hij is een man/vrouw van overtuiging, van moraal en wijsheid. Hij weet zich geïnspireerd door een levensovertuiging die hem innerlijk heeft bevrijd van wet en regel en zoekt naar de waarheid en waarachtigheid in iedere situatie, wijsheid dus. Dat is een kostbare bijdrage in verregeld en opportunistisch politiek Den Haag. Hij is geen sentimentalist, wel een man die humaniteit peilt en verdedigt.

Twee bijzondere ontmoetingen

2011-10-25T11:21:00.000-07:00

Vorige week kwam de aartsbisschop van Addis Abeba langs voor een bezoek. Mijn vriend pastoor Pedros van Edam was zijn gastheer. De aartsbisschop is in Nederland om zijn netwerk te verstevigen en steun te verwerven voor een groots project: de realisatie van een katholieke universiteit in Ethiopie. De regering heeft tien jaar gelden 60 hectare land ter beschikking gesteld en verwacht nu resultaat. Ze hoopt dat de katholieke kerk met haar onderwijstraditie een nieuwe norm zet. Boeiend! In januari mocht ik de aartsbisschop zelf bezoeken in Ethiopie; dan heb je tenminste een idee waar het over gaat.

De bisschop heeft een bisdom groter dan Nederland, Nzerekore.

De bisschop van Guinea (republiek in West Afrika) was gister voor een bezoek mijn gast. Weer zo'n verhaal dat je niet kent. Guinea is een voormalige kolonie van Frankrijk en bij haar onafhankelijkheid het communistische kamp ingeschoten. Alle missionarissen moesten het land verlaten en de kerk moest afstand doen vaan al haar scholen en bezittingen. De Fransen keken natuurlijk niet naar dit land om. Het is grotendeels Islamtisch, maar de katholieke aanwezigheid gaat toch al zo'n 100 jaar terug. Het meest zuidelijke deel van het land (tussen Liberia, Sierra Leone en Ivoorkust in kent een groeiend aantal katholieken, bekeerlingen uit de traditionele Afrikaanse godsdiensten. Het gebied waar de bisschop uit kwam ligt tussen de drie genoemd landen in en is getekend geweest door de langdurige aanwezigheid van vluchtelingenkampen.

In 2014 bestaat zijn bisdom 100 jaar en toch moet alles er nog beginnen. De overheid heeft niets uitgevoerd, de infrastructuur van het land is abominabel en de katholieke scholen zijn wel door de staat afhandig gemaakt maar nooit onderhouden (de leerkrachten evenmin). De Franse gemeenschap kijkt naar het land niet om vanwege zijn communistische achtergrond. De eerste president is in januari overleden en opgevolgd door een nieuwe die minder door het communisme getekend is. De Russen hebben het land leeggeroofd, de bossen ontdaan van alle winbaar hout. Buitenlandse hulpinstellingen zijn er amper. Religieuzen uit het westen zijn er niet meer en evenmin hun steunnetwerken. "Het heef een voordeel," zei de bisschop. "Mijn mensen hebben heel weinig, maar ze steunen zelf hun kerk omdat ze weten dat niemand het voor hen doet." Zijn begeleider, een Nederlander, kent het land goed. Als er iets moet gebeuren zonder corruptie, kiezen ze altijd een katholiek. We hebben afgesproken dat de bisschop een ontwikkelingsplan maakt en dat zijn begeleider als een ambassadeur in Nederland een solidariteitsnetwerk gaat opzetten. De uitnodiging om te komen ligt er al...

Waar doen we het voor?

2011-09-17T03:03:00.000-07:00

In de psychologie wordt veel aandacht besteed aan de functie van beloning: je doet iets omdat je verwacht er beter van te worden. Niet moeilijk denk ik om te snappen en voorbeelden bij te bedenken. Ik heb heel wat keer aan tafel gezeten bij een gezin met een kleine kinderen: "als je je groenten opeet krijg je je toetje, anders niet," of varianten daarop. Voor wat hoort wat. Je kunt het ook de andere kant op denken: iemand doet iets verkeerd, en hoort daarvoor gestraft te worden. Als de kans klein is dat je gestraft wordt, waarom zou je je dan inhouden? Beloning en straf zijn onmisbare instrumenten voor opvoeding, discipline en sociale ordening.

In een indrukwekkende parabel stelt Jezus zijn toehoorders en ons op de proef door dit systeem van beloning en straf om te draaien. De landarbeiders die 's morgens het geluk hebben om voor een dagloon aan de slag te kunnen krijgen 's avonds niet meer dan de arbeiders die het ongeluk hadden om pas het laatste uur gehuurd te worden. De een werk een hele dag, de ander een uur en beiden krijgen hetzelfde. Dat is niet eerlijk! Het antwoord van de baas in het verhaal van Jezus? Vriend, ik doe je toch geen kwaad? Je bent toch met mij overeengekomen voor één denarie? Neem wat je toekomt en ga heen. Ik wil aan degene die het laatst gekomen is evenveel geven als aan jou. Mag ik soms met het mijne niet doen wat ik verkies, of ben je kwaad omdat ik goed ben?

Er zijn verschillende manieren om dit verhaal in perspectief te zetten. Zo is er het perspectief van Jezus die met zondaars omgaat alsof ze rechtvaardigen zijn. Dat valt op en het steekt. Jezus roept tegen de bezwaren dat de wet zijn gerechtigheid eist Gods goedheid in. De werkgever die afspraken maakt over prestatie en beloning is ook de patroon, degene die kan besluiten om zijn werknemers te behandelen als zijn eigen familie en dus laten delen in alles wat hij heeft. De gerechte God is ook de barmhartige God. Wat telt is het antwoord op zijn uitnodiging, hoe laat die in het leven ook mag komen. We kennen andere vergelijkingen die Jezus gebruikt zoals de goede herder op zoek naar het verdwaalde schaap of de vreugde van de weduwe die haar ene verloren geldstuk terugvindt. Het is zo on-menselijk om blijer te zijn met de bekering van een zondaar dan het voorbeeldig gedrag van negenennegentig anderen. Om het nog te kunnen volgen wat Jezus bedoelt moet er wel iets aan de hand zijn met de aard van de beloning. Die is blijkbaar zo fundamenteel, zo overweldigend, zo vervullend dat het niet meer past om te denken in meer of minder.

Een ander perspectief is deze parabel lezen in de ervaring van de jonge Kerk. De joden zijn de dragers van de beloften maar gaan niet mee in de erkenning van Jezus als de Messias. De christenen zien dat hun gemeenschap maar zeer ten dele uit joden bestaat en haar groei en dynamiek vind in de niet-joden. De eersten die door de God van Abraham, Isaak en Jacob aangesproken zijn en aan wie Hij zijn naam bekend maakte 'ik die er ben' (wat heel dicht licht bij de ervaring die Jesaia onder woorden brengt in de eerste lezing: Hij is nabij) komen als laatste tot het inzicht dat God zich al Redder heeft laten kennen in Jezus. De beloning van het eeuwig leven, het leven in Christus dat leven is in God de heilige Geest en in God de Vader, komt de niet-joodse heidenen als eersten toe. Zij staan aan het einde van de lange geschiedenis die God met zijn Volk heeft van Abraham over Mozes en de profeten tot Johannes de Doper en Jezus toe.

Nog een ander perspectief is het lezen van deze parabel als een dieper inzicht in de betekenis van het apostelschap. Hier komt de apostel Paulus ons vergezellen. In gevangenschap schrijft hij brieven aan onder meer de christenen in Philippi. Die brieven zijn samengebracht in één geschrift dat in de kerken gelezen kon worden. Paulus diepste overtuiging is dat 'leven Christus is.' Daarmee verwoordt hij niet allereerst een mystieke verbondenheid, het leven in de gemeenschap met de Drie-ene God. Hij verwoordt vooral de inspanning en beproeving die het 'in Christus zijn' brengt en dat voor hem gelijkstaat met apostel-zijn: in de gevangenis zitten, niet zeker zijn of hij eruit zal komen of ter dood veroordeeld wordt, bespotting en afwijzing, geslagen en gestenigd worden, nergens blijvend thuis zijn. Als je de parabel leest als onderdeel van het evangelie van Mattheus lijkt hij dit perspectief op te willen roepen. Wij spannen ons in voor het Evangelie, we geven alles op en we zijn zeker van een onuitspreekbare beloning, maar dat betekent niet dat wij die als eersten zullen ontvangen. Ons apostel-zijn is delen in Christus, zijn lijden en verrijzen.

Deze drie perspectieven zijn evenzovele vragen aan onszelf: Waar doen we het voor? Zijn we goed omdat we niet gestraft willen worden en het fijn vinden om geprezen te worden omdat we zo netjes, zo keurig, zo goed zijn? Zien we ons christen-zijn als een zekerheid dat wij gered zijn, dat wij tenminste bij God thuis zullen komen en anderen niet? Zijn we werkers in Gods kerk, bisschop, priester, diaken, pastoraal werker, catechist, vrijwilliger en verwachten we in dit leven al beloond te worden met respect, een uitverkoren bestaan?

En denarie (Romeins geldstuk) had de waarde van een dagloon: je kon er een dag van leven. Leven! Daar gaat het om. God biedt je leven aan. Meer kan Hij je niet bieden en jij kunt Hem niets meer geven dan jouw leven, jouw inspanning. "Mijn genade is jou genoeg!" Dat genoeg is zo groots, inderdaad, zo overweldigend, dat straf en beloning hun betekenis verliezen. Want die genade, die beloning, die 'denarie' is niets meer of minder dan God zelf.

We doen het niet voor iets. Wie doen het voor Iemand, "omdat Ik goed ben."

Niemand zijn

2011-09-13T23:37:00.000-07:00

Acht jaar geleden vroeg een jongen van toen achtien jaar na afloop van de Mis in Medemblik of ik hem kon helpen aan een Armeense Bijbel. Korte tijd later was Kochar samen met zijn ouders en broer voor anderhalf jaar gast in de pastorie. Ze mochten rekenen op de steun en liefde van een trouwe groep parochianen.

Goedgelovig waren ze ingegaan op de voorstellen van een gewiekste mensensmokkelaar die hen tegen een flink bedrag een snelle asieltoewijzing in Nederland beloofde. Wat waren ze gewend? In Armenië kreeg je alleen iets voor elkaar als je geld meebracht - ze geloofde de man en kwamen bedrogen uit. Naar hun authentieke vluchtverhaal werd niet meer geluisterd. Op inhoud mochten ze blijven op procedure moesten ze gaan. En er volgende procedures, de een na de ander. Twee jaar geleden weken ze uit naar België, waar het gezin nu legaal verblijft en kan werken aan zijn toekomt. Na vijftien jaar zwerven en wachten mogen deze mensen weer een heel gewone mensentoekomst opbouwen.

Voor Kochar liep het anders. Ook hij kwam in aanmerking voor legaal verblijf, voldeed aan de voorwaarden. Zijn droom - zo geduldig en ingespannen nagestreefd om rechten te studeren en zelf een verdediger van andermans rechten te worden zag hij bijna in vervulling gaan. Bijna, want hem ontbreekt een paspoort. Dat paspoort wordt hem niet gegeven door de ambassade van Armenië en dus verklaarden de Belgische autoriteiten hem illegaal.

Deze weken vindt in België een razzia plaats. Iedereen die er niet uitziet als een Vlaming van voor 1800 wordt gecontroleerd, zo nodig van zijn bed gelicht en gedeporteerd. In huis moest geschilderd worden. Met zijn broer in werkkleding een pauze en een pakje sigaretten halen. Zo werd hij ondervraagd, en zo werd hij gearresteerd - als een misdadiger afgesloten van de buitenwereld, opgesloten in een boevencel. Met niemand contact, zelfs geen mogelijkheid om tenminste waardige kleding te laten komen.

Nu zit hij in een detentiecentrum. Achter tralies en hoge hekken. Eén uur bezoek per dag, van te voren aangekondigd. Zijn familie mocht kleren brengen en een telefoon. Hij kon nu vertellen. Vertellen dat hij nog hoopt op een rechterlijke uitspraak - maar in zijn hart is die hoop vervlogen. Zijn moeder kan alleen maar huilen. De dag die voor haar en haar man bevrijding bracht, bracht onmacht en scheiding van haar zoon. Na zoveel jaar door hoop en wanhoop heengeleefd te hebben.

"Misschien wil God dat ik mijn leven vind in Armenië - hier is alles wat ik geprobeerd heb op niets uitgelopen. Maar ik ben als een kind van 3 daar. Ik kan mijn eigen naam nauwelijks in het Armeens schrijven. Als ik aankom wacht me twee jaar militaire dienst. Europa mag ik vijf jaar niet meer in en ik was bezig met een aanvraag om te mogen studeren."

Vandaag viert de Kerk het feest van het H. Kruis. Dit is de weg van het Kruis. Niemand zijn en daarin de Enige vinden die Iemand is. Bid voor deze dappere jonge man dat hij en zijn lieve ouders en familie voor wanhoop bewaard blijven.

Van het goede gelukkig: geachten bij de lezingen van de 24e zondag door het jaar A

2011-09-10T01:57:00.000-07:00

Jezus en Jezus Sirach

Jezus Sirach is een interessante figuur. Zijn boek "De wijsheid van Jezus Sirach" vind je onder de wijsheidsboeken van het Oude Testament. Omdat het boek alleen in het Grieks is overgeleverd en van het Hebreeuwse origineel alleen fragmenten bestaan wordt het door protestanten beschouwd als een naast-bijbelsboek. De wijsheid van Jezus Sirach is toegankelijk geschreven en geeft je veel 'food for thought.' De geleerden plaatsen het rond het jaar 180 voor Christus. Je merkt dat Jezus Sirach in zijn wijsheid dichtbij Jezus de Heer staat. In het stuk over vergeving dat we deze zondag lezen is dat wel heel duidelijk. Jezus Sirach bekritiseert een cultuur van wraak en vergelding. "Wrok en woede zijn afschuwelijk, een zondig mens geeft eraan toe."

Een zondig mens? Ben je zondig als je boos bent omdat je onrecht is aangedaan? Mag je niet alles uit de kast halen om onrecht aan de kaak te stellen en een misdadiger te brengen tot het aanvaarden van de consequenties van zijn daad? Jezus Sirach gaat verder: "Wie wraak neemt zal de wraak van de Heer ondervinden, de Heer zal zijn zonden niet vergeten." Hoe komt hij hier toch bij? Het antwoord ligt in de titel van zijn boek: Wijsheid. Jezus Sirach doordenkt de ervaringen van het leven en komt tot de conclusie dat ieder mens afhankelijk is van Gods genade: "Hoe kan een mens die geen erbarmen heeft met een ander om vergeving voor zijn eigen zonden bidden. Je bent maar een mens: als je in je woede volhardt wie zal dan je zonden vergeven? Denk aan je dood en vergankelijkheid, en houd je aan de geboden. Denk aan de geboden en koester geen wrok tegen je naaste, denk aan het verbond met de Allerhoogste en zie fouten door de vingers."

Jezus Sirach noemt wrok naast andere afkeurenswaardige dingen als oneerlijkheid in handel en hebzucht, onbetrouwbaarheid en het breken van je woord en het leven van geld. Zodra geld in het geding is wordt de mens zwak. "Om geld te krijgen spreekt hij op nederige toon, maar het moment van terugbetaling stelt hij uit. Hij betaalt onverschillige woorden terug en geeft de tijd de schuld. Menigeen weigert een lening niet uit onwelwillendheid, maar uit vrees onnodig te worden beroofd." Dit thema neemt Jezus op zijn parabel als hij wil duidelijk maken dat vergeving een essentiële dimensie is van het Koninkrijk van God. Als God aanwezig is heeft een mens geen recht om zijn schulden van anderen op te eisen; wat God is voor een mens, voor mij, dat moet ik willen zijn voor een ander.

Wat moet je hier mee in het dagelijks bestaan? Wordt ons nu gevraagd om alles maar met de mantel der liefde te bedekken? Kan er verzoening zijn zonder waarheid, vergeving zonder berouw en boete? De vraag stellen is het antwoord geven. We hebben ons rechtssysteem om verdachten te beschermen tegen onterechte beschuldigingen en disproportionele genoegdoening (wraak), we hebben ons rechtssysteem ook om misdadigers ter verantwoording te roepen. Dat rechtssysteem hebben we omdat mensen van nature niet geneigd zijn om het goede te doen en nog minder om het kwaad dat gedaan is te erkennen en 'op te biechten.' Het op zijn best een hulpmiddel om in een wereld die zo weinig van God is enige orde te scheppen.

Waar gaat het dan wel om? Om innerlijke vrijheid: Het kwaad dat een ander mens doet, het vertrouwen dat is beschaamd en het verlies dat je daardoor geleden hebt kunnen jou in je waardigheid als mens niet raken. Je staat altijd boven degene die je heeft benadeeld. Daarom is een mens ook zo groot als hij een ander die zijn misdaad heeft onderkend en zijn verdiende straf verwacht kan wegzenden en als Jezus zeggen: "ga heen en zondig niet meer." Gelovige mensen leven met de wetenschap dat het oordeel God alleen toekomt. Hij alleen kent de laatste waarheid van ieder mens en Hij staat borg voor het goede waarvan Hijzelf de oorsprong is. In Hem hebben we een kapitaal aan goed dat door geen misdaad of verlies verloren gaat.

Er is nog iets. Zelfkennis. Je mag geen misdadiger zijn en zelfs een mens zonder zonde, maar waarom ben je dat? Is dat omdat je zo geweldig groots bent, of omdat je een goede opvoeding hebt gekregen, geen verkeerde vrienden, omdat je alles in je leven is toegevallen dat je maar kon wensen of omdat je een partner hebt getroffen die je in je verkeerde neigingen stopt? Het ergste dat je kan overkomen is verbeten rechtvaardig en humorloos goed zijn, zoals de oudste zoon in Jezus verhaal over de barmhartige Vader. Hij heeft zijn vader nooit begrepen, was verbolgen over zijn broer die er maar op los leefde en kon die broer geen thuis meer gunnen. Waarom? Omdat hij nooit geleefd heeft, nooit zijn vader heeft willen zien voor wie hij is: onvoorwaardelijk in zijn liefde. Rechtvaardigheid verdient je niets, het is een geschenk dat je krijgt, een antwoord op een liefde voor wat goed, waar en mooi is dat je van harte wilt geven. Een misdadiger ervaar je dan veel meer als iemand die veel in het leven moet missen, zelfs als hij materieel voordeel heeft door zijn slecht handelen. Daarom noemt Jezus Sirach een mens die in wrok en woede blijft hangen een zondaar: je vervreemdt je van het grootste goed in je, Gods barmhartigheid die jou zo gezegend heeft dat jij weet dat je alleen van het goede gelukkig wordt.

De val van Khadaffi: morele dilemma's

2011-08-25T05:26:00.000-07:00

Libië is hot. Je kunt op nieuwssites de gebeurtenissen in Tripoli van minuut tot minuut volgen. Ik ben nooit een fan geweest van Khadaffi, eerlijk gezegd vond en vind ik het een engerd. Hij komt op mij over als een psychopaat; een heel gevaarlijke omdat hij de macht heeft zijn omgeving te vervormen naar zijn waandenkbeelden.

In het internationale recht geldt de soevereiniteit van een staat als een soort axioma. Er moet wel heel wat aan de hand zijn wil een regering buiten de orde geplaatst worden door andere landen. Er zijn dus regeringen en machthebbers van allerlei soort en daar moeten we maar mee leren leven. Je hoeft niet van ze te houden maar je moet de kunst verstaan om met ze te dealen om te bereiken wat je wilt bereiken, zo ongeveer denkt en handelt de diplomaat. Regeringen die niet voldoen worden gewoonlijk door hun eigen burgers beëindigd. In een democratie is dat een geordend proces middels een stembusgang. In andere gevallen gaat het via geweld, al of niet massaal. Als een regering geweld gebruikt tegen (een deel) van haar bevolking die geweld tegen haar gebruikt, wat moet dan de reactie zijn van de internationale gemeenschap? Het lijkt eenvoudig maar hier bedriegt de schijn. Wij maken meestal dit onderscheid: geweld tegen een democratische regering is terrorisme, geweld tegen een niet-democratische is een te legitimeren opstand. Democratische regeringen kunnen zonder ingrijpen grof geweld gebruiken tegen terroristen, niet-democratische worden (door Westerse landen) snel van excessief geweld beticht en internationaal gestraft. De veronderstelling is dat een democratische regeringsvorm het hoogste goed is. Maar democratie behoedt een regering niet voor onrecht.

Een democratische regering kan heel goed de rechten van minderheden met de voeten treden of zelfs misdaden begaan tegen bevolkingsgroepen. Een moeilijk maar illustratief voorbeeld is het verzet van Palestijnen tegen Israël dat naar internationaal recht een bezetter is. Geweld tegen een bezettende macht heet gewoonlijk "verzet" en wordt na herwonnen vrijheid hoog geschat en onderscheiden. Toch spreken wij in het Westen van Palestijns terrorisme. Waarom? In het geval van Khadaffi gaat het om een gewapende opstand tegen zijn bewind. Hij noemt die opstand 'terrorisme' maar wij niet en hebben de opstandelingen de helpende hand geboden. De vooronderstelling is dat opstandelingen een hoger moreel doel nastreven dan Khadaffi en zijn kliek (de rechtmatige overheid naar internationaal recht). We hebben in Irak en Afghanistan gezien hoe moeizaam democratie tot stand komt en hoe kwetsbaar ze is. In beide landen zijn de Westerse mogendheden volop aanwezig met militaire macht. Dat zal in Libië niet het geval zijn. Wat mag je dan verwachten? Afrikaanse regeringen vrezen voor een Somalië aan de Middelandse Zee; daarom waren en zijn ze zo huiverig voor internationaal ingrijpen.

Niets doen voelt niet goed, en iets doen schept onvoorziene problemen. Een duivels dilemma? De vraag is die van het perspectief. Westerse landen nemen bij voorkeur een kortetermijn perspectief in en handelen pragmatisch. Een land als China bijvoorbeeld neemt bij voorkeur een lange termijn perspectief in en denkt strategisch. In dat geval ben je veel meer geneigd om ieder land aan zijn lot over te laten en het uitgespaarde geweld door ingrijpen nu te verrekenen met het toekomstig geweld dat uit dat ingrijpen voortkomt. Geen land kan op de lange termijn zonder een zeker evenwicht tussen macht en vrijheid, tussen overheid en privaat initiatief; wat op korte termijn gebeurt zijn aanpassingen van een altijd onrustige balans. Als je groot en sterk bent zoals China en al heel lang bestaat is dit een leefbare manier van denken. Voor Westerlingen die sterk indivualistisch denken en iedere honderd jaar in een andere samenleving leven is dat geen plezierige gedachte. Het moet nu goed.

Dat "het moet nu goed" heeft zijn wortels in het christelijk erfgoed van het Westen en vooral de hervormingsidee daarin. Dat laatste betekent dat binnen het christendom steeds weer bewegingen opstaan die de oude orde als onvoldoende evangelisch bestempelen en een nieuw beginnen als 'het echte evangelie.' Die hervormingsgedachte ligt volgens de filosoof Charles Taylor aan de basis van de ontkerstening van het Westen en heeft onze mindset diepgaan beïnvloed. We denken niet in tradities maar in waarden (ideeën en concepten) en beoordelen vanuit die ideeën onze omgeving om die vervolgens aan te passen. De hervorming heeft het christendom 'maakbaar' gemaakt (ook als het bedoeld was als een leven van Gods genade) en is in de Verlichting omgevormd tot de idee van de rationeel maakbare samenleving. Die maakbaarheid leidt tot ongeduld: het moet hier en nu. En ongeduld leidt gemakkelijk tot geweld, gelegitimeerd door het grotere goed dat is beoogd. Een mooi voorbeeld is de uitspraak van de revolutionair Robbespierre die zei: om de doodstraf te kunnen afschaffen moeten we ze nu ruim toepassen.

Ik ben zo bang dat we met de val van Khadaffi de zoveelste keer de waarheid zullen ondervinden dat de samenleving niet maakbaar is en zich niet gemakkelijk naar een ander waardenpatroon laat hervormen. De zalige Paus Johannes Paulus bezwoer president Bush en prime minister Blair om Saddam Hussein niet met geweld te verjagen. Vanuit het christelijk perspectief ligt het oordeel bij God en staat Hij borg voor rechtvaardigheid. Vrijmoedig protest is een machtig middel, zelfs als het met geweld wordt gesmoord. Dat is geen korte of lange termijn perspectief maar het perspectief van het Koninkrijk van God. Politici in oost en west kunnen daar maar weinig mee. Maar dat was al zo in de tijd van de Romeinse Keizers en hun vertegenwoordiger Pontius Pilatus.

Niets doen dus en lijdzaam afwachten? Rechtvaardig leven en vertrouwen op Gods beloften is niet 'niets doen.' Wie het zwaard trekt komt door het zwaard om, is een uitspraak van Jezus. Geweld is nooit een oplossing, maar kan in extreme situaties te rechtvaardigen zijn.

Jonge gezicht van de Kerk

2011-08-20T10:25:00.000-07:00

Iedere dag kijk ik op de site van RKK om mee te leven met de Wereld Jongeren Dagen. Wat een heerlijk gezicht. Ik ben geen man van massa's en de idee om met 8000+ priesters tegelijk de H. Mis te vieren trekt me niet bijzonder aan. Maar dat is een kwestie van smaak. Wat me zo opvalt is de onbevangenheid van die honderduizenden jongeren. Ze kennen de wereld als geen generatie voor hen. Ze delen dezelfde ervaringen met facebook en mobiele telefoon en zijn elkaar meer nabij dan taal en cultuurgrenzen doen vermoeden. Deze tijd is een katholieke tijd, een tijd waarin je ontdekt 'wie je mag en kan zijn' door je te verbinden. Op facebook met je 'vrienden,' in de Kerk met je geloofsvrienden. Door uit te wisselen, om je heen te kijken, je te confronteren met de leefstijlen en levensverhalen van anderen ontdek je bij wie of wat je hoort en ook waarin je uniek mag en wilt zijn. De WJD zijn een zegen voor de Kerk en een geweldig getuigenis voor de hele wereld: deze jongeren willen een wereld waarin ze iets met elkaar hebben om iemand te kunnen zijn. Wat moet het op deze dagen ontroerend zijn om de dienst van Petrus te vervullen. Een vierentachtig jarige die de inspiratie en aspiraties van een nieuw geslacht focust en een welwillend gehoor vindt in 'mind and heart.'

Je merkt het ook aan de seculiere journalistiek. Dit is een dimensie van de Kerk die eigenlijk alleen maar goodwill oproept. Het hiërarchische aspect van de Kerk wordt hier zichtbaar als wat het bedoelt te zijn: wijsheid, getuigenis, bron van geloofs en levenservaring; godsmannen. Jongeren geven zich met hun ontvankelijkheid bloot, spreken in alles van een verlangen naar een leven dat 'goed is en goed doet.'

Het aantrekkelijke van de millenniumgeneratie vind ik hun openheid en hun vermogen om vragen te stellen en je nieren te proeven. Het zijn geen partijgangers, geen massa voor demagogen. Ze luisteren, stellen vragen, stellen zich open maar vinden het niet leuk om beleerd te worden en zijn allergisch voor negatieve boodschappen (pas op voor dit, doe dat niet, denk erom dat je die anderen op afstand houdt ...). Ik kan me voorstellen dat de intensieve ontmoeting met deze generatie jongeren voor onze bisschoppen voelt als een eerlijke en heerlijke uitnodiging om vooral mannen van geloof te zijn, mannen die van de waarheid getuigen omdat ze die in Christus gevonden hebben en daardoor keigoed zijn in het ontdekken van de waarheid in ieder mens, in iedere andere levensovertuiging of religie. Zo brengt Christus samen en verdeelt hij niet. De millenniumgeneratie leent met overtuiging haar oor en haar hart aan zulke herders. Een zegen, heerlijk!

Euro en Dollarcrisis

2011-07-14T09:44:00.000-07:00

Snap je het nog? We leven een prima leven, gaan op vakantie en rekenen er vast op dat er volgende maand weer een bedrag op de rekening bijgeschreven staat van loon, pensioen of andere inkomsten. De media vertellen ons dat er van alles aan de hand is met dat geld van ons.

Wat me het meest verbaast aan alles is de verschrikte ondertoon. Alsof het allemaal zo onverwacht is. Je hoeft niet bijzonder veel geleerd te hebben om te snappen dat er flinke aanpassingen in je huishoudboekje nodig zijn als tante Bep ophoudt je goedkoop geld te lenen en je ook niet meer aanmoedigt om dat te doen. De groei van onze 'economie' is door tante Bep bekostigd. We hebben op geleend geld feest gevierd: lekkere kapitaalgroei, flinke stijging van de pensioenen en mooie winsten voor aandeelhouders. Maar geld lenen doet au. Want tante Bep wil haar geld een keer terug. En waar begin je dan? Allereerst bij de banken want die hebben veel geld uitgeleend en als tovenaarsleerlingen van schulden bezittingen gemaakt. Iemand deed het licht aan en toen was dat sprookje uit. Banken failliet laten gaan is vervelend want dan kunnen gewone mensjes naar hun spaarcentjes fluiten en dat vinden ze niet leuk. Banken hebben een hoge waarde uitgedrukt uitgedrukt in de prijs van hun uitstaande aandelen. Als die niets meer waard zijn dan doet dat erg au en gaan nog meer banken failliet en zien pensioenfondsen en andere geldzeeën hele vermogens 'verdampen.' Dus minder geld om aan verplichtingen te voldoen (en dat vinden pensionado's niet leuk en hun leveranciers en fiscus ook niet).

De eerste stap is dus: overname van de schulden door ons allemaal = de overheid. Die overheid krijgt nu veel meer schuld. Geen nood, want de overheid kan natuurlijk wel betalen. De economie draait rustig door, belastinggeld komt binnen en ach, geld geleend aan banken kan misschien met rente weer terugkomen. Het ergste leed is weer geleden.

Tweede stap: tante Bep ziet dat sommige landen helemaal niet goed door de crisis heen zijn gekomen. Niet zo gek natuurlijk, want als geld niet meer gratis is dan gaan de prijzen naar beneden, vooral voor het gewone klootjesvolk bezit bij uitstek: het eigen huis. En dan begint het: huis minder waard, hypotheekschuld blijft. Gedwongen verkopen, prijzen dalen, hypotheekje krijgen wordt moeilijker. Je krijgt van tante Bep niet zomaar meer geld om lekker uit te geven dus minder verkopen van spulletjes. Amerikanen denken erover om toch maar eens wat minder uit te gaan geven, gaan schulden af betalen en daarom is er minder te kopen. Bedrijven denken: schulden afbetalen betekent minder verkopen en zijn de bui voor door alvast te reorganiseren en zetten mensen op straat. Die kunnen niet afbetalen, moeten het huis uit en hebben voorlopig niets om uit te geven. Dus blijft de werkloosheid hoog in de VS. Dat vindt niemand leuk wat de consumptie stokt. Wat doe je dan? Je maakt geld goedkoper. Hoe? Door achter de computer te gaan zitten en op de oranje knop te drukken: de centrale bank koopt leningen uitgegeven door de Amerikaanse staat op. Die bank krijgt heel veel bezit (schuldpapier van de Amerikaanse staat) die dat geldt uitgeeft zodat er meer dollars op de markt komen. Meer dollars betekent dat je ze gemakkelijker kunt krijgen en dus hou je de lage rente op zijn plaats. Zo hoopt de overheid kopen en investeren goedkoop te houden. Als er gekocht wordt moet er geproduceerd worden, worden er winsten gemaakt en krijgen mensen werk en aandeelhouders geld. Iedereen gelukkig. Alleen, het werkt niet.

De VS zijn heel groot (in geld uitgedrukt dan). Iedereen op de wereld heeft dollars als reserve. De Amerikaanse overheid heeft nu 14.000 miljard dollar schuld en die schuld is bezit van China (10% van die schuld) en van Sheiks en banken, pensioenfondsen en God weet wie nog meer. Iedereen wil dus dat die dollar zijn waarde blijft behouden. Het enige dat de Amerikaanse overheid moet doen is netjes op tijd terug betalen en dat mag ze doen door de terugbetaalde dollars weer te lenen. Omdat iedereen dit graag wil betaalt ze bijna geen rente. Veel geld lenen doet dus nog geen au.

Maar het gaat heel snel wel au doen. Waarom? Omdat de rest van de wereld wakker aan het worden is en denkt: dit is niet handig. We gaan op zoek naar andere schuldpapieren, geen dollars maar euro's, ponden, Braziliaanse Reaals, en als de Chinezen niet zo moeilijk zouden doen, Yuans. Voor de VS betekent deze ontwikkeling op termijn dat er keuze is. Dan gaat de rente omhoog, verdwijnt het heerlijke voordeel om geld te kunnen maken dat iedereen aanneemt en tja, dan gaat geld lenen geld kosten. Per inwoner van de VS is dat nu al 45.000 dollar (in Nederland 25.000 euro per inwoner), met rente en aflossing erbij een last van pakweg 2.000 dollar per persoon per jaar (inclusief de baby en overgroot moeder). Wat kun je verwachten? Op termijn wordt in de prijs van de dollar het risico meegenomen dat die staatschuld moeilijker terug te betalen is, dat Amerikanen minder geld te besteden zullen hebben. Republikeinen willen dat oplossen door de overheid te beperken tot leger, politie, rechterlijke macht, inlichtendiensten. Democraten zien liever dat Amerikanen die geld verdienen meer belasting gaan betalen. Dan kunnen ze natuurlijk minder uitgeven, minder aandelen kopen, minder schuldpapier opkopen. De keuze is dan: armen laten ondersteunen door rijke Amerikanen (en de kerken naturlijk) of rijke Amerikanen minder rijk maken. Tel uit je winst: flink ruzie gaan maken en heel erg lang heel boos zijn op elkaar; de oude Romeinen zouden genoten hebben van dit venijnig spektakel en hun gladiatorengevechten in vergelijking hiermee kindervermaak vinden. Hoe je het ook wendt of keert: Amerikanen worden gemiddeld minder koopkrachtig en zullen meer moeten gaan betalen voor hun grondstoffen omdat de grote wereld het niet langer gaat accepteren dat zij met hun dollar de prijs voor alles bepalen en dus een plezierig voordeel hebben dat ze een ongelimiteerde hoeveelheid van die dollars kunnen bijtoveren. De VS gaan een onzekere tijd tegemoet en dat gaat onzeker maken. Vroeger dwongen de koloniale mogendheden goedkope leveranties van grondstoffen en arbeid af met kanoneerboten, later door de enige afnemer met geld te zijn. Die strategieën werken niet meer. De VS zullen moeten leren leven met een bescheidener plaats op het wereldtoneel.

Nu de euro. Die euro is een prachtige uitvinding. De Chinezen zijn grote supporters van onze euro. Als het echt moeilijk wordt gaan zij hun overdaad aan kapitaal (geld verdiend met de overschot op hun uitvoer en invoerrekening) de schuldpapieren opkopen van de Europese landen. Daarom alleen al gaat de euro niet onderuit. Maar de euro gaat wel iets met ons doen. De Europese landen hebben allemaal hun eigen rekening bij tante Bep. Tante Bep ziet dat sommige Europese landen krakkemikkig, sleets en klein en oud worden. Ze denkt: dat terugbetalen zit er niet meer in. Van mij geen cent meer: dat is Griekenland overkomen, Ierland en Portugal. Nu zitten we met een probleem. Je woont in een leuk straatje, ieder in zijn eigen huisje. Voor tante Bep is het onderpand van de leningen die ze per adresje verstrekt het hele huizenblok en iedereen die in dat blok woont houdt ze aansprakelijk voor de schuld die ieder huishouden afzonderlijk bij haar heeft. Wat blijkt nu... De buren hebben helemaal niet zoveel zin om bij te springen en dus wordt tante Bep zenuwwachtig en en beetje gemeen. Koortsachtig overleg op de straat, flink geruzie en ferme taal van politici (vooral Nederlandse): geen cent voor Griekenland! Banken moeten meebetalen (en dat zijn we weer bij stap 1 en dat wilden we juist niet omdat etc.)

Resultaat: onrust op de markt en gespeculeer over wat er nu zal gaan gebeuren. Ieder huisje komt nu aan de beurt (Italië deze week, België volgt nog wel, en wie weet zelfs het goede vaderland); de buren gaan elkaar flink te lijf als tante Bep voor de deur staat. Ga bezuinigen, zorg dat je niets meer leent! De buren houden elkaar scherp in de gaten en duwen contractjes bij elkaar in de postbus: teken even dat je niet meer gaat lenen, dat je gaat bezuinigen en dat wij desnoods samen het beheer over jouw rekening aan overnemen. Je buren die jouw geld gaan beheren... Samen garant staan voor de waarde van de Euro betekent dat je een stuk zelfstandigheid moet opgeven. Het Europees parlement neemt allerlei maatregelen aan om het gemeenschappelijk bewind te bevorderen maar de regeringsleiders (en hun bevolkingen en parlementen willen juist minder Europa en al helemaal geen echte zeggenschap van de buren over hun geld - de grootste landen het minst). Maar ja, wat anders?

Wat anders? Dan zijn we weer terug bij stap 1. De schulden van overheden zijn bezit voor banken, pensioenfondsen en God weet wie nog meer. Schulden die je niet terug kunt betalen zijn helemaal geen bezit. Conclusie: heel veel digitale rijkdom verdwijnt van het scherm. De computers berekenen de gevolgen en in de straat gaat de lamp uit, meer huiseigenaren kunnen hun hypotheek niet terugbetalen, kunnen geen leningen meer afsluiten om mooie dingen te kopen en betalen ook minder belasting. Het kan zelfs gebeuren dat spaarcentjes als sneeuw voor de zon verdwijnen. Dat kan natuurlijk niet. En dus gaan de rijke buren de schulden overnemen van de minder rijke buren. Dat kunnen ze best, maar ze worden er wel minder rijk van. Griekenland gaat ons natuurlijk geld kosten - helemaal niet erg, want we hebben ook heel veel verdiend aan Griekenland en de rest van de buurtjes. We hebben allemaal schuld bij tante Bep. Iedereen weet dat je beter je vakantie kunt betalen voordat je vertrekt. Betalen voor plezier dat je gehad hebt is niet zo leuk. De baat ging in ons geval voor de kost uit. Niet leuk voor de jongere generaties natuurlijk.

Hoe ziet het er dan uit over pakweg 20 jaar? Tante Bep is veel voorzichtiger geworden. De economie in de VS en Europa krimpt (minder mensen die geld kunnen verdienen en minder geld dat goedkoop geleend en uitgegeven kan worden). We hebben concurrenten gekregen in de rest van de wereld. Die werken hard (voor minder geld per uur dan wij) maar zijn met meer en hebben samen dus meer koopkracht. Op de markt van de grondstoffen hebben de andere werelddelen een gezamenlijk koopkracht voordeel waardoor er minder van alles voor ons beschikbaar is en we er ook meer voor moeten betalen. Brood, whisky en TV worden gewoon duurder, het huis is minder waard en je krijgt minder dividend. Als je geld hebt krijg je wel meer rente, maar dan moet je sparen. En sparen kun je alleen als je geld over hebt. Als alles duurder wordt, je minder per uur krijgt en meer belasting moet betalen om de zorg voor je oudere medeburgers te betalen valt er minder te sparen. Omdat Europa (en de VS) niet veel grondstoffen hebben moeten we meer en meer concurreren met andere werelddelen die wel grondstoffen hebben of net als wij grondstoffen invoeren en er iets bruikbaars van maken. Als ze dat met dezelfde kennis en techniek doen als wij en meer mensen in hun marktgebied wonen dan bij ons, valt er niet zoveel aan ze te verdienen. Met andere woorden: de jongere generatie moet straks heel hard en heel slim werken in een veel meer concurrerende wereld dan hun ouders en grootouders. Het beste dat we voor ze kunnen doen is zelf langer werken en hen helpen de kosten voor de sociale voorzieningen, AOW, zorg etc. mee te betalen.

Er gaat nog iets gebeuren. Het geld van andere landen wordt relatief even stevig als dat van Europa of de VS. Praktisch betekent dat, dat we relatief meer gaan betalen in dollars en euro's uitgedrukt voor de producten van anderen. Dollar en euro worden bepaald naar de onderliggende waarde van onze economieën, onze bezittingen en de vooruitzichten. Je krijgt een premie als andere landen denken: dat geld van hen is veiliger dan ander geld in de wereld. De dollar heeft die status en de euro is hard op weg die status te krijgen (daarom is het zo'n dom idee om de euro weg te doen. Dan wordt onze gulden of de Deutsche Mark, heel snel even volatiel en kwetsbaar als de shillingen in Afrika of de Bolivars in Latijns Amerika). Met de euro zijn we in ieder geval een stuk beter af, maar minder goed dan nu. De VS hebben het meest te verliezen als ze de premie van standaard valuta verliezen.

Eind van het verhaal: de grote ongelijkheid tussen het Westen en de rest van de wereld wordt een minder grote ongelijkheid. Dat gaat heel veel au doen bij ons westerlingen.

Wordt de wereld er beter van? Nee. Want de grote kloof tussen arm en rijk blijft gewoon bestaan. Die kloof is niet meer zozeer het verschil tussen arme mensjes elders en leuk gesitueerde mensen hier, maar loopt door ieder land heen. Dat is in VS al erg zichtbaar, maar ook in India, in China, in Afrika, in Latijns Amerika, eigenlijk overal. De nieuwe wereld wordt geen rechtvaardiger wereld. Europa heeft als oud christelijk continent een gevoel voor een zekere solidariteit die na de industriële revolutie met veel revoluties, oorlogen en lange politieke strijd in de wetgeving redelijk verankerd is. De armsten onder ons kunnen gewoonlijk redelijk bestaan - niet heel geweldig, maar in de meeste Europese landen is er een sociaal vangnet, kan iedereen naar een ziekenhuis en krijgt een redelijk uurloon. Die sociale voorzieningen worden door de overheid mogelijk gemaakt door belastingheffing en door verplichte sociale verzekeringen. Maar Europese bevolkingen vergrijzen, worden kleiner. Dat betekent dat minder mensen al die zorg voor meer mensen moeten gaan betalen. Daar zit een grens aan en dat maakt ons zo onrustig en boos en achterdochtig jegens de grote buitenwereld (Europa, de financiële sector..)

Er zit maar een ding op: minder afhankelijk worden van geld. Hoe? Door de natuurlijke verbanden te koesteren (solidariteit in de familie) en vergelijkbare verbanden te versterken (bijvoorbeeld solidariteit tussen gelovigen). Je gaat voor elkaar zorgen, leent je spullen uit, helpt elkaar aan een huis). Individualisme kost veel geld. Meer geld dan we hebben. De wereld zou veel beter af zijn als Westerlingen meer zouden worden als andere mensen in de wereld: meer familie mensen, meer mensen met sociale verbanden. De trend is helaas dat mensen in de rest van de wereld meer op ons willen lijken.

Je hoeft ook niet anders te verwachten. De erfzonde verstoort het gezonde verstand en maakt zwak. Wie kan gaat voor het geld, wil ook vlees, een huis, een auto, een vakantie en uitbesteedde zorg voor pa en moe. Wat je dan krijgt zijn hoge hekken om de woonwijken van gepriviligeerden in hun eigen land, met scholen voor rijken, ziekenhuizen voor mensen met geld en een eigen veiligheidsdienst. Wat we kunnen verwachten is een verzwakte staat, eigen veiligheidsdiensten, hardhandige (ook door corruptie) verdediging van eigen belang en meer georganiseerde misdaad als tegenreactie.

In Europa zie je overal de opkomst van populistische partijen die de angst en onvrede van een deel van de bevolking weerspiegelen en de nationale politiek dreigen te gijzelen. Angst, boosheid en achterdocht jegens de groten buitenwereld en de financiële sector brengen hen ertoe om vooral naar binnen te kijken: eigen volk eerst. Met het gebrek aan grootdenkende en grootmoedige staatslieden kun je het hen ook moeilijk kwalijk nemen. Maar dit gaat niet werken, integendeel.

Wat dan wel? In Europa de schouders eronder zetten en beseffen dat de problemen van een vergrijzend Duitsland en Frankrijk in het niet vallen bij de problemen die we nu met Griekenland hebben. De schulden moeten afbetaald worden om te voorkomen dat we straks met lege kassen zitten en een geweldig financieringsprobleem hebben. Dan kan het zelfs ons overkomen dat we weer boontjes en aardappeltjes in het park moeten verbouwen. Doemdenken? Nee, gewoon realistisch zijn. We hebben er lekker op los geleefd, de bomen erg hoog zien opgroeien, maar de rekening moet betaald worden. Elkaar verwijten maken heeft geen enkele zin. Wat politici ook denken: we zullen nog wat crises gaan meemaken waardoor we van de een op de andere dag in een andere wereld wakker worden. Europa heeft best een goede toekomst als we ons inspannen met en voor elkaar. Dat betekent langer doorwerken, meer belasting betalen, inleveren in koopkracht - maar dan gaat het lukken om nog heel redelijk te leven. We kunnen het ook niet doen natuurlijk.

En God dan? Die heeft niet zo veel van doen met gegarandeerde pensioenen en het prettige voortuitzicht dat het morgen nog beter zal zijn. Het is onsmakelijk om te zien dat christelijke sekten het evangelie verkondigen dat geloof in hun God geldelijk gewin zal brengen. Onsmakelijk in de armste landen waar de voorgangers van dit verlichte geloof rijk leven van het vertrouwen van hun volgelingen. Zulk soort sekten (die er in ruime mate zijn met veel leden en invloed, zowel in de VS als in veel ontwikkelingslanden) zullen de huiskerken worden van de nieuwe elite (zoals de Gereformeerde Kerk dat was in Zuid Afrika voor de blanken en het apartheidsidee evangelisch noemde). God heeft niets met geld. Jezus spreekt over kiezen tussen zijn Vader en de mamon omdat je ze niet beiden kunt dienen. Nee, God is hier als de hoop voor wie mens wil zijn in de ontmenselijkende dimensie van cynisch kapitaal. God is er als het licht dat iedere dag opgaat over goede en slechte mensen - en vrede, hoop en vreugde voor wie van goede wil is.

Een week na Honduras

2011-07-05T02:38:00.002-07:00

Een volle week thuis. Het lijkt snel lang geleden dat ik gast mocht zijn van de kerk van Tegucigalpa. De vriendelijkheid van Albert Ypma en zijn gezin en hartelijke ontvangst door de kardinaal, priesters, religieuzen en bewogen en betrokken medegelovigen hangen als een warme en verwarmende herinnering om mij heen.

Deze week zijn de ontmoetingen begonnen met de projecthouders voor de Adventsactie 2011. Intensieve gesprekken met mannen en vrouwen in Nederland die hard werken om de wereld een beetje mooier, lichter, eerlijker, hoopvoller te maken. Ik geniet ervan. Wat is een geestkracht en liefde en wat kunnen mensen geraakt zijn! De wereld is vol kwaad en duisternis, vol onrecht en te voorkomen menselijk leed. Door die duisternis heen worden overal lichtjes ontstoken, vriendelijke, hoopvolle lichtjes van compassie.

Compassie is een interessante vertaling van het woord charis, genade. Als je zoekt naar sporen van God, zoek naar naar compassie. Het is meer dan emotie en ook meer dan rationeel organiseren. Compassie is aan de orde als hoofd en hart samenkomen, als er relatie is. Compassie gebeurt waar ontmoet wordt, waar de ene mens de ander helemaal en onvoorwaardelijk toelaat. De motor van compassie is de heilige Geest: Liefde die zo verbindt dat de ene mens schepper en herschepper kan zijn van de ander.

Werken aan missie is de stappen over de drempel van de hoop: zien dat kleine dat mensen voor elkaar kunnen doen voor God genoeg is om iedere dag om te vormen tot een aankondiging van zijn Koninkrijk: in de woorden van St. Paulus: vrede, gerechtigheid en harmonie.

Reis Honduras 19 - 26 juni 2011

2011-06-27T09:46:00.000-07:00

Foto's van een indrukwekkende reis. Niet van alles, want ik vergeet de camera natuurlijk weer. Maar genoeg om te begrijpen waarom ik met een vol hart thuis ben gekomen. Deo Gratias!

Aangekomen in Honduras

2011-06-21T12:07:00.000-07:00

De reis verliep voorspoeding. Na dertig uur, veel vliegen dus en een overnachting in Atlanta, werd ik al bij het vliegtuig opgewacht door een medewerkster van het ministerie van buitenlandse zaken. Wel apparte ervaring om iemand met een kaart met je eigen naam erop te zien staan. Snel werd ik naar binnen gebracht, mocht mijn paspoort laten zien aan de balie voor diplomaten om vervolgens het tijdsvoordeel van deze kickstart weer te verliezen door als laatste mijn koffer te krijgen. Zo zie je, God houdt alles in evenwicht..

Een hartelijke ontvangst van mijn gastheer en de coördinator namens het aartsbisdom volgde en tevens het eerste officiële programmaonderdeel: bezoek aan het huis voor teruggezonden emigranten dat naast het gebouw vani de luchthaven ligt. In processie daarheen, de ambtenaar voorop met mijn koffertje, mijn gastheer Albert en ikzelf.

Ieder jaar doen duizenden Hondurezen een poging om in de VS aan het werk te komen. 7% lukt het een legale status te verwerven, 14% kan er werken zonder status en de rest haalt de VS niet. 1% komt om. De routes die de migranten nemen worden ook gebruikt voor het drugsverkeer. Vrouwen hoeven zich geen illusies te maken: gemiddeld worden ze 2x tijdens de reis verkracht. Een reis die deels per trein wordt afgelegd: hangend aan wagons (met kinderen) of boven op containers. Het aantal zwaar gewonden is dan ook groot.

In het migrantencentrum werd ik verwelkomd door een zuster die de directie voert. Zij zag er chique uit in haar keurige tweedelige pak. Ze weet waar ze over spreekt en legde me uit wat de motieven zijn, wat de gevolgen zijn voor het achterblijvende gezin, hoe het de gewonden vergaat en in welke staat de uitgewezen illegalen terugkomen. De eerste opvang is in samenwerking met de regering die voor het gebouw zorgt en enige salarissen betaalt. De rest is voor het project: kleding, een beetje handgeld, transport naar huis, psychologische hulp en reintegratie projecten gericht op het aanleren van eenvoudige vaardigheden. Als de vaders op avontuur gaan blijven de kinderen achter, die vinden armoede en raken op straat omdat ze bij hun oppassers weinig liefde vinden - integendeel. Ze verkiezen de straat, gaan lijmsnuiven of worden geronseld voor criminele bendes. De zusters zorgen voor een programma om de kinderen en jongeren een geordender leven te geven: curssusen, sport, ontspanning, hulp bij scholing. Als het de vaders lukt om in de VS te komen beginnen ze naar verloop van tijd geld te sturen. Dat geld maakt lui en ook kwetsbaar voor verkeerde invloeden en natuurlijk voor jalouzie. Hulp bij budgetteren en deelname aan de jeugdprogramma´s is het aanbod van dit project.

Al met al een indrukwekkende prestatie. De zusters Scalabrinianas zijn speciaal gesticht om migranten ter zijde te staan. Ze hebben opvangcentra langs de weg die de migranten nemen. De zuster vertelt met zakelijk maar uit alles blijkt haar liefde en persoonlijke toewijding. De financiering geschiedt bijna alleen door een projectfinanciering van Cordaid die per december afloopt. Ik heb haar gevraagd om de resulaten en plannen op te schrijven.

Per toeval mocht ik getuige zijn van de aankomst van 104 uitgewezen migranten. Iedere week komt er uit de VS een vliegtuig. 102 mannen en 2 vrouwen. Ze maakten geen verslagen indruk, hielden het hoofd hoog. Voor velen wacht een doelloos en middelloos bestaan. Het eerste wat ze in hun eigen lang vonden was de efficiënte en liefdevolle opvang van de zuster met haar vrijwilligers. Een gelukkige samenwerking tussen kerk en staat.

Mijn gastheer en zijn vrouw Floor zijn hartelijke mensen. We hebben kennisgemaakt en ik heb goed geluisterd naar hun ervaringen met Honduras. Tegen 8 uur was het kaarsje op en heb ik een prima nacht geslapen.

Op reis naar Honduras

2011-06-18T10:09:00.000-07:00

Morgen (19) juni hoop ik te vertrekken via Atlanta naar Tegucigalpa (Honduras). Ik kom daar op uitnodiging van het aartsbisdom met als doel een bisdom - bisdom relatie te onderzoeken. Gastheer is een Nederlander die al langere tijd daar vertoeft en een gewaardeerd adviseur is inzake onderwijs.

Ik ben nooit in Latijns Amerika geweest. Op het programma staan onder meer bezoeken aan het werk van religeuzen die teruggestuurde migranten opvangen op het vliegveld (worden door Vastenaktie/Cordaid ondersteund), aan een kliniek en gaarkeuken voor ondervoede kinderen en de aanpalende school in een van de sloppenwijken, en een straatkinderen project.

Naast projectbezoek zijn er ook ontmoetingen met geloofsgemeenschappen (waaronder een die mogelijk geadopteerd wordt door een parochie in ons bisdom), de kardinaal aartsbisschop Rodriguez, bisdomdiensten en de katholieke universiteit.

Al met al belooft het een boeiend bezoek te worden en hoop ik dat we met goede afspraken de plannen die er zijn verder kunnen brengen.

Honduras is een arm land, wordt geteisterd door werkloosheid, onrechtvaardige sociale structuren en criminaliteit. In het ontwikkelingswerk komt steeds minder aandacht voor Latijns Amerika - dat is niet terecht. Zeker niet voor kerkelijk missie en ontwikkelingswerk. Maar het doel is meer dan ontwikkelingsrelaties leggen: Tegucigalpa en Haarlem-Amsterdam zijn allereerst zusterkerken en willen elkaar leren kennen en helpen bij de nieuwe evangelisatie. Ik hoop me aan het levende geloof van velen daar te mogen warmen.

Pinksteren

2011-06-12T07:58:00.000-07:00

Pinksteren gevierd in Veenendaal, Rhenen en Wageningen en morgen in Amsterdam. Zo kom je nog eens ergens. De viering in Wageningen was voor de international community: een pinksterervaring in zichzelf; zoveel nationaliteiten samen!

Pinksteren kan groots en meeslepend zijn: in de Handelingen van de apostelen wordt verhaald over vurige tongen en een krachtig naar buiten treden van de apostelen. Zo krachtig dat omstanders hen verdachten van dronkenschap!

Pinksteren kan ook intiem en stil zijn: de gloed die je voelt als je alleen bent, dat intieme vertrouwen, die verwondering en ontroering ook over een Liefde zo onverdiend. Pinksteren vieren in stilte en in lofzang - zoals de psalmist het schrijft - dát is mijn Pinksteren. De wonderen waar ik om bid zijn die van verzoening en durf. Niet zo aansprekend en meeslepend misschien als tongentaal, profetie en genezing (zeker, prachtige gaven en manifestaties van de Geest), maar niet minder wonderbaar. Er is genoeg vitaal christendom, dat zeer begiftigd is in de Geest en toch zwak is in verzoening, te gericht op hier en nu. Natuurlijk mag je bidden en verlangen om het voordeel van de dag, om voorspoed en welzijn, om genezing en verhoring van je wensen.

Een blik die van iedere vreemde een vriend maakt, een woord dat recht doet en opricht, een gebaar dat ontspant en opent naar vertrouwen: om die blijken van de Geest heb ik vandaag gebeden. En ik voel me zo rijk met dit verhoorde gebed.

Zalig Pinksteren!

18 jaar Priester

2011-06-08T10:42:00.000-07:00

Zondag herdacht ik mijn priesterwijding in het vertrouwde en geliefde Heiligdom van Onze Lieve Vrouw ter Nood. Ik ben gewijd op 5 juni, feestdag van de bisschop en martelaar Bonifatius. Deze geloofsverkondiger in het na-Romeinse Europa van de achtste eeuw vind ik voorbeeld.

Als monnik heeft hij het eerste deel van zijn leven geleerd om zelf met Christus te leven. De discipline van gebed en gemeenschapsleven is de basis geworden voor zijn missionaire ijver. Als verkondiger zocht hij de Teutoonse gebieden op (Duitsland) en het noordelijk deel van ons land. Hij deed dat met de volle instemming en steun van de bisschop van Rome van wie hij later de bisschopswijding ontving.

Het evangelie bij mensen brengen die daar nog niet van gehoord hebben spreekt me aan. Door Jezus ter sprake te brengen gebeuren wonderen van geloof, liefde en hoop. Bonifatius bekommerde zich ook om de al langer bestaande kerk in het Frankenland. Hij zag dat er veel misstanden ingeslopen waren en zette zich in om die weg te nemen. Die opdracht viel hem veel zwaarder omdat hij van zijn eigen geloofsgenoten weerstand ondervond en tegen gevestigde belangen moest optreden. De kerk is nooit af. Ook als er een traditie is gegroeid moet de naam van Jezus klinken, zodat Hij het is die we volgen en God denken naar zijn maat en niet naar de onze. Uiteindelijk vond Bonifatius de dood als oude man in Friesland bij Dokkum. Zijn aanwezigheid riep zoveel weerstand op bij sommigen dat zij de hand aan hem en zijn metgezellen sloegen.

Verkondigen, alert blijven op de waarheid en waarachtigheid van wat je leeft en verkondigt en weten dat je kwetsbaar bent zijn in mijn beleving van het priesterschap belangrijk. Daarom voel ik me dus zo thuis bij deze grote heilige. Hij heeft veel in gang gezet, niet altijd de erkenning gekregen waarop hij hoopte en evenmin in alles succes gehad. Een leerling is niet meer dan zijn meester, zegt Jezus dan.

Ik ben dankbaar voor het priesterschap. Dankbaar om naar mensen te kijken en in hen te zien wat God in hen ziet. Ik raak gemakkelijk ontroerd door de liefde die ons en alles geschapen heeft en in ieder mens zo uniek toegankelijk is. In de eucharistie komt alles samen: is Christus de Levende in zijn Woord, zijn levensoffer, in de vriendschap die hij tussen mensen sticht, in zijn priester die Hem stem geeft en handen om te breken, te delen en te zegenen.

Malta stemt voor echtscheiding: Hoera?!

2011-05-31T11:15:00.000-07:00

Grappig toch hoe media met dit onderwerp omgaan. Lof voor de BBC die de nuance zoekt. Nee, de katholieke kerk verbiedt op straffe van excommunicatie om voor de echtscheiding te stemmen en nee, het gaat de Maltees niet per se om een krachtmeting tussen kerk en staat. Ja en nee stemmers houden elkaar dan ook in evenwicht: 72% van de bevolking stemde, 52% stemde voor het voorstel om echtscheiding onder strikte voorwaarden mogelijk te maken en 48% tegen. Het aartsbisdom liet weten dat het gaat om een sociaal vraagstuk, niet om een moreel oordeel. De staat moet zelf de wetgeving inrichten die past bij de situatie van het land.

De tegenstanders hebben een sterk argument: bij ons is er maar één norm dat het huwelijk duurzaam is. Daar is de voorbereiding dan ook op afgestemd en het richt de verwachtingen. Als de maatschappij scheiding toestaat dan wordt de verwachting anders en dat zal negatief uitpakken voor de duurzaamheid van relaties. Zij verwijzen dan graag naar het lichtende voorbeeld van de rest van Europa.

De voorstanders hebben ook een sterk argument: de staat erkent echtscheidingen in het buitenland en van van buitenlanders in Malta. Rijke Maltezen kunnen in het buitenland scheiden, arme niet.

Media maken er graag van dat de katholieke kerk weer een nederlaag heeft geleden. Dat is natuurlijk ook zo: de meerderheid van de katholieken in Malta hebben ervoor gekozen om pragmatisch en niet christelijk om te gaan met het huwelijk. Jammer voor hen. Anderzijds behoort het tot de actuele werkelijkheid van de kerk om te accepteren dat ze op afstand staat van iedere samenleving - zelfs in Malta. De beste reactie kwam uit de kringen van de kerk zelf: we moeten nog meer ons best doen om de waarde en kwaliteit van het huwelijk voor te leven en voor te houden. God bless Malta.

Celibaat geen oorzaak seksueel misbruik

2011-05-19T05:13:00.001-07:00

Amerikaans onderzoek komt tot deze conclusie. Wie het rapport wil lezen kan het vinden op de link via rkk.nl/nieuws. Het onderzoek is uitgevoerd door een bureau dat een naam hoog te houden heeft in opdracht van de Amerikaanse bisschoppen. Wat zijn wel oorzaken? Het onderzoek wijst vooral op de slechte seminarieopleiding in de jaren veertig en vijftig die priesters weerloos maakte in de periode van de jaren zestig en zeventig. Dit onderzoek geeft ook de nodige inzicht in de aard van persoonlijkheden van de misbruikende priesters. Slechts een heel klein deel kan "pedofiel" genoemd worden en misbruik kan niet gerelateerd worden aan (onderdrukte) homoseksualiteit.

Het onderzoek geeft verder nog aan dat seksueel misbruik onder katholieke priesters zeker niet meer is dan onder personen in vergelijkbare omstandigheden en dat het aantal misbruikgevallen in de laatste decennia sterk verminderd is. De reacties zijn te voorspellen: organisaties van slachtoffers vallen het onderzoek af en zijn boos, de onderzoekende instelling moet zich verdedigen tegen de beschuldiging dat het onderzoek partijdig is omdat de bisschoppen van Amerika de opdrachtgevers waren.

Ik ben benieuwd hoe het de uitkomsten van de het onderzoek van de commissie Deetman zal vergaan.

Ne Abbiate Paura

2011-05-07T07:18:00.000-07:00

Dit waren de eerste woorden van de zalige Johannes Paulus II toen hij de menigte als vers verkozen paus begroette: heb geen angst. In 1978 was er nog alle reden om angst te hebben: angst voor de afloop van de koude oorlog, angst om in verzet te komen tegen de communistische overheersing, angst voor de toekomst van de kerk zelf. De periode na het Vaticaans concilie had veel losgemaakt, zoveel dat een 'sense of direction' ontbrak.

De zalige Paus heeft de geweldige verdienste dat hij deze richting hergeven heeft. Zijn diepe christologische en mariale spiritualiteit die zijn persoonlijkheid doortrok, maakte hem in zijn persoon al tot een missionaris. Zijn vermogen om jongeren aan te voelen en zijn onvermoeibaar beschikbaar zijn voor reizen naar zo ongeveer alle landen van de wereld hebben de katholieke kerk hart, gezicht, warmte en inderdaad een 'sense of direction' gegeven. In meesterlijke encyclieken als Veritatis Splendor, Fides et Ratio, Sollicitudo rei socialis, Redemptoris Missio bracht Johannes Paulus de katholieke kerk van na het concilie terug tot een positie van zelfvertrouwen om de dialoog aan te gaan met haar seculiere omgeving. Vergeet niet, de kerk die hij leiding gaf is de kerk die zich in 1965 definitief losmaakte van de Constantijnse en in feite Thedosiaanse verhouding tussen kerk en staat. De kerk leeft in en met anderen in de samenleving en neemt zich niet voor om die samenleving te domineren door een symbiose met de staat. Dat gebeurde onder keizer Theodosius wel en heeft de kerk diepgaand vervreemd van de ervaring van de eerste eeuwen toen ze een (soms niet) gedoogde minderheid was. Met het definitief aanvaarden van de godsdienstvrijheid en dus de scheiding tussen kerk en staat (wat niet hetzelfde is als afwijzen van een gerechtvaardigde samenwerking) is een nieuw tijdperk aangebroken. Dat zie je in de snelle veranderingen die de katholieke kerk overal ter wereld doormaakt: waar ze een meerderheidskerk is met een lange historie (zoals in Europa en Zuid Amerika) wordt ze kleiner en is ze op zoek naar een nieuwe relatie tussen haarzelf en de landen en culturen die ze toch ook mede zelf heeft gevormd. In landen waar ze niet groot was zie je haar groeien en bloeien, in sub Sahara Afrika en veel Aziatische landen. Dat groeien betekent niet: dominant worden. En daar zit de crux.

Johannes Paulus heeft de kerk zelfvertrouwen geschonken voor een tijd waarin ze niet langer dominant kan of mag zijn. Hij heeft haar geleerd om in dialoog te treden zonder te capituleren voor het 'tolerantieidee' dat waarheid verkondigen onverdraagzaam maakt. Alleen wie de waarheid heeft kan in dialoog met anderen treden, hij heeft immers een heilige grond - daarmee dwingt hij respect af en weet hij waarop hij anderen te respecteren heeft. Wie zich aan de waarheid toevertrouwt herkent de waarheid ook bij anderen: een ander mens, een andere godsdienst, een andere christelijke kerk, in de cultuur of een filosofie. Dialoog is dan niet het regelen van betrekkingen tussen twee vreemden die al of niet gemeenschappelijke belangen hebben, dialoog is engagement. Wie zich aan de waarheid toevertrouwt heeft iets met de waarheid bij wie en waar je die ook maar vermoedt. Waarheid humaniseert. Katholieken hoeven de waarheid niet te vrezen, noch de waarheid in de wetenschap en noch de waarheid in andere godsdiensten en christelijke kerken. Dat is de boodschap geweest in alle toonaarden verkondigd en gedaan door Johannes Paulus en hij heeft er geweldig veel door in beweging gebracht binnen de kerk. Het bracht hem ertoe om het de veroordeling van Galileo als een symbolische daad in te trekken, om positief te spreken over het evolutiebeginsel maar ook om deel te nemen aan een internationale gebedsdag voor vrede met vertegenwoordigers van andere godsdiensten.

Voor de Westerse wereld blijft hij een dubbele figuur: hij was een groot voorstander van sociale rechtvaardigheid maar ook een conservatief op zaken die ons zo dierbaar zijn: vrije seks, vrije relatievorming, mogen kiezen voor de dood van je ongeboren kind of je eigen dood. Voor Johannes Paulus die de verschrikkingen van zowel de Shoah als de Communistische dictatuur gezien van dichtbij heeft meegemaakt is het leven zelf een onvoorwaardelijk geschenk. Je komt niet aan het leven, je aanvaardt het in alle vormen waarop het tot je komt. Je mag het bekeren, je mag het genezen, je mag het tot op zekere hoogte manipuleren, maar je mag het niet vernietigen. Wie redenen heeft om het leven te vernietigen, ongeboren, ongezond, om politieke redenen, vernietigt de waarheid. Want de waarheid is geen abstract begrip: het is wat gebeurt wanneer de mens zichzelf ontmoet in de ander; die ander waarvoor God is mensgeworden. Moeders staan het dichtst van allen bij het leven: voor Johannes Paulus is Maria meer dan een devotie; ze is de evangelisatie - ze is de sensitiviteit voor genade; voor Gods goedheid die ons in het leven tegemoet komt. Hij heeft de katholieke kerk willen binden aan het Evangelie van het leven, aan een positief getuigenis dat het leven altijd beschermwaardig is en geen instrument kan zijn om belangen te dienen. Voor de kerk betekent dat meer dan tegen abortus en euthanasie zijn: het is een krachtige stoot in de rug op de weg van het dieper leven (zijn en doen) van de barmhartigheid.

Kerk en westerse cultuur (maar ook de relatie tot andere kerken en godsdiensten) is geen afgerond verhaal. We zijn er nog lang niet. Voor de kerk is het relativisme (er is geen waarheid) geen optie. Ze staat in navolging van Jezus die zegt "Ik ben gekomen om getuigenis af te leggen van de waarheid" en niet in die van Pilatus die hem antwoordt: "en, wat heb je nu aan die waarheid?" Maar die waarheid is niet bedoeld om af te dwingen - ze is gegeven om van te getuigen in daden van liefde en het uitstrekken van hand en hart naar een ieder die we ontmoeten. Van die houding is Johannes Paulus de icoon geworden, de paus die de kerk op de weg van haar derde millennium heeft gezet.

En het seksueel misbruik dan? Daar is hij toch mede verantwoordelijk voor? Hij heeft de onthullingen en de gevolgen daarvan in de kerk van de VS volop meegemaakt en er - vooral door het werk van Kardinaal Ratzinger - op gereageerd. De geschiedenis zal moeten onderzoeken of hij meer had kunnen of moeten doen. De vraag is vooral relevant: wat hij als paus had moeten doen en bewust nagelaten heeft. Zo eenduidig zal het antwoord niet zijn, denk ik, maar het past bij zijn liefde voor en zijn vertrouwen in de waarheid om alle vragen te stellen en voor de antwoorden geen angst te hebben.

WE GOT HIM

2011-05-03T02:06:00.000-07:00

Deze dagen praat de wereld over niets anders dan het vinden en doden van de terroristenleider Osama bin Laden. Ik volg de nieuwssites en klik hier en daar eens wat door. In Amerika wordt gefeest; kranten vullen hun hele voorpagina met woorden als in de titel: WE GOT HIM; The Day of Revenge has come en meer van dat soort. Ik gruw ervan.

Als ik het goed begrepen heb kon president Obama en zijn staf de operatie live volgen: ze hebben dus kunnen zien dat Osama bin Laden met de mensen om hem heen op hun nadrukkelijk bevel werden neergeschoten. Een standrechtelijke executie verricht vanuit een 'warroom' in Washington. De president beslist dat gedood moet worden. Daar zitten wijze politieke berekeningen achter: gelijk dood, zonder proces, zonder aanwijsbaar graf: zo elimineer je deze icoon van fanatiek geweld, intimidatie, van kil cynisme als opperste godsdienst.

De prijs die Obama en de zijnen betalen is hoog: ze bestrijden de vijand met zijn eigen middelen; zijn ongebreidelde wraakzucht is hun drijfveer geworden, zijn cynisme hun politiek. De vijand is gedood, door het hoofd geschoten, zonder vorm van proces. We kunnen onze wraakzucht niet de baas en vieren spontaan feest bij de dood van een mens. We zien niet meer dat de grofste misdadiger mens is. De enige die lacht is de vader van de duisternis; het is zijn feest.

Hoe anders was het verhaal geweest als dezelfde Obama het bevel gegeven had niet te doden. Osama had zich moeten verantwoorden, was geconfronteerd geworden met de onnoembare ellende die hij veroorzaakt heeft. Hij was behandeld als een mens die desondanks rechten heeft, tegemoet getreden door een samenleving die weigert in te gaan op zijn wereld van wraak en vergelding. Als levenslange penitent was hij icoon geworden van het beste dat het 'Westen' in zich draagt; icoon van een samenleving die recht niet verwart met vergelding, die zo christelijk is dat ze niet wil doden omdat ze niet wanhoopt aan de mogelijkheid van berouw en bekering. De duizenden doden die Osama op zijn geweten heeft worden niet gewroken door zijn dood. Ze worden 'gewroken' door barmhartigheid: je niet willen laten meevoeren door gevoelens van wraak en vergelding en slechts hopen en bidden dat deze mens het leven vindt door een geweten dat tot leven gewekt wordt. Dát is de ultieme vergelding. De wereld gelooft daar niet in. Ook de Westerse niet. De ene afrond roept de andere op, zegt de psalmist. We zijn al gewaarschuwd voor vergeldingsaanslagen. Dan liever de sobere woorden van de persverklaring van het Vaticaan:

Osama bin Laden, zoals we allen weten, heeft een zeer zware verantwoordelijkheid op zich genomen door het verspreiden van verdeeldheid en haat onder de volkeren, daarbij de dood van talloze mensen veroorzakend en godsdiensten tot een werktuig te maken voor dit doel.

Voor het aangezicht van de dood van een mens zal een christen zich nooit verheugen maar reflecteren op de ernstige verantwoordelijkheden die een ieder heeft voor God en de mensen, en hij hoopt en spant zich in dat geen enkele gebeurtenis aanleiding geeft voor een verdere groei van de haat, maar van de vrede.

Ik bid president Obama, de VS en de rest van de wereld deze christelijke geest toe.

Verzoenend lijden

2011-04-21T06:47:00.000-07:00

Stralende dagen. Zo warm, zo zonnig, zo zomers. Het is alsof de charme van Zuid Europa aan het normaal nog klamme en kille Noorden is uitgeleend. Kun je mooier Pasen vieren? Nou ja, er zal ook wel over te klagen zijn - vooral voor agrariërs die vrezen voor hun wassend zaaigoed.

Het zullen ook wel warme en zonnige dagen geweest zijn waarop het drama van Jezus' gevangenname, veroordeling en dood zich afspeelde. Dit drama heeft de tijd doorstoken en omgevormd - tijd zoals wij mensen die beleven: verhaal van zin en doel. Tijd en geheugen veronderstellen elkaar: je weet dat er een eerder en later is omdat je in je bewustzijn eerder en later kunt oproepen - omdat er eerder en later is heb je een geheugen dat herinneringen vasthoudt en het mogelijk maakt om je herinneringen samen te voegen tot een verhaal. Jouw verhaal, jouw levensverhaal. Als je een verhaal kunt vertellen over jezelf ben je iemand: je kunt je als het ware voorstellen met je verhaal "dit is wat ik gedaan heb." In je geheugen berg je ook anderen, die je kunt oproepen als je aan ze denkt of als je hen ziet. Je geheugen maakt dat je sociaal kunt zijn - je hebt ook een verhaal met anderen. Tijd voor ons mensen is dus iets anders dan het verschuiven van twee wijzers en het omslaan van een kalenderblad; tijd is de richting, zin en doel van mijn leven gaandeweg ontdekken, bevestigen, corrigeren, koesteren.

Ieder verhaal loopt uit op niet-tijd: de dood. Die dood overkomt ons gewoonlijk - we zien ze aankomen of ze is volkomen onverwacht, maar ze is er. Juist omdat we een bewustzijn hebben, omdat we ons herinneren weten we van de dood. Dat is een raar weten. Als je er niet aan denkt is de dood geen realiteit - je leeft immers. Als je wel aan de dood denkt?

De dood kan je bang maken - je verdringt ze. De dood kan je fascineren: je bent overmoedig of juist depressief; je zoekt het beste van je leven te maken omdat je 'er alles uit wilt halen' of je doet juist helemaal niets. Je kunt de dood ook gewoon verwelkomen in je leven; bijvoorbeeld zoals de heilige Franciscus deed die in zijn Zonnelied de schepping bezingt en de dood "zuster" noemt.

Jezus was niet zo tuk op de dood. In het uur van zijn diepste lijden bad Hij dat de dood Hem voorbij zou gaan: de gedachte aan gevangenname, aan verraad, veroordeling en de martelingen die daarop zouden volgen verafschuwden hem. In dat gebed drukte Hij ook uit wat het ondergaan van deze dood voor Hem betekende: overgave aan de wil van zijn Vader; gehoorzaamheid. Nu zou je kunnen zeggen: als Jezus Zoon van God is zou Hij voor de dood niet bang hoeven zijn. Hij zou zijn rechters en de dood zelf lachend in het gezicht kijken; Hij zou met hen spotten - dat ze zich zo konden vergissen! Dat is niet de manier waarop Jezus zijn dood tegemoet trad. Hij onderging het als een laatste act van geloof. Hij vertrouwde op God, zijn Vader. Hij vertrouwde erop dat Hij zich geweldloos moest durven overgeven - dat zijn Vader koning zou blijken. Geen zwaard om voor Hem te vechten - ook al was Hij ervan overtuigd dat zijn Vader in dit alles verborgen aanwezig was. Even aanwezig als wanneer Hij twaalf legioenen engelen zou zenden. Die overtuiging echter kwam niet goedkoop. Ze moest worden in een strijd bevochten worden. Eerst in de gebedsstrijd, in de tijd van Getsemane. Dan bij de komst van Judas en het verraad. Dan bij het verraad van Petrus tijdens zijn verhoor voor de hoogste instantie van zijn volksgenoten die Hem veroordeelden in naam van zijn Vader! Dan voor Pilatus die rasechte Romeinse opportunist - een man die de waarheid voor niets houdt, alleen denken kan in macht. "Weet u dan niet dat ik de macht heb u te doden?" En dan het laatste, die vernederende, dwaze kruistocht door de straten van Jeruzalem. De domheid van de soldaten - weten zij veel. Het onoprechte, oppervlakkig sentimentele van huilende vrouwen, het bezwijken onder de last van het hout, de hitte, de wondpijn van een opengeransselde huid, het kleffe bloed aan de slapen. En dan de spot van de misdadigers wiens lot Hij deelt: als je iets bent, kom van dat kruis af. "Doe het, laat zien wie je bent." De omstanders: "We willen wel eens zien of Elia Hem helpt." "Anderen heeft Hij geholpen, zichzelf helpen kan Hij niet." En dan die laatste klacht, de klacht van het profetische Israël, een Israël dat zich aan God gewonnen wil geven en zich door machten groter dan zichzelf omstuwd weet, de majestueuze, intens dramatische psalm 22 "Eli, eli, lama sabachtani ... God, mijn God, waarom hebt u mij verlaten ..." Een psalm die eindigt met tonen in opmaat, hoop verkondigt ...

De verkondiger bij uitstek van "wie is Jezus voor jou", de apostel Paulus,' haakt hier aan. Jezus is jouw redding. Door je geloof op Hem te stellen deel je in zijn gehoorzaamheid, in zijn tot het uiterste beproefde vertrouwen op God. Je zegt: ik geloof in jou; daarmee ga je mee zijn dood in. Je draait je van de wereld af: je beproeft God niet langer met vragen als: wanneer geeft U mij geld, wanneer geeft U mij macht, wanneer redt U mij uit gevaar? Je vraagt God niet langer om zich te bewijzen, een bewijzen dat je imponeert, dankbaar stemt voor een ogenblik, maar niet redt, niet verandert, niet bevrijdt. Denk maar aan de afloop van veel van de genezingsverhalen: als het geloof ontbreekt verandert er voor de genezene niets. Van die tien die Lepra hadden kwam er maar één terug om Jezus te volgen - om meer te doen dan met hernieuwde kracht de strijd om iets te zijn in dit leven aan te gaan.

Het lijden van Jezus is de overwinning van een mens die zo in God geborgen is dat Hij niet anders dan God zijn kan - de overwinning op het verslavende 'God op de proef stellen'. Verslavend omdat God het nooit goed genoeg zal doen. Er is nooit genoeg aan welvaart, gezondheid, macht om een mensenhart te bevredigen - op de bodem daarvan schuilt verveling of juist angst om te verliezen. God stel je niet op de proef. Je geeft je aan Hem over. Je bent rechtvaardig, je geniet van alles wat je in het leven toevalt: een mooie dag, een rijke oogst, een lieve vriend, een schat van een echtgenoot, de vreugde en de last van je kinderen, de compassie die je kunt tonen aan wie lijdt of die je mag ontvangen. Je hoeft je lijden niet te verantwoorden. Ze is geen straf voor schuld, geen oprisping van een toornige God. Er is geen 'waarom' anders dan dit: delen in het lijden ten leven. Delen in de beproeving die Jezus voor ons doorstaan heeft, namelijk God aanwezig weten en tonen in de grootste Godverlatenheid. Dat is wat de apostel Paulus heeft ontdekt en Hij noemt het 'genade.' Ik zeg het maar met zijn woorden: "Zoals door de ongehoorzaamheid van één mens alle mensen zondaars werden, zo zullen door de gehoorzaamheid van één mens alle mensen rechtvaardigen worden." Romeinenbrief, hoofdstuk 5, v. 21.

Dat ga ik deze dagen vieren. Vanavond in het plechtig herdenken van Jezus' avondmaal en zijn gebedsstrijd in de tuin van Getsemane. Morgen in het meegaan met zijn veroordeling, kruisiging, bespotting en tenslotte zijn sterven. Zaterdag in het staan in de stilte. De stilte waarin alles gezegd lijkt, als het zaad in de aarde is gevallen - wanneer het als in de stilte die alle tijd vooraf gaat het leven in zich draagt. Om dan de nacht in te gaan die het leven viert - de verrijzenis. Zo krijgt de tijd zijn doel, iedere dag, iedere minuut. Is mijn verhaal een raken aan God, geborgen zijn in de barmhartigheid van de Vader, in het leven van zijn Naam: "Ik zal er zijn - voor U."

Waarom ik tegen bezuinigingen op defensie ben

2011-04-11T06:30:00.000-07:00

Een priester die tegen bezuinigingen op defensie is? Wat is is dat voor een kerel? Ik heb stevige gevoelens bij dit onderwerp en wil die graag met je delen.

Defensie is niet iets vreselijk verkeerds of zo. In een volmaakte wereld hoort geen leger, dat mag duidelijk zijn. Je hebt gelijk als je zegt dat Jezus niets heeft met zwaarden en met mensen die denken zich met geweld te kunnen verdedigen. Geweld is bijna nooit een optie die goed werkt - het is een verlegenheidsoplossing op zijn best (zoals bijvoorbeeld de bescherming van burgers tegen de vermeende wraakzucht van Gadaffi). Er was geen andere mogelijkheid dan het bevechten van Nazi Duitsland om een einde te maken aan afschuwelijke misdaden.

Christenen hebben lang volgehouden dat dienst nemen in het leger en gedoopt zijn elkaar uitsluiten. In de loop van de tijd zijn we genuanceerder over het leger gaan denken. Dat had natuurlijk alles van doen met het fenomeen "christelijke landen." Toen de overheid zich niet meer tegen de christenen keerde en christendom en staat een innige relatie met elkaar aangingen was het onmogelijk deze ban vol te houden. Je bent geen slecht christen als je bereid bent om de vrijheid van je land en je medeburgers desnoods met eigen leven te verdedigen.

Een christen kan zich nooit verschuilen achter een bevel. Hij of zij zal zeker als militair ook een gewetensoordeel moeten vellen: niemand is gehouden om tegen Gods geboden in te gaan. Verheerlijking van geweld is een christensoldaat vreemd en hij of zij verzet zich met heel zijn wezen tegen het ont-menselijken van de tegenstander. Als het gevecht geleverd is zal hij de eerste zijn om zonder onderscheid hulp te bieden aan gewonden, gevangen zal hij waardig behandelen. Een christensoldaat zal geen disproportioneel geweld willen gebruiken, er niet aan denken om te schieten op een ongewapende demonstrant. Niemand is ontslagen van het recht en de plicht om gewetensvol te handelen, zeker in situaties van leven en dood.

Soldaten hebben het recht om zich gewaardeerd en erkend te weten door hun medeburgers. Het is iets groots als je besluit om de vrijheid en veiligheid van je medeburgers desnoods met inzet van eigen leven te beschermen. Militairen hoeven niet verheerlijkt te worden, maar ze hebben wel recht op respect en een eervolle behandeling. Respect betekent bijvoorbeeld dat je je soldaten geeft wat ze nodig hebben, dat je krijgsmacht in overeenstemming is met de taken die zij moet verrichten.

Na 10 jaar missie in Afghanistan blijkt dat de kosten veel hoger zijn dan gedacht. Militairen hebben het hoogste offer gebracht en zijn daar in oorlogshandelingen gesneuveld, anderen zijn gewond geraakt en velen hebben ervaringen opgedaan die nog lang na zullen nawerken. De krijgsmacht heeft een geweldige prestatie geleverd. Of het een verstandige beslissing is om militair in Afghanistan aanwezig te zijn laat ik in het midden. De boodschap van de minister president en de minister van defensie namens ons aan de krijgsmacht is toch wel heel cynisch: goed gedaan jongens, maar het is een beetje duur geweest. Betalen jullie de rekening maar even. Er moet bezuinigd worden en dus moet het met minder - jullie hebben de afgelopen twintig jaar iedere kabinetsperiode bezuinigingen ondergaan dus daar zitten jullie niet mee. Zeshonderd miljoen kan er nog wel vanaf dachten we zo. Nee, we denken niet dat de krijgsmacht daar aan kwaliteit voor zal inboeten - we blijven geloofwaardige bondgenoten hoor! We hebben nog steeds enkele vliegtuigen die het doen. En ja, schrijft de minister in zoveel woorden in zijn brief, je moet nog even wachten op je schoenen, de vervanging van je uniform, op benzine voor je voertuig. Oefenen zit er voorlopig niet in - ga maar een computeranimatie spelen of zo. Maar troost, over een jaar of drie is het leed wel geleden. Dan hebben we 13% van jullie banen opgeheven, hebben tienduizend van jullie al of niet gedwongen een fijne baan buiten de krijgsmacht gevonden en hebben we genoeg van jullie spullen kunnen verkopen. Kijk, dan is de rekening vereffend, krijg je je schoenen, mag je oefenen en doet je F16 het weer (die dan tot de museumtoestellen is gaan behoren). En over drie jaar? Dan is er een nieuw kabinet dat wil ombuigen omdat de vergrijzing toch betaald moet worden en zoveel andere posten. En ach, de krijgsmacht is nodig toe aan herziening - een nieuwe defensiepolitiek die past bij de ambities van Nederland in de wereld: voor een dubbeltje op de eerste rang zitten (en van dat dubbeltje liefst nog acht cent maken). In de Engelse taal betekent "going Dutch" zoiets als: ieder voor zich en liefst zoveel mogelijk op kosten van de ander. "We hebben geen keuze" zegt de minister president dan.

We tasten onze krijgsmacht en onze militairen in hun eer aan. Je kunt niet eeuwig als politiek terugkomen op beloften - de krijgsmacht jaar na jaar maken tot de kop van jut. Van niemand verwachten we meer loyaliteit dan van de militair - hij mag zo ongeveer als enige in dit land niet staken. Als de nood aan de man komt dan is de krijgsmacht onze laatste hoop. Maar vrienden onder de politici heeft defensie niet, zoals een krant het schreef. Zelfs de eigen minister die als kamerlid duidelijk stelling nam en zei: defensie kan niet met minder, dat is niet meer realistisch en eigenlijk niet meer te verantwoorden naar de mensen die defensie zijn, tekent nu voor duizenden ontslagen. Hij schijnt in zijn brief geschreven te hebben dat de krijgsmacht niet meer in staat is de veiligheid van dit land op geloofwaardige wijze te dienen; die zin moest eruit van de ministerraad. Liever geen pijnlijke waarheden.

Als kind was ik al onder de indruk van de verhalen over de staat van ons leger in de meidagen van 1940. Over de soldaten op de fiets, over kanonnen die uit het legermuseum werden gehaald, over die ene tank die we hadden en de eerste oorlogsdag in een greppel dook en er niet meer uitkwam. Er is ook nog zoiets als eer. De eer van ons leger en de eer van ons land. De bezuinigingen die nu zijn voorgeteld zijn eerloos. Een ander woord heb ik er niet voor.

Veronica Abbo

2011-03-14T00:56:00.001-07:00

Beste vrienden,

Ik ben erg blij met de reacties op mijn oproep om Veronica te helpen haar eigen business center op te zetten. Met de al ontvangen giften en de toezeggingen is het mogelijk om serieus hulp te bieden. We maken een stichting die tot doel heeft kleine giften te doen die de levenskwaliteit van mensen in behoeftige omstandigheden vergroten en beloftevolle studenten en ondernemers in ontwikkelingslanden ondersteunt.

Dat ondersteunen doen we niet door zomaar geld uit te delen. We vragen van degenen die een ondersteuning ontvangen om solidair te zijn. Ondernemers betalen uit hun latere winst de ondersteuning terug - we beschouwen het dus als een lening. Als het hun goed gaat vragen we om 5% van de winst te schenken om mee te betalen aan dit fonds. Dat vragen we ook van degenen die na hun studie een goede baan vinden. Zo ontstaat een solidariteitsfonds dat na verloop van tijd zichzelf aanvult en een band schept.

Leuk om te vertellen: de seminarie en studiegemeenschap van de Tiltenberg heeft dit project gekozen als bestemming van hun vastenoffer!

Wordt vervolgd!

Veertigdagentijd

2011-03-14T00:24:00.000-07:00

De Veertigdagentijd. Dit jaar wil ik er meer van maken dan 'gewoon.' Waarom? Omdat ik me realiseer dat het een traditie is met een grote betekenis.

Paus Benedictus zegt in de interviewbundel "Licht van de Wereld" dat de liefde niet goedkoop mag worden. Liefde vraagt ook om verantwoordelijkheid nemen, vergeving vragen en boete doen. Dat 'boete doen' is buiten beeld geraakt. Maar zeg eens eerlijk, houd ik mijzelf voor, wat voor betekenis heeft 'liefde' als je de pijn van een geschonde liefde niet wilt voelen?

Doen we dan echt zoveel verkeerd? Moet ik mezelf veertig dagen lang van van alles beschuldigen en in zak en as gaan zitten? Ben ik dan zo'n slecht mens? Ik hoor mijzelf die vragen stellen en weet dat anderen ze zullen herkennen. Iedere dag psalm 51 bidden: Wees mij genadig God, in uw trouw, u bent vol erbarmen, doe mijn daden teniet, was mij schoon van alle schuld, reinig mij van mijn zonden;" dat lijkt een teveel aan zondigheid en schuld.

Onze kerk was een kerk van conformisme: je deed wat van je werd verlangd. Conformisme doet een beroep op mechanismen van angst: "als ik niet meedoe, als ik afwijk, dan word ik buitengesloten." De plaats van het geweten wordt in zo'n geestelijke omgeving gemakkelijk ingenomen door het super-ego van Freud: een innerlijke dwingeland in plaats van een zachtmoedige maar waarachtige leermeester. Die innerlijke leermeester is Christus zelf; Hij die zijn leven geeft voor zijn vrienden om hen van zijn liefde te getuigen. Daarom is het geweten iets heel anders dan de schijngestalte van een superego; schijn omdat ze geen substantie heeft - ze is een fantoom van de angst. Als je je geweten volgt, dan voel je je vrij. Je vind het niet altijd zo gemakkelijk, maar het is een strijd die je voert om iets goeds. Het is zoiets als vechten tegen een rookverslaving omdat je je gezondheid liefhebt en blij bent als je een verslaving de baas kunt. Ik denk dat me de vernieuwing van de Kerk beoogde om van het conformisme af te komen. Daar hoort een verwerkingsproces bij. Een proces om te helen van de knechting door angst en het leren leven in vrijheid. Het is dan wel te begrijpen dat er weinig over zonde, over boete, over bekering gesproken wordt: een gewonde geest kan gemakkelijk in verwarring komen en het gevoel krijgen dat alles weer moet, dat de angst opnieuw gaat regeren.

De tijd van verwerken ligt nu achter ons. We kunnen en we moeten ons laten gezeggen door de hele boodschap: bekeert u en gelooft in de heerschappij van God! De kern van de zonde is dat we God op de proef stellen; dat we Hem het vertrouwen ontzeggen die de basis voor een levensvatbare relatie. Hij moet zich verantwoorden alsof Hij voor de rechterstoel staat; moet zich aanpassen aan onze agenda. Wij hebben rechten, eisen bescherming, vragen om tekens en wijzen God op wat er aan schort. Jezus draait deze weg ten dode om: "hinneni" zegt Hij met de geroepen profeten: "Hier ben ik; uw wil te doen is mijn vreugde." Bij God beginnen, in vertrouwen op Hem gaan. Dat bevrijdt, en is zichtbaar in de wonderen van vergeving en solidariteit tot het uiterste.

Om God de prioriteit te geven die Hem toekomt, om Hem te zien, is een zuiver hart nodig. Dat zuivere hart is een gezindheid zonder zelfrechtvaardiging, is het resultaat van een leven waarin de stem van het geweten goed en vrij beluisterd wordt en dan in vreugde gevolgd. Daar hoort ook bij: de pijn willen voelen van zonde; verantwoordelijkheid nemen voor gedachten en handelingen die Gods beeld in mij beschadigen en mij maken tot een last voor anderen. Het is bidden en werken: de intimiteit zoeken, de vertrouwde omgang met het Woord én energieke waakzaamheid om iedere gedachte te beproeven op zijn oorsprong en doel. Vasten, bewuster en meer bidden en bezinnen en grootmoedig loslaten om te kunnen geven zijn de middelen.

Gezegende veertigdagentijd!

Valentijnsgedachten ...

2011-02-14T08:06:00.000-08:00

Vanmorgen viel mijn blik op een bericht uit het VK. De regering daar overweegt bedienaren van religies toe te staan om kerkelijke ceremonies toe te staan voor homoseksuelen die een burgerlijk partnerschap zijn aangegaan. Opvallend bericht. Wat heeft de overheid van een land dat de scheiding van kerk en staat kent (behalve in het landsdeel Engeland waar de Church of England de staatskerk is) voor te schrijven of te verbieden wat religieuze gemeenschappen doen of vinden? Het directe antwoord ligt in de bevoegdheid die kerkelijke bedienaren hebben om huwelijken te sluiten die ook voor de wet erkend worden. Die bevoegdheid wordt uitgebreid tot het sluiten van burgerlijke partnerschappen.

Vanmiddag (Valentijnsdag!) zag ik jongen met een mooi verpakte roos in zijn hand glunderend kijken naar een meisje dat hem op de fiets tegemoet kwam. Toen ik later terugliep zag ik hen beide intiem verstrengeld op een bank zitten. Het grauwe en natte Malieveld deerde hen niet, voor hen was het de hof van Eden. Dat ontroerde me toch wel. De spanning van het afwachten, de trots om zo attent te zijn, om liefde te geven en te ontvangen - het is zo voorstelbaar, zo 'alledaags' en tegelijk zo alomvattend belangrijk voor deze twee jonge mensen. Een bank verderop zag ik een jonge man en vrouw met hoofddoek even intiem met elkaar zitten vrijen. Daarin maakt het dragen van een hoofddoek dus geen verschil!

Ik zie dat Jezus een revolutionaire opvatting had over het huwelijk die zijn leerlingen in verlegenheid bracht. Voor Hem stonden de man en vrouw centraal en niet de rechten en plichten die met een huwelijk geregeld worden: zorgplicht, vermogen, ouderschap, zeggenschap. In samenlevingen waar natuurlijke verbanden (gezin, grootfamilie, stam, religieuze groep) van primair belang zijn gaat een huwelijk iedereen aan. Er wordt uitgehuwelijkt en een een man kan gemakkelijk meerdere vrouwen hebben. Zo niet voor Jezus: het huwelijk gaat een man een vrouw samen aan, verbindt hen voor God die hen bij elkaar gebracht heeft en ontzegt de man beschikkingsmacht over zijn echtgenote. Het heeft de christelijke gemeenschappen de hele geschiedenis door moeite gekost om hun Heer in deze opvatting trouw te blijven - de culturele druk is zo groot.

Jezus ziet het huwelijk zoals Hij alles ziet: in het licht van God. In dat licht verandert Hij de basis van het huwelijk niet (man en vrouw die zich verbinden, ouderschap, zorg voor de eigen ouders en solidariteit). Wat Hij wel doet is het huwelijk verbinden met het doel ervan: man en vrouw worden samen een nieuwe mens, zijn elkaar gegeven zoals God zich geeft aan zijn Volk. Daar horen woorden bij als trouw en verbond. Die profetische inzichten brachten Hem ertoe in het huwelijk de hand van zijn Vader te zien die zich onvoorwaardelijk aan zijn mensen geeft. Die onvoorwaardelijkheid maakt het samengaan van man en vrouw, het stichten van een gezin en het koesteren van de familiebanden tot meer dan een instrument om te overleven in een harde wereld. Ze wordt een voorsmaak en een teken van Gods wereld.

De romantische taferelen vanmiddag lieten me dat ervaren. Alleen in een cultuur als de onze kunnen een jonge man en vrouw elkaar vinden en van hun gevoelens getuigen. Zij maken de keuze en de familie respecteert deze; het is hun vrijheid. Een vrijheid die geborgd is in de keuze die God voor hen maakt en die van groter belang is dan het familiebelang. Zo zou het althans moeten zijn. In veel landen is het anders. Vrouwen zijn ondergeschikt, zijn als bezit. Zo heeft God het niet gewild, zegt Jezus dan.

Met zijn terugwijzen naar het boek Genesis waarin gesproken wordt over de man die zijn vader en moeder verlaat om zich te hechten aan zijn vrouw en samen één vlees te worden heeft Hij het huwelijk willen herbronnen. God is Liefde, en liefde schenkt zichzelf onvoorwaardelijk om niets anders te willen dan het leven voor de ander. Die ander is in een huwelijk een man of een vrouw, de potentiële moeder of vader van de kinderen. Die man en die vrouw zijn zelf kinderen van hun ouders en leden van hun familie. Het christelijk huwelijk is niet een verbijzondering van een vriendschapsrelatie; het is het ontdekken van de goddelijke dimensie van een 'natuurlijke' instelling als het huwelijk. Een dimensie die als genade, als "dank je wel" kan worden ervaren; als een zegen.

Even revolutionair en zo mogelijk nog minder begrepen is Jezus' getuigenis dat je ook buiten het huwelijk kunt staan en op andere manieren met God verbonden kunt leven. Vriendschap raakt aan geloof, reflecteert de relatie die de Vader mensen aanbiedt die zich aan Hem toevertrouwen. Het huwelijk put de vele uitdrukkingswijzen van vriendschap niet uit. Daarom kan een christen ongehuwd blijven en toch zeer verbonden leven, al of niet met een belofte; informeel of formeel herkend en erkend in zijn of haar gemeenschap.

De evangelische opvatting van het huwelijk is zowel een belofte die ontroert als een kritisch ideaal. Dat is ze in alle tijden en dus ook in de onze. Ik hoop dat de dialoog tussen een samenleving die het huwelijk vooral definieert als een stelsel van rechten en plichten en dus het gelijkheidsbeginsel wil toepassen en de kerk die het huwelijk ziet als een verbintenis tussen een man en een vrouw die voornemens zijn een gezin te stichten niet verwordt tot een ideologische strijd. Ieder denken over rechten en plichten is gefundeerd op waarden en uitgangspunten die in natuurlijke relaties liggen (verbinden, verantwoordelijkheid nemen, ouderschap, zorgplicht en bescherming). Het nee van de kerk tegen een homohuwelijk kan de samenleving bewuster maken van de grenzen van het juridisch maakbare. Het goede van de discussie over het homohuwelijk voor de kerk is het uitzuiveren van haar motieven. Afwijking van "de norm" kan gemakkelijk afgedaan worden als een aberratie, een defect dat je maar beter verzwijgt. Dat is het denken van de wereld, niet van het Evangelie en heeft in het verleden en nog steeds in veel landen en culturen tot een ontkenning en discriminatie geleid. Wie tot het huwelijk niet geroepen is mag van de Kerk verwachten dat ze openstaat om Gods bedoeling daarin te ontdekken en als een zegen te benoemen.

Valentijnsdag kun je beleven als een dag waarin wij christenen Gods liefde vieren. Zijn onvoorwaardelijk openstaan voor iedere mens om in vriendschap met Hem geborgenheid en dus geluk te vinden. Vriendschap geeft zelfs voor de meest overtuigde atheïst een reden om zich te verwonderen over het goede dat hem toevalt en zijn leven vernieuwt en betekenis geeft. In vriendschap, compassie en onvoorwaardelijkheid toont zich de Schepper Geest. Het roosje van die glunderende jongen, de verliefdheid van het meisje dat geen hoofddoek beteugelen kan, de opgetogen verhalen van een aanstaande bruidegom die ik vandaag sprak - in alles zingt Hij zijn lied. Zing mee, dans mee, leef mee, geniet!

Als je iets goeds wilt doen..!

2011-02-04T01:12:00.000-08:00

Beste vrienden,

Eerder deze maand bracht het missiewerk mij in Oeganda en mocht ik zijn gast zijn bij pater Edward Etengu, prior van een Benedictijnenklooster in Tororo. Hij was vol goede herinneringen aan zijn bezoek in Nederland en vertelde zijn medemonniken (veel jongeren!) daarover.

Op een dag nam hij me mee naar een stad, een goede 80 kilometer boven Tororo. “Ik wil dat je Veronica ontmoet,” zei hij me. Veronica bleek een jonge vrouw van 23 jaar te zijn. Ze had haar studies afgerond en wilde ons bedanken. Haar studie bleek gefinancierd met de opbrengst van onze acties in de Advent en de Vasten. In een land vol jongeren is het niet gemakkelijk om na je studie een passende baan te vinden. De ouderen geven hun baan niet gemakkelijk op, vooral omdat ze nooit zeker zijn of het pensioen dat hen beloofd is ook betaald zou worden. En daarom was ze begonnen met een kleine winkel: ze verkoopt dameskleding, schoenen, tassen en bekleding voor meubels. Ze levert ook secretariële diensten aan mensen die dat nodig hebben met de computer die ze van Edward gekregen had en een voor ons doen antieke kopieermachine. Een jonge, intelligente en ondernemende vrouw die zich vooral verantwoordelijk voelde voor haar moeder en gezin. We namen haar mee op onze verdere reis de berglanden in waar Edward me een mooie waterval wilde laten zien. En zo kreeg ik de kans om met haar door te praten. Oegandeze jongeren zijn heel respectvol en met een priester en dan nog wel een uit Nederland durfde ze niet gemakkelijk te praten. We raakten meer vertrouwd en ze vertelde.

Ze vertelde over haar moeder, Angelica. Met Edward was ik bij haar op bezoek geweest maar ze bleek niet thuis. Angelica is is 19 jaar geleden weduwe geworden. Als enige had ze een opleiding gevolgd en werkte in het onderwijs. De mores in Oeganda willen dat je als weduwe verhuist en teruggaat naar de familie van je vader. Angelica wilde dat niet. Ze werkte hard voor haar zes kinderen en verzette zich tegen de druk van familie en buren die haar zelfs haar vee en het weinige dat ze had afhandig probeerden te maken. Vier jaar geleden hoopte ze met pensioen te kunnen, maar het pensioen bleef uit. In die tijd overleden twee van haar zwagers die ieder zes kinderen hadden, meest jonge kinderen nog. De moeders van die kinderen lieten hen in de steek om onmiddellijk te gaan trouwen met andere mannen. Dat bleek “gewoon.” De kinderen werden aan hun lot overgelaten, de buren stalen alles was los en vast zat. Met haar zestig jaar nam Angelica de moedige beslissing om al deze kinderen, twaalf in getal, in huis te nemen. Ze konden werken op het stukje land achter haar huis, zodat ze tenminste te eten hadden. Angelica krijgt af en toe werk van de Oegandese overheid om leerkrachten bepaalde onderwijsmethoden bij te brengen. Geld om deze kinderen onderwijs te laten volgen is er natuurlijk niet.

Veronica vertelde dit alles rustig, maar ik barstte van boosheid en verdriet uit. “Hoe kan dat toch? Zijn die mensen dan geen christenen? Iedereen bidt zich hier een slag in de rondte en ga je dan zo met weeskinderen om? Het is een harde les voor ons allemaal: ons christelijk geloof is vaak zwak als het tegen de cultuur ingaat. Dat is bij ons zo: kijk maar wat de westerse cultuur met ons geloof doet en daar is het niet anders. Maar het Evangelie wordt waar in mensen die durven, die geloven en liefhebben. Mensen maken het verschil, mensen die voor keuzes staan en dan de stem van Jezus horen: Kom en volg mij. Angelica is zo’n mens. Vierenzestig jaar oud, ze heeft diabetes, staat vaak om 3 uur ’s ochtends op om in de tuin te werken voor het voedsel van de kinderen. Ze is penningmeester van haar parochie met 27.000 parochianen (die week werden 1300 jongens en meisjes gevormd) en vertrouwenspersoon voor veel vrouwen.

Ik heb Veronica gevraagd of ze een plan heeft als onderneemster met een uitstekende opleiding en ervaring. Dat plan heeft ze me gestuurd. Ik heb het laten lezen aan mensen met verstrand van dit soort dingen. Ze wil graag een businesscenter beginnen in Mbale, haar stad. Ze weet waar mensen om vragen en wat ze nu missen op gebied van computers, kantoorartikelen en communicatie. Er zijn scholen in haar omgeving die vragen om wat zij kan bieden. Ze heeft een investeringsplan opgesteld. Ze wil werken met haar moeder, met haar stiefbroertjes en zusjes die ze daar kan trainen met haar opleiding. Ze heeft uitgerekend dat ze na twee jaar voldoende kan verdienen om hun schoolgeld te betalen.

Zouden wij haar kunnen helpen? Ik vraag het u gewoon. Soms ontmoet je mensen en kun je niet om hun nood heen. Het plan is om haar een microkrediet te verschaffen dat ze in vijf jaar terug kan betalen, de helft is een gift. Wat ze terugbetaalt gaan naar een fondsje dat Edward kan beheren om andere jongens en meisjes te helpen zoals zij. Ik heb haar winkeltje gezien: een voorbeeld van orde, smaakvol. Voor het krediet is 8.000 euro nodig. Als u mee wilt doen, kunt u iets storten op giro: 55.07.22 tnv missiesecretariaat bisdom Haarlem-Amsterdam in Haarlem. Zet u erbij: project Veronica Abbo.

Out of Africa

2011-01-28T11:46:00.000-08:00

Tien dagen Afrika, deze keer Ethiopie en Oeganda. Wat ben ik toch bevoorrecht! Ethiopië beperkte zich tot de hoofdstad, Addis Abbeba. We mochten het Timkat festival (Doop van de Heer) van nabij meemaken en zaten bijna naast de zeer pontificaal geklede orthodoxe Patriarch.

Ethiopië is een land met een lange geschiedenis. Traditie heeft het dat de Ark van het Verbond na de verwoesting van de Tempel in Jeruzalem naar Axum is gebracht (een plaats in het noorden van Ethiopië) en daar voor niemand toegankelijk behalve een wakende monnik bewaard wordt. Ethiopië was na Armenië het eerste volk dat het christendom aanvaardde als haar eigen godsdienst, en de volgelingen van Mohammed verschenen nog tijdens zijn leven in Ethiopië.

De hoofdstad is groot en verraad de armoede van het land. We overnachtten bij paters Salesianen, een prima plek. Veel goede gesprekken gehad met twee katholieke priesters die ons vergezelden, mannen die hun kerk kennen, hun volk liefhebben en praktisch veel werk verzetten. Een van hen uitgenodigd een voorstel te doen voor een project voor de Adventsactie op het gebied van landbouw. De manier waarop in zijn bisdom projecten voorbereid en uitgevoerd worden lijkt me een model voor vele andere: draagvlak zoeken bij de plaatselijke gemeenschap, informatie en training geven en commitment vragen zodat de gemeenschap daadwerkelijk bijdraagt en verantwoordelijkheid neemt voor bijvoorbeeld onderhoud en een eigen bisdombureau met enkele technisch specialisten die kunnen bijspringen als het echt nodig is. Een project versterkt de gemeenschapszin en maakt mensen subject in plaats van object van goede bedoelingen. Erg aansprekend.

De Aartsbisschop verzocht ons om mee te denken en mee te werken aan de realisatie van een wens van de regering en de kerk: een katholieke universiteit. De voorbereidingen daarvoor zijn wel begonnen maar gaan de kracht van deze kleine katholieke geloofsgemeenschap (1% van de bevolking) eigenlijk te boven. "We willen onze orthodoxe medechristenen sterken" sprak de aartsbisschop als motivatie uit. "Zij zijn zo arm, dat ze eigenlijk niets kunnen opbouwen. Dat is niet goed, maakt hen kwetsbaar en weinig toegerust voor een meer ontwikkelde toekomst." De regering heeft tien jaar geleden bij Johannes Paulus II aangedrongen op de stichting van een universiteit omdat men van de katholieke kerk kwaliteit verwacht en een impuls voor de staatsuniversiteiten. Onze zuinig katholieke universiteiten van Tilburg en Nijmegen zouden zich dat compliment mogen aantrekken. Financiering is natuurlijk een groot punt. Een begin met Domincanen uit de Filippijnen is op niets uitgelopen. Het laatste bericht was dat Jezuïten uit de Oost-Afrikaanse provincie wellicht toch een bijdrage kunnen leveren. Het lijkt me wel een top idee om als Nederlandse katholieke gemeenschap hier iets te kunnen betekenen...

Diep ontroerd was ik door een Maltese zuster, klein van stuk maar groots in christen-zijn. Zij runt een weeshuis voor straatkinderen - van 2 weken tot 10 jaar worden zij bij haar binnen gebracht. Zoveel liefde, ieder kind met name gekend en naar beste kunnen begeleid. Kinderen met aandoeningen, ziektes en niet te verhelpen afwijkingen. Deze vrouw leeft iedere dag de liefde, maar vooral de hoop. Ze weet dat ze niet alles kan doen, dat het beste voor de kinderen adoptie is door een gezin uit het Westen die een kind een toekomst kan geven. Ze is zo beperkt in haar mogelijkheden, en toch: ze opent zich iedere dag weer met vreugde en liefde voor deze kinderen. Dat is meer dan ontroerend. Christus zelf is hier aanwezig, en dat raakte me. Dan voelt deze grote jongen zich heel klein.

In Oeganda mocht ik gast zijn van fr. Edward, een goede en dierbare vriend van mij, prior van een Benedictijnen priorij in het Oosten van het land. Een jonge en hartelijke gemeenschap, gastvrij en zeker niet zonder problemen. Hij heeft zich de afgelopen vijf jaar ingezet om de gemeenschap een fundament te geven, een huis om monastiek te kunnen leven, een financiële basis: zowel voor het ooghospitaal als de 'ambachtsschool.' Ik heb de postulanten en novicen een conferentie gegeven over geestelijke vriendschap zoals beschreven door Aelred van Rievaulx en hun vertrouwen gewonnen. Ik was blij op deze manier iets te kunnen bijdragen aan hun geestelijke vorming en genoot van de openheid van de monniken. Met de leiding veel gesproken over de gemeenschapsvorming, mogelijkheden voor bezoek door westerse groepen en het potentieel van hun landbouwgrond. Ze maakten me deelgenoot van hun interne moeilijkheden, broeders die niet zo goed functioneren enzovoorts. Het was een vruchtbaar verblijf, ook voor mijn eigen ziel.

Edward nam me mee naar een gezin met een alleenstaande moeder. Haar man was overleden. Na de dood van twee zwagers had ze hun kinderen in huis genomen omdat hun moeders hen verlaten hadden. Twaalf in getal. Het christelijk geloof maakt mensen als volk of massa niet veel beter of slechter dan anderen, maar individueel kan het een immens verschil maken.

Onze bisdom priester Gerard Picavet werkt nu veertig jaar in Oeganda, in de stad Jinja. Hij liet me zijn werk en projecten zien. Wat een kerel! Ze hebben hem als eerste ereburger van de stad gemaakt. Dat zegt wel iets. Een lang gesprek met Mgr. Wilgers, 40 jaar bisschop van die stad heeft me veel inzichten gegeven. Ontmoetingen met mensen, gesprekken, rondkijken ... Ik ben een rijker mens geworden en heb veel geleerd dat van belang is voor het werk dat ik nu mag doen.

Oeganda is verder op de weg van ontwikkeling dan Burundi of Ethiopië. Dat is vooral zichtbaar in de overvloed aan reclame. Er is een klasse in het land die op Westerse voet kan leven. Dat maakt de verschillen wel erg pijnlijk zichtbaar, want het overgrote deel van de mensen is heel erg arm met een inkomen per gezin van misschien 100 euro per maand. Ze voeden zich bijna allemaal met wat de grond rond hun huis oplevert. Er is spanning in het land en de corrupte politieke klasse exploiteert die spanningen. Volgende maand zijn verkiezingen. Edward houdt zijn hart vast en ik kan me dat goed voorstellen. Er is weinig voor nodig om mensen tegen elkaar op te zetten en als de voedselprijzen gaan stijgen, de jeugdwerkloosheid verder toeneemt ....

Wat is ontwikkeling toch een complex verhaal. Ik zet vooral in op de versterking van de lokale bevolking, betere landbouwmethoden, kleine stappen vooruit. De urbanisatie (trek naar de stad) kan het beste gestuit worden door jongeren een perspectief thuis te bieden. Er zijn goede initiatieven die onze stimulans verdienen. Wat mij betreft wordt dat de inzet van de Adventsactie 2011, milieu - landbouw - gemeenschapsopbouw.

Al met al ben ik als een zoveel rijker mens teruggekeerd. Deo gratias!

Drie Koningen zagen een sterre..

2011-01-06T08:35:00.000-08:00

Zes Januari, feest van de Drie Koningen, of plechtiger, Epifanie. Dat laatste betekent: verschijning of ook wel helemaal in het licht komen. Jezus komt aan het licht als het licht voor de volkeren, de glorie voor zijn volk Israel (met de woorden van de oude Simeon die Jezus zo bezingt als hij Maria en Josef met de kleine de Tempel ziet binnenkomen). De glorie voor Israël is Jezus als door de aanbidding van de Herders en vandaag licht voor de heidenen omdat de drie koningen of wijzen staan voor de niet-joden. Goud, wierook en mirre komen zij brengen, koningsgeschenken. Dat zal wel de reden zijn waarom de geschiedenis van de astrologen koningen gemaakt heeft.

Nu mag je best kritische vragen stellen. Bijvoorbeeld de vraag of die wijzen wel echt zijn gekomen en of de moord op de kinderen in Bethlehem ook daadwerkelijk heeft plaatsgevonden. Waarom zulke vragen? Omdat het Nieuwe Testament geschreven is na vijftig jaar prediking, leven en ervaren van Jezus als de Messias, als de Verrezen Heer, als degene die de Heilige Geest heeft beloofd - 'de andere Helper. De geboorte en kindsheidsverhalen van de evangelies van Mattheus en Lukas zijn alleen bij deze twee evangelisten te vinden, ze wijken onderling sterk af en het lijkt erop dat ze pas laat aan de evangelieteksten zijn toegevoegd. Zoals het vaak gaat: je gaat over iemands kind-zijn vertellen als die iemand als volwassene iets bijzonders is geweest. De kans is groot dat je in het kind al ziet wat je boeit in de volwassene. Dat is bij Jezus niet anders: door de Verrijzenis en de gave van de Heilige Geest(de ervaring dat je echt volkomen anders in het leven staat, dat hoop in je is gewekt, omdat je gelooft en van binnen 'voelt' dat je gebed opgeroepen wordt door de aanwezigheid van een Ander) komt Jezus' doen en laten in een ander licht te staan. Wat eerst verborgen is, is nu expliciet en dat klinkt door in de verhalen over Hem. "Zie je wel, toen zag je het al in Hem. Toen was Hij al als de Verrezene, als de Zoon van God, toen was Hij duidelijk al anders...."

Een gezonde historisch-kritische blik laat zien hoe de relatie met Jezus verloopt, hoe de Kerk Hem steeds dieper leert kennen. Er is immers niets van Jezus te zeggen dat niet eerst door het hart gegaan is van de apostelen en de gemeenschappen die door hun prediking en voorbeeld zijn ontstaan. Tegelijk kun je wel terugvragen naar de primaire ervaringen met Jezus: wie was Hij, wat was er in Hem dat de leerlingen en apostelen boeide, waarom konden zij in Hem de Verrezene herkennen? Een ongezond historisch-kritische blik scheidt de persoon van Jezus van de Jezus die wij belijden als onze Heer. Zo'n benadering zet het geloof buiten haakjes, doet bij het lezen van het Nieuwe Testament alsof God niet bestaat, niet inwerkt op de geschiedenis en ontkent de inwoning van de Heilige Geest en het werken van de Geest; zowel in individuele gelovigen als in de geloofsgemeenschap. Het is alsof je zegt: van een mens kun je niets meer beweren of zeggen dan zijn botten en spieren, zijn cellen en moleculen ons leren. Dat die mens ook levend is, bezield, een persoonlijkheid heeft, een iemand is, dat doet voor je onderzoek niet ter zake. Zo beschouwd is menskunde hetzelfde als autopsie. Historisch-kritisch bijbellezen zonder geloof, zonder Heilige Geest en zonder rekening te houden met het effect dat de historische Jezus op zijn leerlingen heeft is hetzelfde: een verhaal maken over een dode en niet over de Levende. Nog anders gezegd: je kunt geen bijbelonderzoek doen zonder jezelf gewonnen te geven. Wie kan een ander leren kennen als hij zichzelf niet opent voor die ander? Zonder dat openen is er geen ontmoeting, alleen maar een observeren. Interessant misschien, maar altijd een halve werkelijkheid en dan nog de minst waardevolle.

Zijn de wijzen echt bij Jezus geweest? Feit is dat Jezus de toegang tot God de Vader geopend heeft voor anderen dan joden alleen. Door Hem is de God van het Verbond de Vader van alle mensen geworden. Psalm 72 spreekt heeft het eeuwen voor de geboorte van Jezus al over goud, wierook die door heidenen ter geschenke gebracht worden aan de God van Israël. De astrologen staan voor de mensheid die op zoek is naar de waarheid van de geschiedenis, naar kennis die verdiept, verklaart en verbindt. En zij komen niet zomaar bij Jezus uit: die kennis moet als het ware gezuiverd en opgetild worden door de ontmoeting met de profeten, met de verhalen over de God van Abraham en Mozes. Een God die een relatie aangaat en zich openbaart. Met andere woorden: de kennis van het observeren moet doortrokken worden van de kennis die komt door het deelnemen, het jezelf gewonnen geven, door kennis die je ontvangt (wijsheid). Die kennis doen de wijzen op in Jeruzalem. Dan weten ze wat de ster betekent en volgen hun bron om het antwoord te herkennen: de God die is mensgeworden, die bevrijd van de angst en daarmee van e zonde. Treffend gezegd: nu gaan ze langs een andere weg naar huis terug. Dát is de ervaring van de leerlingen en de eerste geloofsgemeenschappen, uitgedrukt in dit bijzondere bezoek.

Nog eens, zijn ze nu wel of niet gekomen? We hebben het woord van het Evangelie hiervoor. Wat kunnen we meer verlangen? Het is te groots om je voor te stellen dat er een hele stoet hoogwaardigheidsbekleders bij de kribbe langsgaat. Maar er was een komeet die als een bijzondere ster gezien werd, dat weten we. We weten dat astrologen de wetenschappers waren van hun tijd en ongetwijfeld als alle wetenschappers bijzonder nieuwsgierig en op onderzoek uit gingen. Voor de wijzen van toen lag er een direct verband tussen gebeurtenissen in de buitenwereld en betekenissen daarvan voor het leven en de geschiedenis. De abstracte observatie van de Verlichting kenden zij nog niet. We weten niet waar deze wijzen vandaan kwamen, misschien waren ze al dichtbij het hof van Herodes, waren ze niet onkundig van profetieën die bekend waren in de joodse bijbel. Ook toen was meer culturele uitwisseling dan menigeen denkt. En heersers zijn altijd erg gevoelig geweest voor signalen dat er iets te veranderen staat - zeker in een joodse wereld die ook toen vol was tegenstrijdigheden, revolutionaire elementen en andere onzekerheden die heersers haten.

Ze hebben hun handtekeningen niet in het gastenboek gezet. Het zijn zeker geen grootse koningen geweest. Maar nieuwsgierige vorsers die sterrenhemel en Tora samenbrachten en eens in Bethlehem wilden kijken ... Zo ongeloofwaardig hoeft dat niet te zijn. De evangelist Mattheus heeft het ergens opgepikt, in het ingewikkelde over en weer gaan van teksten en verhalen in de jaren zestig, zeventig en tachtig is zijn verhaal niet gestoten op ontkenning of afwijzing. Hun namen zijn van latere datum: gegeven door gelovigen die hen graag wilden aanspreken: Caspar, Balthazar en Melchior. Ik houd ze in ere!

Bomaanslag op christenen

2011-01-02T12:48:00.000-08:00

Voor je het weet is het 'gewoon,' berichten over geloofsgenoten die slachtoffer zijn van geweld in Irak en Egypte. Paus Benedictus roept op dit laffe geweld tot een einde te brengen, maar wie durft erop te treden tegen dit soort Islamisme? De Egyptische regering heeft een boterberg op haar hoofd, zoekt waar mogelijk de Islam te bevoordelen uit politieke overwegingen en maakt het christenen zo moeilijk als ze maar kan. Er is regelmatig geweld tegen christenen. De politie treedt te laat op, zodat het geweld escaleert en meer slachtoffers maakt. Vervolgens worden evenveel christenen opgepakt als moslims en dienen deze zich publiekelijk met elkaar te verzoenen. De echte daders ontspringen steevast de dans; zo beschrijven de correspondenten van de BBC de situatie.

Deze keer zijn er zoveel slachtoffers gevallen dat de president er niet omheen kan. Natuurlijk ligt de verantwoordelijkheid bij een buitenlands element en zijn de acht moslims die onbedoeld slachtoffer geworden zijn een teken dat het hier gaat om een aanslag tegen heel Egypte. Hoe cynisch kun je zijn om de waarheid zo te verdraaien dat je mensen de kans ontneemt om te rouwen; je kunt niet rouwen als het onrecht dat je is aangedaan ontkend wordt. Dan blijft de woede en heb je een heel diep geloof nodig om in vrede te komen.

In Irak zijn her en der lichte bommen ontploft voor de deur van christenen, duidelijk bedoeld als intimidatie. Kerstvieringen werden niet met rust gelaten. In Baghdad en Basra ging het zelfs zo ver dat er geen Kerstmis gevierd kon worden; de viering van Kerstmis werd door de Shiïeten niet passend geacht met de herdenking van een van hun martelaren, een rouwmaand.

Wat ik nu zo op prijs zou stellen is een reactie van diepe verontwaardiging van de Islamitische gemeenschappen in de wereld. Gewoon laten weten dat je dit niet kunt willen, dat je protesteert, zelfs tegen je eigen geloofsbroeders, omdat de eer van van Allah in het geding is. Het is een groot goed, een geweldig voorrecht, om christen te mogen zijn. Dan kun je geloven in God die is mensgeworden. Die mensgeworden God is zelf slachtoffer geworden van onheus geweld. Zijn antwoord aan de leerlingen die hem wilde verdedigen was dat zij hun zwaard in de schede moesten steken, want wie geweld gebruikt komt door geweld om.

In de lange geschiedenis van de Kerk en de christelijke naties is deze principiële keuze van de Heer vaak niet nagevolgd. Dat is treurig, maar er is een weg van bekering gegaan. Je kunt van alles vinden van de Kerk en het christendom, maar christenen zijn niet degenen die hun medeburgers en andersgelovigen met bommen opblazen en zo intimideren dat ze radeloos van angst huis en haard ontvluchten. Er is geen geloof dat meer vervolgd wordt, zowel door de laster van seculiere fundamentalisten in het 'Westen' als door grof geweld van Hindoe fundamentalisten in India en Moslim fundamentalisten in het Midden-Oosten.

Paus Benedictus neemt het initiatief om in 2011 in Assisi een religieuze topconferentie te beleggen met als doel de vrede te bevorderen. Moge Maria, Koningin van de Vrede, deze goede intentie met haar voorbede sterken. Laten wij onze medechristenen hoog houden en de aandacht geven die zij verdienen; allereerst in ons gebed en onze praktische steun maar ook door cynische politiek die liever ontkent dan verantwoordelijkheid neemt kritisch te bevragen.

Afrika, liever meer dan minder!

2010-12-30T08:36:00.000-08:00

Zelden heb ik een zo eenzijdig betoog van een groot deskundige in een krant als het NRC gelezen als de mantra van demograaf John Cleland: stop bevolkingsgroei in Afrika, geef ze condooms! De heer Cleland voorziet een massa emigratie en daarmee maatschappelijke ontwrichting en verdere druk op de Europese grenzen.

Demografie heeft een hoog glazenbol gehalte. Op grond van de extrapolatie van geboortecijfers worden uitspraken gedaan over het verwachte inwonersaantal van een continent en de gevolgen daarvan voor de economie en voedselvoorziening. De uitvergroting van één gegeven, bevolkingsgroei, vertekent de werkelijkheid. Daarom drie kanttekeningen.

1. Er bestaat geen “Afrika.” Het rapport “Minder pretenties, meer ambities” van de WRR evalueert het denken en handelen over ontwikkelingssamenwerking. De belangrijkste conclusie van dit rapport is dat te weinig oog is voor de specifieke situatie van landen en hun eigen ontwikkelingstrajecten. Nigeria is geen Burundi, Botswana geen Marokko, Zuid Sudan geen Togo. Ieder land heeft een eigen politieke geschiedenis, samenstelling van stammen, een mix van economische mogelijkheden en grenzen. Landen met grondstoffen hebben andere kansen en problemen dan landen zonder grondstoffen, kleine landen bieden andere mogelijkheden tot ontwikkeling dan heel grote en landen met vruchtbare grond en voldoende water vragen om een andere benadering dan landen die kampen met droogte en degradatie van landbouwgrond door uitputting en erosie. Van even groot belang zijn de interne verschillen. Stammen met een nomadencultuur en dus traditioneel sterk in veeteelt vragen om een ander ontwikkelingstraject dan stammen die sedentair zijn en zich van oudsher toeleggen op landbouw. Landen die sterker geürbaniseerd zijn hebben weer andere kansen en bedreigingen dan landen met die nog aan de vooravond van deze ontwikkeling staan. Ontwikkelingsrelaties beginnen met het leggen van relaties met degenen die hun werkelijkheid leven. Relaties leggen en daarin investeren betekent de pioniers van een land en streek kennen en herkennen. Het antwoord op groei en ontwikkeling komt niet van buitenaf, integendeel. Zoals de aartsbisschop van Gitega (Burundi) me onlangs zei: “Zolang de mensen zien dat veel van hun kinderen sterven en collectieve voorzieningen niet of nauwelijks bestaan, blijven ze investeren in hun kinderen. Daar hebben ze dan ook alles voor over. Het werk op het land is hard en vraagt veel. De enige solidariteit die werkt is die van de familie. Zolang ze niet veel extra’s hebben, zijn veel kinderen de enige zekerheid dat er voor de ouders als ze een jaar of veertig zijn en minder krachtig iets overschiet.”

2. Landbouw is de basis voor een gezonde ontwikkeling. Het grootste probleem voor landen met een beginnende ontwikkeling is de ontwrichting van het platteland. Een jongere generatie ziet een alternatief voor het harde werk op het land en de onzekere opbrengsten van landbouw en veeteelt. De trek naar de stad levert hen niet onmiddellijk een beter bestaan op, het tegendeel is eerder waar. Men zoekt onmiddellijk de eigen mensen op, familie en stamleden, en probeert met elkaar het hoofd boven water te houden. Landbouwvoorlichting, kleine en aan de lokale situatie aangepaste verbeteringen van landbouwtechnieken en bescherming van de grond, tegengaan van het verlies na de oogst (gemiddeld 40% van de opbrengst door inadequate opslag, slechte handelssystemen en gebrek aan kennis van conserveringstechnieken) en beter functionerende markten kosten relatief weinig en hebben grote effecten. De uitdaging is om lokaal en regionaal de voorzieningen te treffen die daarvoor nodig zijn: aan de omstandigheden aangepast onderwijs, toegang tot grondstoffen (kunstmest bijvoorbeeld), slimme herbebossingsprogramma’s die erosie tegengaan en opbrengsten vergroten, vertrouwen winnen om nieuwe technieken toe te passen, praktische informatie beschikbaar hebben (bijvoorbeeld lokale weersverwachtingen), coöperaties stichten die middelen en machines beheren en transport regelen – het is langzaam, klein, maar wel duurzaam en effectief werken. Onderwijs is niet zaligmakend in een land dat nog bezig is om een economische infrastructuur op te bouwen; beter gezegd: onderwijs moet passen bij de vraag. Kinderen leren schrijven en rekenen is een goede zaak, ze laten zien hoe ze hun kleine stukjes land met simpele technieken beter kunnen verbouwen is zeker zo belangrijk. Afrika staat aan de vooravond van een de groene revolutie die in Azië de opbrengsten per hectare geweldig hebben verhoogd. Die groene revolutie vraagt om slim investeren en vooral om weerbaarder maken van de lokale en regionale samenleving. Zo bouw je een staat van binnenuit op, diversifieert de economie op een lokaal en regionaal niveau en voorkom je massale urbanisatie. Het is een triest feit dat landbouw de afgelopen dertig jaar amper aandacht gekregen heeft. Dit is een van de conclusies van de internationale conferentie die begin november in Den Haag is gehouden over landbouw, voedselzekerheid en klimaatverandering. Een andere conclusie van de vele experts die daar het woord voerden was dat de wetenschap alles in huis heeft. Nog een conclusie is dat de wereldvoedselzekerheid het meest bedreigd wordt door luxe consumptie: overgang van rijker wordende delen van de wereld op een ‘westers’ dieet (veel meer vlees) dat veel minder effectief is (uitgedrukt in voedingswaarde heeft ‘vlees’ vijf keer meer land nodig dan ‘gewassen’).

3. Afrika is een continent dat sterk geleden heeft onder het kolonialisme van Europa. Dat kolonialisme is vooral getekend door een superioriteitsverhouding: wij weten wat goed is, wij zijn de norm. Afrikanen zijn gewend geraakt aan machten (staten en NGO’s met geld) die oplossingen aanbieden van buitenaf. Dat werkt niet. In menig Afrikaans dorp staat een watervoorziening die niet goed onderhouden wordt omdat ze niet het antwoord is op hun vraag (en ook omdat niet stil gestaan is bij de vraag wie de kennis heeft om die waterinstallatie te onderhouden en wie deze monteurs gaat betalen en waar zij hun onderdelen vandaan moeten halen). Afrikanen zijn geen zielige mensen en zijn niet onderontwikkeld; ze leven een ander leven dan wij. Ze maken natuurlijk deel uit van een globaliserende wereld en plukken daar de vruchten van zoals ze er ook de last van ondervinden. Geef Afrika gelijke rechten op de wereldmarkt, zodat ze de producten waar ze sterk in zijn goed kunnen verhandelen en houd ze tegelijk verantwoordelijk wanneer hun onbehoorlijk bestuur de ontwikkeling van de eigen bevolking frustreert. Meer en meer houden Afrikanen elkaar verantwoordelijk, dat is een betere weg dan ons goed bedoeld maar weinig overtuigend gepreek. Onze landbouwsubsidies zijn een grotere last voor de economische ontwikkeling van menig land in dit continent en leveren een verlies op dat groter is dan de hulp die men ontvangt. In menig land is de landbouwontwikkeling de afgelopen decennia tot stilstand gebracht door het overspoelen van hun markten met de gesubsidieerde overproductie uit de VS en Europa.

In 2050 verwachten demografen dat de wereldbevolking gestegen is tot 9 miljard mensen en dan zal dalen. Dat komt door de vergrijzing in Europa en Azië. Gelukkig is er dan nog een continent dat niet vergrijsd is en toekomst kan bieden! “ It is time for Africa!” Deze songtekst is zo populair, ze wordt als een soort volkslied in menig Afrikaans land gezongen. Afrika kan alleen zelf kiezen voor haar toekomst. Ze omarmt nieuwe technieken (bijvoorbeeld de mobiele telefoon en sociale media) waar ze die gepast vindt. Ze maakt ook andere keuzes, zoals ook de Verenigde Staten andere keuzes maakten dan Europa, en Azië weer anders dan “het Westen.” Demografische schokken horen bij wereldontwikkeling en ook de schok van een eertijds oppermachtig “Westen” dat ze aan het wakker worden is een wereld die haar vanzelfsprekende voordelen afneemt. Westerse onzekerheid bezweren door Afrikanen te evangeliseren met condooms is de zoveelste manier om een status quo te bewaren die ontkent dat 6% van de wereldbevolking een kwart van alle grondstoffen en voedingsmiddelen verbruikt. Die onevenwichtigheid is, als er één oorzaak aangewezen moet worden, van veel groter gewicht voor de last die de armsten in deze wereld dragen.

Zalig Kerstfeest

2010-12-24T08:04:00.000-08:00

Beste vrienden,

Van harte wens ik jullie een stralende viering van het Kerstfeest toe. Dank voor alle vriendschap, hartelijkheid en interesse!

Als je zin hebt in een uurtje luisteren naar mijn zieleroerselen kun je deze link proberen...

www.katholieknederland.nl/rkk-platenparadijs/archief/2010/detail_objectID721497.html

Bijna Kerstmis

2010-12-18T06:48:00.001-08:00

Als je van een witte kerst houdt, dan zul je wel genieten deze dagen. Zelf kijk ik uit op een besneeuwd pleintje en binnentuin. Er idyllisch natuurlijk, maar razend onpraktisch allemaal. Gisteren twee belangrijke afspraken gemist, c.q. gecancelled. Not everything is mallable, zullen we dan maar zeggen.

De contrasten deze week konden niet groter zijn. Eergisteren was ik nog in tropisch Burundi en nu dus in sneeuwwit Nederland. De andere contrasten tussen die twee werelden kun je ook wel bedenken. Het was mijn eerste ervaring met de wereld buiten het westen. Ooit met mijn teen in Aziatisch Turkije geweest en een paar keer in het Heilig Land, maar dit is toch iets anders. Om het op zijn onverstaanbaar Engels te zeggen: I was flabberghasted. (met of zonder h, weet ik nu even niet meer). Een emotionele achtbaan van megaformaat. Ik zet hierna nog en berichtje met een tekst voor een tijdschrift waarin ik alvast iets vertel. Het raakt weinig van wat ik zag en ervoer, maar dan heb je iets. Ik wacht met spanning op het resultaat van het werk van Chris, een getalenteerde upstart cameraman en filmproducent (en nog duizend dingen meer). Hij heeft uren film geschoten en gaat er de komende maanden en pakkende productie van maken.

Kerstmis 2010. Wat zal ik er nu van zeggen: dat het nog een kleine week duurt en het morgen de vierde zondag van de Advent is? Dan gaan we in de mis meeleven met Maria die aangesproken wordt door de aartsengel Gabriël om zich over te geven aan Gods Woord en vertrouwen te hebben in het levensgeheim dat zich in haar zal voltrekken. Zo intiem, zo raak en zo waar. De grote en almachtige God gaat niet om haar heen maar verzoekt haar, verleidt haar zo je wilt, nodigt haar uit. Als je daar even over nadenkt snap je ook dat je woorden als macht en almacht niet zomaar voor God kunt gebruiken. Mensen zijn snel verslaafd aan macht en wringen zich in alle bochten om die te behouden of te verkrijgen - vaak met desastreuze gevolgen voor anderen. Gods macht en almacht is vrij, ze is volkomen in Hemzelf gevestigd en daarom kan Hij vrije mensen scheppen die Hij aanspreekt, uitnodigt, uitkiest, vertrouwt en toevertrouwt.

Die onsympathieke Paul Cliteur heeft net weer een boek geschreven waarin Hij met deze God de vloer aanveegt en Hem verantwoordelijk maakt voor ik weet niet wat voor ellende. Strijdbare atheïsten missen, zo heb ik vaker opgemerkt, een bepaalde sensibiliteit, fijnzinnigheid die proeft, beproeft, die geduld kan hebben en goed wil kijken alvorens iets te vinden. Eigenlijk verschillen ze weinig van fundamentalisten die God reduceren tot enkele ideeën en menen de Almachtige te eren door met geweld die ideeën anderen op te dringen. Tegen al deze lieden zou ik willen zeggen: wees welkom met Kerstmis in een van onze kerken. Laat je meenemen door de sfeer die er is en laat je ogen eens wat langer rusten op het Kind. Dat doet iets met je, iets goeds.

Natuurlijk zullen we dit jaar Kerstmis vieren met de wetenschap dat de Kerk diep is beschaamd door het misbruikschandaal. Het blijft voor mij een raadsel waarom het zo lang geduurd heeft voordat slachtoffers hun beklag konden of wilden doen. De meesten, zo blijkt uit de verslagen, willen alleen gehoord en erkend worden. Ze zoeken een deemoedig luisterend oor van een verantwoordelijke geestelijke die niets wegwuift en ten volle de verantwoording neemt, al is het dikwijls plaatsvervangend. Wie geleden heeft en hulp nodig heeft mag niet tevergeefs een beroep op de Kerk doen,ook als dat geld kost. De suggestie is gewekt dat de Kerk ik weet niet wat te verbergen heeft. De belangrijkste vraag die voor mij speelt en die hopelijk door onderzoek beantwoord wordt is of slachtoffers onder druk zijn gezet om niets te zeggen of aangifte te doen. Er zijn natuurlijk ook andere vragen, veel vragen. Maar ik moet ook opmerken dat er veel bijgehaald wordt wat niet ter zake blijkt te doen. De celibaatsdiscussie bijvoorbeeld. Er is in de VS al zoveel onderzoek naar de relatie tussen celibaat en misbruik gedaan en de uitkomsten daarvan zijn welbekend, die is er niet. Soms krijg je de indruk dat meer beoogd wordt dan het naar boven halen van de waarheid; dat er gehoopt wordt op een teloorgang van de Kerk. Enfin, deze uitzuivering kan op de lange termijn alleen maar een positief effect hebben. Iedereen in de Kerk wordt er bescheidener van en zoekt meer het hart en de ziel van de Kerk: de levende Heer liefhebben en de mensen die Hij ons geeft.

Het is mooi wit buiten, zo onpraktisch als het allemaal is. Ik zie het maar als een uitnodiging van de Heer zelf door de wisselvalligheden van de natuur heen om te verstillen, om de eigen agenda te relativeren en tot wat bezinnende rust te komen. Prima voorbereiding voor Kerstmis, lijkt me.

Voor wie het weten wil: ik ga voor in de Josephkerk in Alkmaar om 21.00 uur en de Laurentiuskerk om 23.00 uur, eerste kerstdag om 10.30 uur in de Laurentius.

Verslag van Burundi reis: 10-16 december.

2010-12-18T06:46:00.000-08:00

Izere, hoop in Burundi

Over de vraag ‘waar ligt Burundi’ zou je in een quiz gemakkelijk kunnen struikelen. Het land is klein – in oppervlakte ongeveer twee derde van Nederland - en even druk bevolkt. Het is huis en thuis voor acht miljoen mensen. De helft van de bevolking is jonger dan 15 jaar. Burundi ligt onder Ruanda en is buur van Tanzania een de Democratische Republiek Congo. Samen met deze landen en Uganda vormt het een samenwerkingsverband: de East African Union.

Het bisdom van Haarlem-Amsterdam is op verschillende manieren met Burundi verbonden. Allereerst via de bezoeken van de bisschoppen van Gitega en Ruyigi aan onze bisschop. Deze bezoeken stonden in het kader van de devotie tot Maria, Vrouwe van Alle Volkeren die in Burundi sterk leeft. Bisschop Josef van Ruyigi, een plaats in het uiterste oosten van het land sterk getekend door de burgeroorlog tussen Tutsi en Hutu en armoediger door de drogere en onvruchtbare grond, is meerdere malen in Nederland geweest. Zo was hij bijvoorbeeld gastspreker voor de landdag van Missio in 2009. In ons bisdom is ook de zetel gevestigd van de stichting Izere waar het missiesecretariaat mee samenwerkt. Deze stichting werkt onder leiding van de gedreven Andre Ngeshimana aan projecten die de economische ontsluiting van het binnenland beogen middels coöperaties, verzoeningsproces bevorderen en gespecialiseerde medische zorg beschikbaar maken middels inzet van Nederlandse chirurgen. Er was dus genoeg aanleiding voor een tegenbezoek uit het bisdom Haarlem-Amsterdam. Dat bezoek is een overweldigende ervaring geworden voor Chris Dekker en mijzelf. Chris is zeer thuis in de wereld van film en filmproducties en ging vrijwillig mee om de indrukken van dit land vast te leggen. Hij werkt nu aan een productie die gericht is op een jongere generatie om gevoel te krijgen voor dit bijzondere land en de betekenis van het moderne missiewerk.

Bij de landing op Bujumbura International Airport, een vliegveld met een landingsbaan waar gemiddeld vijf vluchten per dag van vertrekken en gebouwd als een traditioneel Afrikaans dorp, werd de hartelijkheid en de bekendheid in Burundi van onze gastheer gelijk duidelijk. Nog voordat we goed en wel op de grond stonden klonk er een welkom. We werden begeleid naar het luchthavengebouw waar Andre klaar stond om ons door de douane en immigratie formaliteiten heen te loodsen. Het begin van een bevoorrechte inkijk en ontmoeting met het hart van een land waarin 68% van alle inwoners onder de armoedegrens leeft .

De eerste en laatste dag van onze reis waren gepland in de hoofdstad. In Burundi woont bijna iedereen op het platteland. Dat kan ook niet anders omdat 90% van de bevolking in haar levensonderhoud voorziet door de opbrengst van eigen grond. We zouden snel ontdekken hoe groot het verschil tussen stad en platteland is. De volgende dag begon met het meevieren van de Eucharistie in een grote, moderne schoolkapel. Daar zagen mensen die beter af waren, de families van de leerlingen van de als beste bekendstaande middelbare school geleid door paters Jezuïeten. De volle kerk, met een ingetogen, waardige en toch heel levendige liturgie ondersteund door een koor dat je graag zou uitnodigen in je parochie lieten niet na indruk te maken.

Daarna begon een driedaagse intensieve reis door het binnenland. We waren goed voorbereid op de omstandigheden, maar konden ons niet wapenen tegen de heftige emoties die de ontmoeting met een volk dat zo krachtig en vitaal is en tegelijk zo kwetsbaar en armoedig opriep. Het begon in Busiga, in het noorden. De stichting Izere heeft daar een coöperatie geopend met als doel de bevolking toegang te geven tegen gesubsidieerde prijzen tot materiaal nodig voor landbouw en meer gevarieerde voeding. Ons bezoek was mede bedoeld om een volgende stap te markeren, een kunstmest project. In deze plaats is ook het project sporten voor verzoening gestart. Mannen en vrouwen met organisatietalent worden getraind om sportwedstrijden te organiseren, hun teams te leiden en competities op te stellen met als doel lokale bevolkingsgroepen meer te integreren en vertrouwensbanden te smeden waardoor gesprek en voorlichting over moeilijke onderwerpen mogelijk wordt. In Bujumbura hadden we de effecten al gezien door even aan te lopen bij een team dat bestond uit straatjongens, jongens met een goede schoolopleiding en arbeiders die met elkaar na de sport een potje bier dronken en van alles deelden.

De coördinator van het sportproject had voor ons bezoek een wedstrijd georganiseerd tussen een team dat bestond uit Tutsi en Hutu enerzijds een team van Twa (Pygmeëen stam) anderzijds. We werden overvallen door het enthousiasme. Om het sportveld stonden honderden mensen, meest kinderen en jongeren. Een jaar geleden zou het ondenkbaar geweest zijn dat een Twa een team kon samenstellen, laat staan met enig zelfvertrouwen zou durven spelen tegen Hutu of Tutsi. Toen de kinderen en jongeren doorkregen dat ik een priester was (het boordje zelf bood nog niet voldoende herkenning blijkbaar) werd ik aan alle kanten omstuwd. Musungo, pateri: blanke! Pater! Een heel klein meisje pakte mijn hand en liet me niet meer los tot we afscheid namen. Met alle kinderen en jongeren in ons kielzog bezochten we de stal van een jonge stier. Een onverwacht geschenk voor de zustercommunauteit die een weeshuis onderhield in dit dorp. In dat weeshuis troffen we een grote groep kinderen toevertrouwd aan de zorg van deze zusters. De kinderen waren open, blij, spontaan. Ze hadden hier hun thuis gevonden en werden met liefde omringd. Door alle indrukken, de hartelijkheid en de verhalen over de strijd om het bestaan werd het moeilijk niet door emotie overmand te worden. “We hebben niet genoeg melk voor de kinderen, de afgelopen dagen hebben we er drie moeten begraven” fluisterde de overste mij toe. Vlak voor het afscheid van dit gezegende en beproefde huis mocht ik de ziekenzegen geven aan een heiige. Een van de zusters was door een herseninfarct getroffen en nu vijfendertig jaar bedlegerig. Haar kleine kamer was vol van een diepe vrede; het binnentreden ervan voelde alsof ik een voorportaal van de hemel doorging.

En zo zou het steeds weer gaan. In Busiga en Ntita grote feesten rond de coöperaties met traditioneel optreden van trommelaars en dansers. Scharen van kinderen die enthousiast meededen met een tombola waar pennen en schriften de prijs waren – een stimulans om leergierig te zijn. We werden aangesproken door pioniers met praktische ideeën die ze graag met ons wilde delen in de hoop op financiële ondersteuning. De lokale overheden spraken vol lof over de projecten en lieten daarmee ook zien hoe fragiel de overheid nog is en de lage prioriteit van de noden van de landelijke gebieden voor de uit de stad en grote plaatsen komende politici. In Ruyigi en Gitega waren het de bisschoppen en hun assistenten die ons vertelden over het land, de ontwikkelingsprojecten, hun zorgen en vooral ook hun hoop en vertrouwen. De Kerk staat in hoog aanzien in Burundi. Dat heeft veel met de geschiedenis te maken. De missionarissen waren in Burundi dicht bij het volk komen staan en onderscheidden zich van de kolonisatoren; zo werden de priesters en worden ze tot op de dag van vandaag als geen ander vertrouwd. De verkiezingen van 2010, een testcase voor de stabiliteit van het land, verliepen door de medewerking van de priesters en de adviezen van de bisschoppen zonder incidenten.

We ontkwamen niet aan de andere, duistere zijde van het land. Bisschop Josef liet een gedenksteen zien in zijn bisschoppelijke ambtwoning die herinnerde aan de massale slachtpartij in dat huis. Zelf was hij ontvoerd geweest en had ternauwernood het leven gered. De oorlog heeft zijn sporen nagelaten in de vele verminkte families en ontheemden. De terugkeer van vluchtelingen is een groot sociaal probleem. De Kerk spant zich door prediking en voorbeeld in om het proces van verzoening te bevorderen en te bewaken. In het bisdom Ruyigi is dat bijvoorbeeld gepaard gegaan met een pastoraal project rond twee kerken waarin mensen die daar hun toevlucht gezocht hadden uitgemoord waren. De armoede en het grote onrecht van corruptie en machtsmisbruik werd zeer pijnlijk zichtbaar in het ziekenhuis van Ntita. De directeur geneesheer leidde ons daar rond en toonde de erbarmelijke staat van de voorzieningen: lampen van operatiekamers die stuk waren, bedden zonder matrassen, een laboratorium dat de meest noodzakelijke instrumenten mist. Er is geld, er is beleid, maar het komt niet aan waar het moet komen. Zo mogelijk nog ingrijpender was de ook voor Andre onverwachte confrontatie met een ander weeshuis; kinderen lagen op de grond, zelfs zonder matrasje. Een groep van gelovige, toegewijde vrouwen zorgden voor deze kinderen. Hun enige bron van inkomsten was het weinige dat zij kregen door te werken op het land van anderen. Het meest ontroerende waren deze vrouwen die met niets toch hoop en liefde wisten te brengen in het leven van kinderen die niemand hadden. Hevig aangedaan gaven we wat we hadden. Als een gebaar van meeleven, als een teken dat God hen ziet en niet vergeet. Toen de afwezige overste ons een dag later terugbelde bleek het zo ook beleefd te zijn.

Burundi is een mooi land met mooie mensen. Zondag zagen we ze lopen in hun beste kleren. Iedereen kwam van de Mis, en had zo nodig inkopen gedaan op de markt. Burundezen houden van fietsen en hebben een passie voor bier: Amstel! De firma Heiniken heeft al sinds 1946 brouwerijen in het land en is ook sociaal betrokken bij de bevolking. Langs de vaak erbarmelijke wegen zie je mensen af en aan lopen. De fietsen worden gebruikt als transportmiddelen, voortgeduwd door fysiek krachtige mannen en vrouwen die voor hen niet onderdoen. Mannen en vrouwen gaan heel ontspannen met elkaar om. Vrouwen worden gewaardeerd. Het is landelijk beleid dat vrouwen 30% van alle bestuursfuncties in de overheid moeten vervullen. Het land is ook barmhartig: alles wat een mens nodig heeft groeit in het wild: van bananen tot bonen. De armoede is te dragen omdat er geen honger is en iedereen er meer of minder hetzelfde ervoor staat. Grootgrondbezitters zijn er niet en alleen in de stad is er een kleine, corrupte, elite van (voormalige) politici en verdachte types. Overal zijn scholen; het is belangrijk dat de bevolking kan lezen en schrijven en enige ontwikkeling heeft. Dat maakt hen minder kwetsbaar voor politici die om eigen gewin verschillen tussen groepen van mensen uitbuiten en vijandschap stichten.

Veel, heel veel blijft er te doen. Ons bisdom ondersteunt de stichting Izere. De Diocesane Missieraad heeft toegezegd dat we parochies zullen informeren en uitnodigen om zich te verbinden met dit land en geloofsgemeenschappen aldaar. Mij heeft deze reis ondermeer geleerd dat de grootste vooruitgang geboekt wordt met verstandige, kleinschalige hulp: subsidie voor een landbouwexperiment, hulp bij de aanschaf van een koe of een geit, matrassen voor een ziekenhuis, leermiddelen voor een school, ondersteuning voor een pastoor om de leerkrachten iets beter te onderhouden zodat het onderwijs in de afgelegen gebieden verbetert. Het allerbelangrijkste is mensen te willen leren kennen en afstand te doen van je eigen ideeën over hoe dingen horen of moeten. Je ontvangt dan zoveel van een volk dat hopeloos arm lijkt en toch onvermoed rijk blijkt.

Studiefinanciering

2010-11-29T12:03:00.000-08:00

Heftige voorstellen! Het land moet bezuinigen en de studenten mogen dat aan den lijve ondervinden. Goede voorstellen? Weet ik niet. Het klinkt zo aannemelijk: de staat maakt het voor je mogelijk dat je kunt studeren en de student heeft de verplichting om optimaal gebruik te maken van de hem geboden mogelijkheden. Als je leeftijdgenoten al moeten werken, dan doen ze dat ook voor de volle tijd van hun baan en dus is er geen reden om studievertragingen te bekostigen.

Aan de andere kant: is studeren alleen maar punten halen? Is het niet ook een tijd om levenservaring op te doen en je zelf goed te leren kennen? Dat kan ook wel in je vrije tijd natuurlijk, maar dat is een dooddoener. Levenservaring opdoen betekent ook grenzen opzoeken, onderzoeken en de ruimte krijgen om op je schreden terug te komen. Dat kost tijd, dat kost ook geld, maar het levert ook veel op: menselijk wat meer doorleefde afgestudeerden. Iemand die zichzelf kent, vrienden heeft gemaakt, ervaringen opdeed, is een rijkere persoonlijkheid dan een student die uit angst zijn studie niet te kunnen bekostigen zich op die studie alleen heeft gefocust.

Alles heeft een midden. Maar wat aanrotzooien zoals de studentengeneratie van de jaren zeventig en tachtig en 'er jaren over' kunnen doen is niet chic. Academisch gevormd worden betekent ook je kunnen concentreren, je geven aan je vak en daardoor dieper doordringen in kennis en methode. Daar past geen ongelimiteerd gezwalk bij met dan weer eens een tentamentje en dan weer eens een werkstukje, laat staat een masterscriptie van galactische afmetingen. Studenten als galeislaven vastbinden aan de riemen en ze op de maat zo snel mogelijk vooruit laten schieten is het andere uiterste. Wat heb je dan eigenlijk afgeleverd in de zo heilige drie + een (of twee) jaar? Iemand die het systeem goed doorlopen heeft, de punten heeft gescoord van een 'studeerbare' opleiding. Is dat academisch? Een studeerbare opleiding? Moet er niet ook gezocht en gezweet kunnen worden? Vragen gesteld en crises doorgemaakt? Aan bleke galeislaafjes van afgestudeerden heeft innovatief Nederland nu ook weer niet zoveel. En niet alleen innovatief Nederland komt door misplaatste zuinigheid tekort, ook zinzoekend Nederland, weerbaar Nederland, ruimhartig Nederland, intellectueel Nederland, groots denkend Nederland. In ieder geval vind ik het niet juist dat studenten die nu vertraging opgelopen hebben ook hogere collegegelden moeten betalen. Zij hebben met het maken van hun keuzes geen rekening kunnen houden met dit gevolg dat voor sommigen van hen een objectieve belemmering kan zijn om de studie af te ronden.

Gun die studenten van ons hun studiejaren. Daarna komt het harde werken, de concurrentie op de internationale arbeidsmarkt, de lange jaren van meedragen van de vergrijzingskosten. Een beetje kerel (of vrouw natuurlijk) neemt natuurlijk ook zelf verantwoordelijkheid. Na een jaar of vijf, zes de studiefinanciering beëindigen lijkt me wel redelijk; maar studies idioot duur maken vind ik niet nuttig. Het belemmert studenten bijvoorbeeld om een begonnen en vertraagde studie af te maken. Het belemmert studenten om een later ontdekt talent of interesse te vormen door een tweede studie.

Beter lijkt me om uitdagende studies te bieden. Nu zijn het de bèta studies die als moeilijk en veeleisend betiteld worden; dat betekent dus dat er veel andere studies zijn die minder bieden dan mogelijk is.

Paus in zijn nieuwe boek over Afrika, Aids en condooms

2010-11-22T23:40:00.000-08:00

Ik heb me zo geërgerd en onmachtig gevoeld door de manier waarop de media met het standpunt van de paus en de praktijk van de katholieke kerk inzake aids, condooms etc. omgaan. Onderstaand is een stuk uit zijn vandaag verschenen boek. Dit is de katholieke manier van doen; ik daag iedereen uit die hier kritiek op heeft om aan te tonen wat hij of zij of zijn organisatie meer en beter doet.

On the occasion of your trip to Africa in March 2009, the Vatican’s policy on Aids once again became the target of media criticism. Twenty-five percent of all Aids victims around the world today are treated in Catholic facilities. In some countries, such as Lesotho, for example, the statistic is 40 percent. In Africa you stated that the Church’s traditional teaching has proven to be the only sure way to stop the spread of HIV. Critics, including critics from the Church’s own ranks, object that it is madness to forbid a high-risk population to use condoms.

Benedict XVI: The media coverage completely ignored the rest of the trip to Africa on account of a single statement. Someone had asked me why the Catholic Church adopts an unrealistic and ineffective position on Aids. At that point, I really felt that I was being provoked, because the Church does more than anyone else. And I stand by that claim.

Because she is the only institution that assists people up close and concretely, with prevention, education, help, counsel, and accompaniment. And because she is second to none in treating so many Aids victims, especially children with Aids.

I had the chance to visit one of these wards and to speak with the patients. That was the real answer: The Church does more than anyone else, because she does not speak from the tribunal of the newspapers, but helps her brothers and sisters where they are actually suffering. In my remarks I was not making a general statement about the condom issue, but merely said, and this is what caused such great offense, that we cannot solve the problem by distributing condoms. Much more needs to be done. We must stand close to the people, we must guide and help them; and we must do this both before and after they contract the disease.

As a matter of fact, you know, people can get condoms when they want them anyway. But this just goes to show that condoms alone do not resolve the question itself. More needs to happen. Meanwhile, the secular realm itself has developed the so-called ABC Theory: Abstinence-Be Faithful-Condom, where the condom is understood only as a last resort, when the other two points fail to work. This means that the sheer fixation on the condom implies a banalization of sexuality, which, after all, is precisely the dangerous source of the attitude of no longer seeing sexuality as the expression of love, but only a sort of drug that people administer to themselves. This is why the fight against the banalization of sexuality is also a part of the struggle to ensure that sexuality is treated as a positive value and to enable it to have a positive effect on the whole of man’s being.

There may be a basis in the case of some individuals, as perhaps when a male prostitute uses a condom, where this can be a first step in the direction of a moralization, a first assumption of responsibility, on the way toward recovering an awareness that not everything is allowed and that one cannot do whatever one wants. But it is not really the way to deal with the evil of HIV infection. That can really lie only in a humanization of sexuality.

Seewald: Are you saying, then, that the Catholic Church is actually not opposed in principle to the use of condoms?

Benedict XVI: She of course does not regard it as a real or moral solution, but, in this or that case, there can be nonetheless, in the intention of reducing the risk of infection, a first step in a movement toward a different way, a more human way, of living sexuality.

Na negentig jaar een held

2010-11-22T07:55:00.000-08:00

Dit weekeinde was ik in Frankrijk met een speciaal doel: bezoek van de slagvelden aan de rivier de Somme. Het kost moeite om in het rustige en soms erg vredige Noord Franse landschap het Mordor te herkennen van de jaren 1914-1918. Her en der zijn de sporen van de loopgraven en granaattrechters nog te zien en een enkele krater die ontstond door het laten ontploffen van een zogenaamde 'mijn,' een ondergrondse gang volgestouwd met explosieven. De militaire begraafplaatsen houden de herinnering levend aan een vernietingsoorlog die niets anders voortbracht dan het donkerzwarte zaad van verbittering en wrok.

De eerste wereldoorlog beschouw ik als een scharnierpunt in de Europese geschiedenis en mentaliteit. Als mensen ooit vertrouwen hadden in grote, anonieme organisaties dan hebben ze dat daar verloren. afgeslacht door doorratelende machinegeweren en vooral onophoudelijke artilleriebeschietingen. Geen dorp in Duitsland, Engeland of Frankrijk is zonder een gedachtenismonument uit die tijd. Natuurlijk vielen ze allemaal voor de glorie van hun Vaderland en waren ze posthuum allemaal helden; de roem voor de overlevenden duurde maar kort.

En dan kwam je weer thuis. Je zal heel welkom zijn geweest, een toespraak door de burgemeester een feestelijk onthaal zal er wel ingezeten hebben. Anderzijds, er waren natuurlijk ook vele doden te betreuren en dat zal zeker in de kleine dorpsgemeenschappen zwaar gevoeld zijn. Maar hoe wam je thuis? Een man die zoveel gezien en meegemaakt had waar anderen zich geen voorstelling bij konden maken. Het fluiten van van kogels links en rechts om je oren, de dagen waarop granaten links en rechts van je ontploften, de angst voor de scherpschutter, de bittere kou en zoveel meer. Kameraden van je die je in stukken brokken naast je lagen, kompanen die gillend en schuimbekkend door de rooien gingen, kermende vrienden die je smeekten om een genadeschot en hun laatste groet aan hun vrouw, vriendin of moeder over te brengen. De geschiedenis vertelt dat veteranen het moeilijk vonden zich in het maatschappelijk gareel te voegen, menigeen raakte ontheemd en vervreemd van zijn eigen familie en tradities.

En de dankbare regeringen? Die stuurden keurige documenten om de heldhaftige dienstplichtigen hoog te roemen en op medailles werd niet bezuinigd. De veteranenzorg kostte geld en vooral aan de door de oorlog fysiek en mentaal gehandicapten was weinig eer te behalen. Wij weten nu wat post traumatische stoornissen zijn - honderduizenden moeten daar onder geleden hebben. Maar het publiek en de overheid hadden andere zorgen - de helden werden snel probleemgevallen, een belasting voor het sociale leven en financiële lasten. De tijd van het gebroken geweertje brak aan; naïef pacifisme dat de militair zijn heldenstatus ontnam. Natuurlijk werd hij bedankt voor de bewezen diensten, maar het was allemaal niet nodig geweest en het moest zeker niet nog eens gebeuren. Als hij nog iets was, dan was hij slachtoffer en zeker geen held. En in de eigen kring? Wie zou zijn verhalen na twee, vijf, tien jaar nog willen horen. Ze waren bekend, ontoegankelijk en het leven ging verder. "Wij hadden het ook niet gemakkelijk," zeiden de thuisblijvers en dat was natuurlijk ook zo. En wie had nog oor voor het stille verdriet van de moeder, vrouw, vriendin, broer of vriend van de gesneuvelde helden?

Negentig jaar later worden de slagvelden van de Eerste Wereldoorlog volop bezocht en niet alleen door ouderen. Het kan verkeren niet waar. De gesneuvelden zijn nu mannen geworden met een verhaal. Ze worden opgezocht door hun klein en achterkleinkinderen. De laatste veteranen zijn dit jaar overleden, 111 jaar oud, maar van de meesten zullen de graven al wel geruimd zijn. De begraafplaats van deze jongens en mannen blijft in ere. Het verhaal van de Grote Oorlog, de veldslagen daarin en de afzonderlijke gevechten zijn het verhaal geworden van de gesneuvelden. De verhalen van stokoude veteranen waren de verhalen van opa, van pa, meer of minder interessant verhalen vermengd en verdund door wat erna kwam; gewone mensenverhalen. De gesneuvelden echter dragen iets mee van de grote geschiedenis; omdat hun persoonlijk verhaal in de oorlog werd afgebroken zijn ze de oorlog geworden met alles wat dat oproept. Hun brieven en dagboekaantekeningen worden graag gelezen en gepubliceerd. Ze zijn nu groter dan ze als overlevende hadden kunnen worden. Is dat ironie of gerechtigheid? Mij stemt het tot nadenken. Over de vergankelijkheid van roem en over de wisseling van het lot.

Veel gesneuvelde militairen zijn nooit meer teruggevonden en menig lijk of lichaamsdeel is ongeïdentificeerd begraven. De Engelsen doen dat toch zo goed, zo smaakvol en fijnzinnig: "Soldier of the Great War; Known unto God." Dat is toch iets heel anders dan het Franse "inconnu" op een metalen plaatje van 10 bij 5 centimeter. Dit gegeven verraadt de aard van de deze oorlog waarin zeventig procent van alle doden en gewonden veroorzaakt werd door artilleriebeschietingen. Opgeblazen door een anonieme granaat, getroffen door een onzichtbare kogel uit een vernietigingsmachine, dat is de heldendood die de moderne natiestaat van haar zonen verlangde.

In de Grote Oorlog heeft Europa zijn ziel verloren.

PVV perikelen

2010-11-18T01:57:00.000-08:00

Wonen in Den Haag geeft me de indruk dat ik dichterbij de politieke realiteit zit dan elders. Dat is natuurlijk maar schijn. Deze dagen is de PVV volop in de belangstelling. Naief eigenlijk om geen rekening te houden met een 'de onderste steen boven' screening door journalisten. Succes verzekerd voor een mediawereldje dat leeft van hypes en journalisten die hun dagwaarde zien stijgen met de schandaaltjes die ze publiek kunnen maken. Ik had Geert Wilders toch professioneler, of anders gezegd, politiek gewiekster ingeschat. De geschiedenis van zijn onbekende kamerleden is de achilleshiel van zijn politieke geloofwaardigheid. Deze oekazes zullen wel leiden tot nog meer fractie discipline of, om het in een vergeten kerkelijke term te zeggen, disciplina arcana: je houdt je mond over wat binnenskamers gebeurt om je niet kwetsbaar te maken voor een vijandige buitenwereld.

Als burger erger ik me aan de opstelling van leden van de Tweede Kamer die in spoeddebatten hun mede parlementariërs en partijen hekelen over hun verleden. Dat is staatsrechtelijk niet juist. De wet bepaalt in welke gevallen het passieve kiesrecht ontnomen is en de huisregels van de kamer bepalen welke nevenactiviteiten wel of niet zijn toegestaan. Leden van de Tweede Kamer die moord en brand schreeuwen over het verleden van andere leden en de politieke leiding van hun fractie daarop aanspreken herinterpreteren de wet naar hun eigen politieke mensenmaatje. Anders gezegd, Tweede Kamerleden doen er goed zich geen oordeel te vormen over het al of niet opportuun zijn van het lidmaatschap van anderen. Dat is een voorrecht van de kiezer.

Het tegendeel zou moeten gebeuren: burgers die in aanraking geweest zijn met justitie, al of niet een straf hebben opgelopen, hebben met het uitboeten van die straf recht om niet op hun verleden aangesproken te worden. Anders wordt het enkele feit van in aanraking geweest zijn met justitie een levenslange veroordeling die mensen van gewoon maatschappelijk verkeer uitsluit. Wie gestraft is, heeft geboet en daarmee is de kous af. Dat grondbeginsel van de rechtsstaat is deze dagen met de voeten getreden door parlementariërs om politiek gewin en dat is slecht. Het is ook slecht voor de journalistiek om feiten die altijd publiek geweest zijn, een veroordeling bijvoorbeeld, te brengen als nieuws. Het is geen nieuws. Nieuws is eerder dat na een veroordeling een persoon zich gerehabiliteerd heeft, geen strafwaardige zaken ondernomen heeft - of wel. Maar dat stelt dan weer de vraag of de journalistiek mag optreden als een soort publieke openbare aanklager: door de publiciteit immers is de persoon in kwestie in feite al veroordeeld en zal zelfs na duidelijke weerlegging van de beschuldigingen toch onder een wolk van verdenking blijven staan.

Als er ergens over gedebatteerd had moeten worden zijn het deze effecten van een parlement en een journalistiek die zonder gevoel voor verhoudingen belangen najagen die op gespannen voet staan met het publieke belang. Wat ermee gewonnen wordt weet ik niet. De PVV aanhang voelt zich (te recht) belaagd en kliekt alleen maar meer samen; de niet PVV aanhang voelt zich nog meer in eigen gelijk gesterkt en wordt nog ongevoeliger voor broodnodige zelfkritiek.

Landbouw, dé uitdaging voor de toekomst

2010-11-08T08:46:00.000-08:00

Vorige week werd in Den Haag de internationale conferentie gehouden over landbouw, voedselzekerheid en klimaat verandering. Ik mocht daarbij aanwezig zijn. Vertegenwoordigers van een behoorlijk aantal landen waren deelnemers, de laatste dagen ook ministers van landbouw. Topspreker was oud secretaris generaal van de Verenigde Naties, Kofi Annan; een man met een moreel gezag dat in de zaal voelbaar was.

In het ochtendprogramma namen tal van gerenommeerde wetenschappers en deskundigen het woord. Het heeft mij een stuk wijzer gemaakt. Landbouw doet ertoe, meer dan iets anders de komende jaren; dat is er bij mij wel ingekomen. Wonderlijk toch hoe internationale politiek werkt en beeldvorming verloopt. De een na de andere spreker vermeldde dat landbouw lange tijd uit de gratie van de aandacht is geweest. Toch draagt diezelfde landbouw voor 30% bij aan de uitstoot van alle broeikasgassen in de wereld, ondergaat ook zij de gevolgen van een instabieler en langzaam opwarmend klimaat en staat ze voor de uitdaging om in 40 jaar tijd aan de helft meer mensen voldoende afwisselend voedsel te bieden. Ze moet concurreren met landgebruik voor biobrandstoffen en krijgt een extra opdracht in het voldoen aan een veel grotere vraag naar vlees dat gerelateerd aan landgebruik vijf keer meer vraagt om dezelfde hoeveelheid mensen te voeden dan granen en groenten.

Grote mensen denken groot. Wetenschappers komen met inzichten, ICT'ers bouwen modellen en politici zijn opzoek naar "New Deals." Daarom vond ik de sprekers die tussen de mensen in gaan staan het meest sympathiek. Bijvoorbeeld de directeur van IFAD die zijn verhaal begon met ons het leven van een vrouw in Gabon voor ogen te stellen: moeder van gemiddeld vier kinderen waarvan één op haar rug (een baby dus nog) die het huishouden moet runnen, de opvoeding van de kinderen tot taak heeft en volop het land bewerkt. Als er maar iets misgaat, is zij de klos en ze kan door gebrek aan middelen maar weinig effectief werken.

Duidelijk werd me dat de techniek en de wetenschap genoeg weten aan te dragen: ander gebruik van land (bepaalde bomen planten op je akker bijvoorbeeld levert je beschutting op in de zomer en extra voedingsstoffen voor je grond als de bladeren vallen - gegarandeerd een hogere opbrengst per hectare, minder kwetsbaar voor onverwachte droogteperioden en nuttig voor het afvangen van CO2), door selectie (en/of genetische modificatie) zijn planten te ontwikkelen die beter bestand zijn tegen droogte etc. Maar techniek en wetenschap alleen brengen ons niet verder. Veertig procent van de landopbrengst in Afrika gaat na de oogst verloren door ontoereikende opslag, slecht transport en niet functionerende markten. Kredietfaciliteiten zijn voor kleine landbouwers onbereikbaar, politieke instabiliteit en onduidelijke eigendomsrechten maken investeerders kopschuw en kunnen landen in korte tijd terug bij af brengen. Om het nog ingewikkelder te maken zijn er de gevestigde belangen van Europese en Amerikaanse boeren die de markt ernstig verstoren en gaat teveel wetenschappelijk inzicht nutteloos verloren omdat het niet voldoende aangepast is aan de reële omstandigheden ter plaatse (die zeer divers zijn).

De hoogste prioriteit ligt in het economisch weerbaarder maken van de kleine landbouwers, (80%) van de bevolking in menig ontwikkelingsland en samen de grootste producenten van voedsel. Zij zijn kwetsbaar voor onvoorspelbare en meer extreme weersomstandigheden. Het eerste dat zij behoeven zijn adequate op hen ingerichte communicatie over het weer en de weersverwachtingen. Het tweede is begrip van de nieuw situatie, dat zij zich leren aanpassen en bewuster kennis gebruiken. Het derde is een landbouwvoorlichting die aansluit bij hun praktijk en goedkope kunstmest. Als hen toegestaan wordt zichzelf beter te organiseren, coöperaties te beginnen, zelf meer te zeggen hebben over de verhandeling van hun producten is er met weinig veel te winnen en gewonnen. Sexy is het allemaal niet, maar dat zijn belangrijke zaken eigenlijk nooit. Degene die het langdurigst applaus kreeg was de uitgesproken voorzitter van de internationale vereniging van boerenverenigingen, een Canadees. Hij sprak down to earth, bracht veel 'newspeak' terug tot de gewone realiteit en liet goed zien waar de politiek keuzes moet maken en hoe goed ze eraan doet bescheiden te blijven in haar pretenties.

Enfin, zeer leerzaam dus. Ook voor onze katholieke kerk ligt hier een grote uitdaging. We kunnen daadwerkelijk een bijdrage leveren die de moeite waard is. Allereerst door het opnieuw tot leven wekken van onze vasten en onthoudingspraktijk. Toenemende vleesconsumptie legt een last op de wereldvoedselvoorziening die bijna niet te dragen is en het dagelijks leven van de (aller)armsten nog meer zal bedreigen. Op vrijdagen geen vlees, in de veertigdagentijd evenmin. Als alle 1 miljard katholieken daar vandaag mee beginnen is er een wereld gewonnen. De tweede bijdrage ligt in de bijzondere positie die de priester heeft in de gemeenschappen in ontwikkelingslanden. Als in de seminarieopleiding en in vormingscursussen deze onderwerpen aan de orde gesteld worden kan hij ter plaatse een stimulerende en faciliterende rol spelen. Door onze internationale structuur en ons vanzelfsprekend samengaan van geloof en samenlevingsopbouw hebben we een unieke positie die uitgenut kan en moet worden om de landbouwvoorlichting en de zelforganisatie ter plekke te stimuleren. Zo kunnen tallozen uit afstompende armoede gered worden en de heilloze trek naar de steden door jongeren die geen toekomst zien op het schrale land verminderd. Een derde manier waarop de kerk zeer nuttig kan zijn is de prediking; landbouwwerk wordt alom beschouwd als minderwaardig. De katholieke sociale leer biedt tegen dit oordeel een tegenwicht door de waardigheid van de arbeid en de arbeider in het licht van het Evangelie uit te duiden en in de geloofsgemeenschappen voelbaar te maken. Datzelfde geldt ook voor de waardigheid van de vrouw, die in menig land te zwaar belast wordt door oneigenlijke opvattingen over de verhouding tussen man en vrouw.

Laten we ons uitdagen? Concreet en op verandering gericht omwille van de zorg voor de schepping, de verdrijving van armoede, de eisen van de rechtvaardigheid en de plicht om met de Voorzienigheid mee te werken? Natuurlijk was er voor de Kerk geen ruimte om te spreken; dat is ook niet nodig. Wat wel nodig is, is het besef dat je niet veel bereikt als je in procedures en targets blijft spreken - zaak gericht bent. Mensen maken verandering. In het veranderen van mensen en alles wat daarbij komt kijken, gebeuren kan en misgaat is de Katholieke Kerk expert bij uitstek. Als we de kinderen die nu geboren worden een bewoonbare wereld willen achterlaten moet de knop om: in ons hoofd, in ons hart en in ons handelen. Lijkt in veel opzichten op de oproep van Jezus: "Zoek toch eerst het Rijk van God en de rest volgt dan in zijn juiste volgorde."

Bisschop van Miao: een levende apostel

2010-10-15T09:29:00.001-07:00

Dit moet ik toch even kwijt. Paar dagen geleden had ik een ontmoeting met bisschop George Pallipparambil, inderdaad bisschop van Miao. Je vindt die plaats in India, deelstaat Arunachel Pradesh. Het ligt tegen Tibet en Myanmar aan, noord-oostelijk van Bangladesh.

Deze sympatieke man vertelde honderduit over zijn bisdom. Het bestaat nog maar enkele jaren en is het gevolg van bekering van de bergstammen die er leven. In 1979 vond de eerste bekering plaats van een groep van 400 personen en sinds die tijd is het hard gegaan. Zijn bisdom telt nu 70.000 gelovigen. De kracht van de katholieke kerk in de ogen van de mensen daar is dat ze onderwijs biedt, dat je er echt kunt bidden en dat ze internationaal is. Dat laatste geeft de mensen daar het gevoel ergens bij te horen en helpt hen om hun eeuwenoude stammenrivaliteit te overstijgen. Bisschop George is een pastoraal genie. Waar nodig is hij moedig. Zijn verhalen over de jaren dat het voor een katholieke priester verboden was om in die deelstaat te verkeren zijn smakelijk, humoristisch en getuigen van moed. De 'leken' zijn de missionarissen. Zij bouwen de kerk op, getuigen van het geloof, bereiden mensen voor op de doop en de sacramenten en als het nodig is verzorgen zij gebedsvieringen omdat het niet mogelijk is dat priesters in elke zondag in de afgelegen bergdorpen komen. Hij laat voor iedere stam het Nieuwe Testament in hun taal vertalen, zorgt dat ze kunnen zingen in hun taal maar de liederen zijn dezelfde in zijn hele bisdom en ook de muziek. De mensen voelen zich gekend in hun cultuur, zijn trots dat het belangrijkste boek ook in hun taal verschijnt en kunnen daardoor gelijk groter denken. In zijn kathedraal komen mensen bij elkaar uit 36 verschillende stammen. Ze hebben hem gezegd: verdiep u niet in een van onze talen, spreek Hindi of Engels, want anders voelt de een zich voorgetrokken boven de ander.

Een student uit zijn omgeving studeert aan de FKT in Tilburg. Sebastiaan was al eens eerder bij mij op bezoek geweest en had een DVD achtergelaten met een film over dit bisdom en het werk van deze bisschop. Daarom kon ik de verhalen goed plaatsen. Het deed en doet me veel: je bent getuige van de geboorte van de kerk, net alsof de tijd van de apostelen herleeft. De mensen vertrouwen hun bisschop en priester volkomen, geven zich helemaal over aan hun nieuwe geloof en getuigen van de veranderingen die het brengt. Het goede onderwijs emancipeert, zodat uit deze kleine deelstaat relatief veel mensen voortkomen die in het parlement zitten of verantwoordelijke posten hebben bij de overheid of bedrijfsleven. En dat is winst. In India is de centrale regering gekant tegen het christendom. In een debat uitte een minister de stelling dat het christendom de inheemse cultuur vernietigt. Een parlementslid uit dit gebied stond op en gaf de minister als antwoord: als ik volgens mijn cultuur zou handelen zou ik u moeten onthoofden, want u hebt zich door uw woorden tegen mij en dus mijn stam gekeerd. Nu ik christen ben moet en kan ik u vergeven. Wat hebt u liever?

Bisschop Punt was evenzeer onder de indruk van dit getuigenis als ik. Je voelt de aantrekkingskracht van een vitaal, groeiend, eenvoudig en oprecht kerkelijk geloof en een bisschop die in alles laat merken dat hij zijn mensen kent, van ze houdt en ze graag naar de hemel ziet gaan en alles wil doen om te zorgen dat die hemel hier op aarde in hun leven zichtbaar wordt. Een prima stageplek voor priesterstudenten, dachten we spontaan!

Wil je iets zien, er is een kleine site: www.miaodiocese.org.

Helpt bidden?

2010-10-15T08:37:00.001-07:00

Er is serieus wetenschappelijk onderzoek naar gedaan: helpt bidden voor anderen? De manier van onderzoeken was simpel: je kijkt wat de effecten zijn op gezondheid voor een groep mensen met een ziekte voor wie gebeden werd en een groep voor wie niet gebeden werd. Resultaat: geen aantoonbaar verschil. Bidden blijkt wel te helpen als voor zichzelf gebeden wordt: behandelingen slaan beter aan. Tja.

In Londen zapte ik wat door de TV channels en zag een TV predikant met achter zich een stel mensen die een SOS gebedslijn bemensten. Je kon daarnaartoe bellen met een verzoek tot gebed. Een dramatisch verzoek werd voorgelezen, de predikant en een lid van dat team hielden elkaars hand vast en verzekerden elkaar dat ze samen met volle overtuiging baden voor genezing van een verslaving. Uitkomst verzekerd, zo getuigden zij. Tja.

Uit de stilte van een Kartuizerklooster spreekt een stem van een broeder. Hij onderricht beginnelingen, ook in het gebed. Op de vraag of het gebed anderen helpt zegt hij dat bidden voor anderen een delen is in de voorspraak van Christus bij de Vader. Dat is een diep antwoord.

Als je bidt, wat doe je dan eigenlijk? Wensen uiten voor jezelf, meeleven uiten met anderen in de meer of minder sterke hoop dat God meeluistert en 'iets gaat doen'? Ik denk dat veel mensen zo bidden en ik weet dat ikzelf ook zo kan bidden. De kerk heeft altijd geleerd dat bidden zin heeft, dat gezamenlijke voorbede de waarde heeft van voorspraak bij de Zoon. Als je bidt, vast, gelooft en volhardt kun je wonderen bewerken zegt Jezus in het evangelie. Echt voor-bidden vraagt om inspanning gedragen door vertrouwen en de bereidheid om er in te volharden: niet even iets zeggen maar als het ware je hele ziel en zaligheid verbinden met de vraag die je stelt.

In dat laatste ligt voor mij de crux: je gebed kan pas verhoord worden als het echt is, als het een act is waarin jij jezelf en je vraag helemaal en volkomen toevertrouwt aan de Vader. Of, met de woorden van de Heer Jezus: "Vader, laat deze beker aan Mij voorbij gaan, maar niet zoals Ik wil, maar zoals U wilt." De belofte van verhoring in het Evangelie van Johannes is dat de heilige Geest wordt geschonken. Dat is ook het enige echt antwoord: De heilige Geest maakt nieuw, schept, geneest, verbindt, verzacht, geeft raad, wijsheid en inzicht, schenkt moed en in dat alles laat de liefde, laat God in een gegeven situatie, tot zijn volste recht komen.

Heeft God dat gebed van ons dan nodig? Nee, niet nodig, maar Hij werkt wel door gebed heen. Dat heeft alles te maken met de manier waarop God "God" is: drie in een: de Vader laat uit zijn innerlijk de Zoon voortvloeien zodat er een eeuwig geven en ontvangen, spreken en horen in God zelf is en de dynamiek daarvan is de Heilige Geest die door hen beide opgewekt wordt en als scheppende, helende en verlossende liefde de Kosmos doortrekt en ruimte schept voor wezens die zijn "naar Gods beeld en gelijkenis," wij dus (en op een andere manier de engelen). Als je bid doe je dat omdat er een stil vertrouwen in je is gewekt dat je tot bidden aanzet. Dat vertrouwen is de heilige Geest die in je werkt. De apostel Paulus heeft daar in zijn brieven diepe dingen over gezegd, met name in de brief aan de Romeinen. Als je God zoekt, dan zoek je Hem zoals de Zoon Hem zoekt, je gaat als het ware op de plaats van de Heer Jezus staan. Je bidden is allereerst luisteren, geraakt worden door de liefde die God is en die nu ook in jou werkt. Daarom raak je ontroerd, ga je arme mensen anders aankijken, laat je je raken door wat anderen moeten dragen en doormaken. Je bidden is niet goedkoop want wat je vraagt wil je ook zijn: barmhartig, goedgeefs, behulpzaam, troostend, nabij en oprecht. En zo is jouw bidden op een bepaalde manier het voortzetten van de zending van Jezus op deze aarde. Je brengt Gods licht in de wereld Door jouw denken en doen, je blik, je woorden, je stille gedachten en je kleine, zachte gebaren komt de Heer Jezus in deze wereld, in jouw wereld en bij de mensen die jij ontmoet en aan wie jij denkt.

Voorbidden is niet het begin van je gebed maar het eindstadium van een intiem geloofsleven dat gelouterd is. Het heeft weinig zin om te verwachten dat je gebed verhoord wordt als je nog maar half bekeerd bent, licht van duisternis moeilijk kunt onderscheiden, speelbal bent van sentimenten en je vooral laat leiden door angst en zelfgenoegzaamheid. Voorspraak is evenmin iets waarmee je opzien wilt baren of gekend wilt worden. De grote heiligen baden het liefst in stilte en ook Jezus verhoorde gebeden zonder misbaar en opzien.

Maar helpt bidden? Ja, bidden helpt. Het helpt om een mens of een situatie te zien in het licht van God en het geeft je een stil vertrouwen waardoor je kunt 'weten.' Dat weten kan je gebruiken om te troosten en te sterken, je kunt het gebruiken om degene voor wie je bid te helpen zijn of haar situatie te aanvaarden. Soms moet je het aandurven om van dat vertrouwen te getuigen, om profetisch te zijn. Als iemand er niet meer in gelooft, kan dat getuigenis van jou de omkeer brengen. De Vader is nooit onredelijk, Hij kan niet zondigen en kan niet niet-liefhebben. In de Zoon heeft het lijden zijn onmachtskarakter verloren - het is opgenomen in de belofte van de verrijzenis. In de heilige Geest wordt het 'zaad van de hoop' uitgestrooid op de bodem van ons hart, ons intieme bewustzijn.

Daarom, bid. Bid voor wie je liefhebt. Bid voor wie lijdt. Bid voor wie leiding, inspiratie, moed, correctie, vertrouwen nodig heeft. Want in dit bidden leer je de Vader kennen, sta je naast de Heer Jezus, krijgt de heilige Geest meer vat op je en wordt je geloof zo beproefd dat je de volle maat van je mens-zijn zoals God die bedoeld heeft kunt bereiken. In de woorden van het evangelie van deze zondag: "In die tijd leerde Jezus aan zijn leerlingen dat zij steeds moesten bidden en daarin niet versagen."

Stop subsidie ontwikkelingswerk

2010-09-26T00:51:00.000-07:00

Deze zondag stelt Jezus op een wel heel indringende manier de verhouding tussen rijk en arm aan de orde. Hij vertelt een verhaal waarin een arme, Lazarus, en een rijk (zonder naam) de hoofdrol spelen. De rijke viert het leven, Lazarus ligt voor de deur en voor hem valt er zelfs geen kruimel van de tafel van de rijke. Na hun dood is de rijke in de plaats van pijniging en vraagt Lazarus hem wat water aan te reiken. Dat gaat niet, want tussen beiden is een niet te overbruggen kloof. De moraal van het verhaal is dit: wie doof blijft voor het gebod van God om de arme te voeden en te kleden met zijn rijkdom vervreemdt zich definitief en sluit zichzelf buiten het koninkrijk van God.

Er zijn heel wat insteken te nemen om dit verhaal te belichten, maar ik kies nu voor een politieke: wat hebben wij inwoners van een land dat tot de rijkste ter wereld behoort te maken met de miljarden armen in de rest van de wereld? Die vraag kun je op twee manieren benaderen: wat heeft een rijk land te maken met een arm land en: wat hebben inwoners van een rijk land te maken met inwoners van een arm land.

Staten zijn geen kerken. Ze organiseren voor hun land zaken als veiligheid en stabiliteit en leggen onderling relaties. Als de ene minister de ander ontmoet dan zou op hun agenda onderwerpen moeten staan als: hulp bij opbouw van een goed bestuur, training van veiligheidsdiensten, uitwisseling van kennis, toegang tot markten, bescherming van rechten en de gedeelde mondiale zorgen als energie, klimaat, milieu, terrorisme. Ontwikkelingssamenwerking met een bredere agenda is niet effectief en roept terecht weerstand op. Hoe onkerkelijk en seculier onze overheid ook mag zijn, ze heeft het missievuur geerfd van de kerken. De boodschap moet verkondigd worden: emancipatie, democratie, mensenrechten. Zuidelijke landen hebben aan die boodschap geen boodschap; jarenlang hebben ze het over zich heen laten komen maar nu keren ze zich van ideologische hulp af. De morele superioriteit van het westen roept weerstand op. Er is geen gelijkwaardigheid in de relatie en dat is funest voor vertrouwen en duurzaamheid. Ik moet vaak denken aan een bijeenkomst van evangelische christenen voor daklozen: eerst een preek, dan een maaltijd. Bah.

De samenleving is niet maakbaar door overheidsingrijpen: dat werkt op de lange termijn niet. Ik hoop om die reden dat er snel een einde gemaakt wordt aan het uitdelen van subsidies aan allerlei medefinancieringsorganisaties. Burgers kunnen heel goed solidair zijn met andere burgers en die kunnen zichzelf organiseren. Het meest en behoorlijk effectief gebeurt dat via de kerk. Je zoekt elkaar op, je laat je raken en je gaat met elkaar in gesprek: waar staan jullie, wat hebben jullie nodig, wie gaat het uitvoeren en wie staat er naast, achter, bij en onder? Pioniers beginnen met wat nodig is en mogelijk werkt in hun land, zoeken medestanders en hun initiatief kan uitgroeien tot iets groots of kleins dat werkt. De overheid van een land kan zo'n initiatief steunen (bijvoorbeeld door katholieke scholen een subsidie te geven, diploma's te erkennen, onderwijsvernieuwingen in die scholen als voorbeeld over te nemen voor staatsscholen). De Nederlandse overheid (om het daar bij te laten) heeft in deze initiatieven niets te zoeken. Ze zou dat principieel ook niet mogen of willen doen. Immers een overheid die helpt via nietoverheids organisaties mengt zich indirect in het leven van een andere staat zonder verantwoording af te leggen aan de overheid van die staat. Als je een niet overheidsorganisatie bent moet je ook geen overheidssubsidie willen ontvangen.

Armen zijn niet zielig en moeten vooral niet gezien worden als hulpeloze slachtoffers alleen. Onderontwikkeling biedt allereerst perspectief op meer ontwikkeling: er is nog een weg te gaan. Dat vraagt om initiatief, inzet, volharding door de mensen zelf. Die zullen dat moeten en willen doen met hun eigen motieven. Ontwikkeling is een lange weg die veel tijd vraagt en ongelijktijdig verloopt. De idee dat je met projecten en miljarden die weg kunt versnellen klopt gewoon niet. Het is als het doen uitstromen van duizenden kubieke meters water over de sahara: wat er aan leven verborgen is in het woestijnzand zou er in wegspoelen en het water zelf zal door vedamping snel verdwenen zijn. Geduld, mensen met mensen verbinden en vertrouwen op de kracht van maatschappelijke organisaties en vooral de kerk(en) zullen veel effectiever blijken. Niet zo sexy natuurlijk, maar dat is ontwikkelingswerk ook niet. Ze is vooral relaties leggen, mensen op hun kracht aanspreken, je wachten voor ongeduld en misplaatst medelijden en beseffen dat je het meest kunt helpen door onrechtvaardige economische verhoudingen die in je eigen voordeel werken (bijvoorbeeld landbouwsubsidies in Europa den de VS die Afrika aan economische groei meer kosten dan alle ontwikkelingshulp samen) aan te pakken.

Over de ziel

2010-09-20T05:26:00.001-07:00

Vandaag een interessant en uitdagend gesprek gehad waarin mij de vraag gesteld werd of en hoe de ziel van een mens zich verbindt met zijn lichaam. Een heftige theologisch onderwerp! Ik zou er het liefst heel simpel op antwoord, maar ik weet niet zo goed hoe. De ziel is een theologisch begrip dat een werkelijkheid aanduidt die complex is; vergelijk het met de moeite die het kost om de werkelijkheid van de subatomaire deeltjes te vatten in een beetje begrijpelijke taal.

Wat is de ziel eigenlijk? Thomas, de begenadigde theoloog van de 13e eeuw, geeft als antwoord: forma corporis. Dat is Latijn en shorthand voor een omvattende filosofische analyse van de ervaring dat een organisme zowel uniek is als meer algemene kenmerken vertoont, zich ontwikkelt (groeit naar) een bepaald doel, verandert en toch zichzelf blijft. Letterlijk vertaald is de ziel: het informerend principe van het lichaam.

De filosofische analyse gebruikt een viertal zoekvragen om een ding (iets dat bestaat in ruimte en tijd) te onderzoeken: wat is het , waarom is het zoals het nu aan mij verschijnt, waartoe dient het en wat heeft het veroorzaakt. Als je deze vragen toepast op de mens, dan kun je antwoorden: een mens is een organisme dat zelfbewustzijn heeft omdat het zowel kan denken als willen. Een mens verschijnt aan mij als een lichaam (gevormde materie). De mens streeft welbevinden na als doel en de mens is veroorzaakt door de inwerking van een geestelijk principe op het natuurlijk voortplantingsmechanisme.

Het laatste antwoord is afgeleid uit de vaststelling dat de mens een wezen is met zelfbewustzijn, kan denken en willen. Denken en willen zijn anders dan lust en begeren niet gericht op een specifiek ding, maar op begrippen en begrippen bestaan niet in materie en tijd. Ze zijn buiten materie en tijd en in die zin geestelijk. Als ik denk of wil, dan denk ik aan iets of druk ik iets uit in een begrip of en formule; als ik wil, dan streef ik naar een bepaald ding, of laat ik mij leiden door een waarde (bijvoorbeeld rechtvaardigheid). De veronderstelling is dat het vermogen dat iets waarneemt of iets nastreeft in overeenstemming is met wat het waarneemt of nastreeft. De ogen zijn in overeenstemming met wat het ziet (materie zo gevormd dat het vormen onderscheidt onder de invloed van licht). Het verstand en de wil zijn in overeenstemming met het begrip en de waarde: geestelijk (niet vallend binnen ruimte en tijd, zonder materie of energie).

De verbinding tussen een geestelijke oorzaak en de materiële (die eigen is aain de mens) is de ziel. De theologie herneemt dit spreken over de ziel door haar te herleiden tot God als Schepper. Als God Schepper van alles is, dan is Hij dus 'niet alles.' Daarmee wil gezegd zijn dat God onherleidbaar anders is dan de kosmos; Hij is er niet de dragende grond van of het eerste beginsel. Tussen God en zijn schepping bestaat een dialogale relatie, een zeggen en wederzeggen, een spreken en antwoorden. Dit zijn bijbelse begrippen die aan de relatie tussen God en Schepping een persoonlijke kwaliteit geven: God wil het bestaan van 'alles' en daarom heeft dit alles deel aan zijn ZIJN. Dat deel hebben heeft als gevolg dat binnen de kosmos een zeker 'vermoeden' kan bestaan van God, niet meer en niet minder. De belangrijkste 'plaats' voor dit vermoeden is de waarneming dat een individuele mens zich kan onderscheiden door diepte van kennis en vrijheid van handelen, zelfs tot het offer van zijn bestaan aan toe. Zo'n mens gaat niet onopgemerkt voorbij, appelleert aan dieper liggende verlangens en vermogens van mensen. Waarden als 'goed,'waar' en 'vrij' werpen een ander licht op de binnen deze wereld levende mens en veranderen de gerichtheid op zijn uiteindelijke doel: geluk door goed te zijn, waarheid te kennen en zonder angst te zijn.

Als God een mens schept, dan doet Hij iets bijzonders in vergelijking met al het andere dat geschapen is. Iedere mens is onherleidbaar individueel. De bepaling "een mens is een organisme met zelfbewustzijn" is waar, maar ze is niet volledig. De ziel van iedere mens deelt in deze algemene bepaling maar is zo door Gods hart heengegaan dat het individualiserend beginsel niet alleen de contingente materie is maar ook de ziel zelf. Iedere ziel wordt door God geschapen in een unieke scheppingsact en de natuurlijke mens 'ingegoten.' Daardoor heeft een mens een unieke natuur, uitgedrukt in het Bijbelse woord dat de mens geschapen is naar Gods beeld en gelijkenis.

Bestaat de mens als unieke geestelijk beginsel (ziel) voor zijn conceptie? Het antwoord daarop is volgens mij dat de mens bestaat in het 'denken' van God, zoals een nog te scheppen kunstwerk bestaat in het 'denken' van een kunstenaar. Het is in potentie aanwezig maar moet zich nog realiseren opdat het de kunstenaar als een eigen schepping toch een tegenover wordt. Ik bedoel hiermee te zeggen dat een echt kunstwerk wel uit het denken en handelen van een kunstenaar voortkomt en zijn inspiratie in zich draagt en communiceert maar tegelijk iets op zichzelf wordt, niet meer herleidbaar is tot de kunstenaar. Hij verbaast zichzelf; zo lees ik Genesis hoofdstuk 1 als van God gezegd wordt dat Hij zich na elke scheppingsdag verwondert over het werk van zijn handen en het als 'goed' prijst; de mens noemt Hij zelfs 'zeer goed.'

Bij de dood wordt het geestelijk beginsel gescheiden van het materiële en zou daarmee ook verloren moeten gaan. Filosofisch gesproken zou dit zo moeten zijn, dat wil zeggen: het formerend beginsel blijft bestaan als idee (bij God of in de kosmos), maar het individualiserend beginsel (de materie) is teruggevallen tot louter potentie (de mogelijkheid om door een ander beginsel iets anders te worden. Daarom zullen filosofisch geörienteerde religieuze systemen uitkomen op een alziel, op een restloos opgaan van het geestelijk beginsel van de mens in een alomvattend, niet meer tegenover, geestelijke werkelijkheid.

De theologische betekenis van de dood is een andere. De ziel is door de scheppingsact van God zelf met het lichaam verbonden en draagt de geschiedenis daarvan mee inzichzelf. Omdat zowel de ziel als het lichaam individualiserend zijn zijn ze in zekere zin complementair en in elkaar overlopend. Het is als met een kunstwerk dat verloren gaat: het blijft zijn geschiedenis behouden, wordt geroemd om zijn betekenis en kan in het geheugen worden teruggeroepen en nog steeds tot verbazing en inspiratie leiden. Dát is de kracht van echte, onherleidbare, individualiteit. Die onherleidbare individualiteit is ook eigen aan de mens en daarom zal de mens in zijn geestelijk beginsel terugkeren naar 'het denken van God' zonder op te houden een tegenover te zijn - een schepping gewild en geliefd. Op de laatste dag wordt dat geestelijk beginsel opnieuw ingegoten in een lichaam dat daardoor zo vergeestelijkt wordt dat het niet kan vergaan. "We zullen zijn als engelen," zegt het Evangelie.

De ervaring van het geestelijk beginsel is de liefde: de mogelijkheid om lichamelijk streven en geestelijk willen zo samen te brengen dat goedheid en waarheid in ons denken en doen samenvallen, angst uitbannen en 'alles' aan ons teruggeeft onder een glans die ons doet verbazen en verheugden (schoonheid).

Stevig verhaal, weet ik. Maar het is gewoon ook leuk om eens wat te theologiseren. Reageren: doen!

Vrienden maken

2010-09-19T00:38:00.000-07:00

Maak je vrienden met de mammon, zegt Jezus ons vandaag. Mammon staat voor geld, voor bezit, voor economische macht. Hij doet interessante uitspraken die snel misverstaan worden - zelfs kunnen bevreemden. Wat te denken van een spirituele meester die een verhaal vertelt over een manager die het vertrouwen van zijn directie heeft beschaamd en zichzelf veilig stelt door de bedrijfsbelangen te verkwanselen. "Leer van de kinderen van de duisternis dat zij handelen met overleg." Wat is dat voor een les? Dat wij, christenen, dat de kerk dezelfde tactieken moet toepassen? Dat we met geld de mensen moeten winnen?

In de zuidelijke continenten heeft de katholieke kerk veel last van opkomende sekten die deze methode volgen. Met roots in Amerika nemen ze veel geld mee en laten daarmee zien dat hun geloof zegen brengt. Er zijn sekten die materiële voorspoed in het vooruitzicht stellen van hun volgelingen, soms door hen er eerst toe te bewegen alles aan hun 'kerk' te geven - een soort pyramidespel. Je moet als kerk natuurlijk wel een verschil maken wil je vrienden krijgen. Voor ons meer ontwikkelde westerlingen ligt de aantrekkelijkheid van de kerk in andere zaken dan hulp bij ontwikkeling - maar wie dagelijks strijdt om te overleven heeft andere prioriteiten dan echtheid, rust, wijsheid en heling van de ziel. Daarom ben ik gemotiveerd om te werken voor de missie, om onze katholieke zusterkerken in de zuidelijke continenten te helpen hun mensen (katholieken en niet-katholieken) materieel bij te staan (in noodhulp, scholen, vorming, gezondheidszorg, voorlichting, emancipatie, economische weerbaarheid). Ik zie ook heel goed in, dat meer ontwikkelde mensen zich anders tot de kerk verhouden. In zekere zin werd de kerk hier en wordt de kerk elders als een opstap gebruikt om vooruit te komen in het leven. Met geld maak je kortstondig vrienden.

Jezus gebruikt de handigheid van mensen die met geld weten om te gaan als een vergelijking: wees even handig als zij en maak met je geld en goed vrienden die je verwelkomen 'in de eeuwige tenten.' Wat bedoelt Hij dan? Hij bedoelt dat menigeen zich zou kunnen identificeren met die falende manager en dat de directeur God zelf is. Gebruik je handigheid en verdien je loon in de hemel! Hoe? Door anderen hun schulden te vergeven. Door je geld als het ware naar de hemel te gooien zodat de hemel jouw geld kan laten regenen op goede en kwade mensen. Geld wordt dan genade, leven wordt geven en vrijheid. Wees inventief en moedig en breek los uit de banden van zelf-zekerheid en angst. Dát is de boodschap die Jezus bedoelde als hij zegt 'maak je vrienden met geld.' En dan maakt het niet uit of je 'veel' of 'weinig' hebt.

Economie is alles voor ons. We offeren op het altaar van de geldgod alles wat ons lief en dierbaar is: onze gezinnen, onze rust, ons geloof, onze ethiek, onze gemoedsrust, ons milieu en desnoods onze natie. En toch geeft ze zo weinig terug; ze belooft zekerheid, welvaart, voorspoed maar hoe zeker is dat en voor wie is die welvaart? Voor haar hogepriesters? Voor de handigsten onder de mensen, voor de winnaars van vandaag die ze morgen als nutteloze verliezers terzijde schuift. Het is een zwaar juk dat zijn volgelingen dragen. Ze dragen het graag, zeggen ze. De beste minds van het land zijn er voor in. Priesterkandidaten kunnen we amper vinden, maar de geldgod mag zich omringd weten door het puik van maatschappelijk en intellectueel talent. De beste van haar dienaars geven zich over aan schaamteloos opportunisme gelegitimeerd door een cynische levenshouding. Zoals elke godsdienst zijn er niet veel die tot de hoogste toppen stijgen. Het overgrote deel van haar aanhangers ervaart een zekere leegte, een doffe plek ergens binnenin, een verlangen naar zin een vermoeden dat de gouden draden die hen binden aan kans en winst in werkelijkheid staalharde boeien zijn.

Gooi je geld naar de hemel! Leef! Wie dit op een aardige manier verwoord wil zien raad ik aan Maarten Toonders "De Bovenbazen" te lezen. Voor wie vrienden en waarden heeft speelt geld geen rol!

Sleetse vergeving

2010-09-12T02:27:00.000-07:00

Deze zondag wordt in onze kerken het Evangelie gelezen waarin Jezus de barmhartigheid vergelijkt met een vader die een zoon hartelijk verwelkomt nadat deze zijn erfdeel vroegtijdig had opgeëist, verbrast en in arremoede niets anders meer weet te bedenken dan naar zijn vader terug te gaan. De pointe in het verhaal zit in de laatste alinea als de 'oudste' zoon ten tonele gevoerd wordt: hij verzet zich tegen dit feestelijk onthaal van iemand die al zijn rechten willens en wetens verspeeld heeft. Wat is dan nog de beloning van plichtsbetrachting, godvrezendheid en rechtschapenheid?

Die vraag staat en ze is met een devoot lezen van het evangelie niet opgelost. Natuurlijk is het plezierig te weten dat de enige die Eeuwig is en altijd het laatste woord zal hebben zo coulant blijkt te zijn. Dat geeft de kleinmoedige troost en is koren op de molen van menig ouder die (met leedwezen) het ongeloof van de kinderen ziet en zeggen kan: "maar ze leven goed hoor." Als God zonden kan vergeven, dan kan Hij ook wel omgaan met mensen zich in hun zuchtje aards bestaan aan Hem niets gelegen laten liggen. Nogal goedkoop ook, vind ik.

Er is nog iets met vergeving. Ze kan ook het medicijn blijken van de zachte heelmeester. Dat hebben we in de kerk met het misbruikschandaal keihard onder de neus gewreven gekregen, maar ze ze endemisch in iedere close-knit organisatie, groep of belangennetwerk. Vergeving kan snel gelijk staan met een 'cover-up.' De oudste zoon had daar geen zin in: de feestelijk onthaalde bon-vivant heeft wél zijn last dubbel verzwaard en het aanzien van zijn familie geschaad. De mooie woorden van de vader: 'Jongen jij bent altijd bij me, alles wat van mij is, is ook van jou maar die zoon van mij was dood en is levend geworden," is niet per se een antwoord op de gerechtvaardigde vragen van de oudste.

Ons cultuurtje heeft een dubbele verhouding met vergeving. We houden niet van schuld en doen ons uiterste best om anderen zich vooral niet schuldig te laten voelen of weten. Zonder schuld is er ook geen nood aan vergeving. Het zijn de omstandigheden die ergens toe geleid hebben, het is iets van buiten, ik was 'gewoon' zwak enzovoorts. We draaien alle kanten op om vooral maar niet te hoeven zeggen: ja, ik heb gekozen om je vertrouwen te beschamen en ik wist dat ik onze relatie daarmee op het spel zet en dat ik jou daarmee ernstig tekort zou doen. We zeggen liever, dat het kwam omdat je niet lekker in je vel zat, omdat je te veel had gedronken, omdat zij de laatste tijd zo chagrijnig is, omdat je over dit soort dingen niet moeilijk hoeft te doen, omdat zij van hem daar ook niet moeilijk over deed. Vergeving vraagt om waarheid en deemoed. Er gaat belijdenis aan vooraf, die, wil ze echt zijn, door het hart heen gaat en zich toont als berouw. Berouw betekent vooral je zonder gepraat en geredeneer presenteren aan de ander. Waarheid in deemoed kan verzoenen en doet een beroep op degene bij wie je in de schuld staat. Er is recht op vergelding maar ook ruimte voor vergeving. Dat laatste doet degene die beschadigd is oneindig veel beter dan vergelding, wat niet veel anders is dan frustratieagressie.

En dat is de andere kant van onze samenleving: die agressieve roep om vergelding. Harder straffen, dat helpt! Het is vaak selectieve verontwaardiging die door sentimenten gedreven wordt en de rechtszekerheid bedreigt. De media laten zich graag lenen voor publieke lynchpartijen. Zonder veel nuance worden de oordelen uitgesproken en aangedrongen op straffen, en als dat niet mogelijk zou zijn, dan moet de wet aangepast worden! Dat is de frustratie van de oudste zoon ten top.

Vergeving wordt sleets als ze voor lief genomen wordt. De vroege Kerk dacht daar toch iets anders over. Na de doop, die als alomvattend teken van barmhartigheid en vergeving gevierd werd, was geen ruimte voor de zonde. En als die zonde er toch kwam, dan viel niet te ontkomen aan een publieke belijdenis, en pas na een langere tijd van inkeer en herstel volgde vergeving door heropname in de eucharistische gemeenschap. Een tweede afval was niet voorzien; dan bleef de gemeenschap verbroken tot het moment van het sterven, als op Gods barmhartigheid alleen nog kon worden gehoopt. De grootste vijand van de vergeving is de schaamte. Schaamte treedt op als we de waarheid verhullen omdat we geen vertrouwen hebben in de liefde van de ander. We gaan in onze eigen cover-up geloven en weten heel snel waarheid en fictie niet meer te onderscheiden. Je ziet het bij zoveel zaken "die uitkomen." Het is pathetisch en bewerkt het tegendeel: een sterker wordende neiging om hard aan te pakken, om meedogenloos te worden.

Je moet ook eerlijk zijn: een samenleving die niet 'in Christus' is, zal zichzelf beschaafd noemen als het objectief schuld vaststelt en een passende straf oplegt als vergelding. Het 'oog om oog, tand om tand' was in een vroegere tijd al een vorm van humane matiging. Vergeving veronderstelt een geborgen zijn in een grotere waarheid; dan kan een mens zo goed als God zijn die 'het laat regenen over goeden en kwaden.' De hoop van Jezus was dan ook dat de fictieve jongste zoon door de goedheid van zijn vader zou worden herboren tot een echt vrije mens en dat de oudste zijn rechtschapenheid niet zou leven als een plicht maar als een intieme vriendschap en verbondenheid met diezelfde vader.

Haagse perikelen

2010-09-04T12:34:00.000-07:00

De volgende ronde in de kabinetsformatie. Heb ik daar als priester eigenlijk een mening over? Als burger? Het CDA is me lief ook al ben ik als jongere een enthousiast VVD-er geweest. Deep down voel ik me goed bij een gezond liberalisme: verantwoord, weloverwogen, met zin voor waarden en niet zonder gevoel voor het wonder van het leven eigen keuzes maken. Niemand kan het leven voor je leven, zelfs God niet. Daarom is de Wet naar Paulus'woord niet meer dan een pedagoog die in herinnering brengt hoe onvrij je bent als je verteld moet worden wat moet en niet mag. Wie in de Geest leeft kan zonder deze aansturing van buitenaf. Natuurlijk heeft iedere samenleving zijn regels nodig om orde te scheppen, maar zou zonder moeten kunnen. Beter gezegd: de bevrijde geest en wil zouden intuïtief kunnen aanvoelen (en dan ook doen) wat goed is of vermeden moet worden. Die evangelische vrijheid is helaas maar een enkeling gegeven.

Daarom kan het niet zonder wet en dan vind ik het christen-democratisch gedachtengoed het beste bij mij passen: tussen de vrije burger en de staat moet ook een samenleving staan die zichzelf op vitale onderdelen organiseert: van onderwijs tot gezondheidszorg. Zonder een zelf organiserend vermogen van de samenleving schuren de twee absolute grootheden van staat en individuele burger te veel aan elkaar. Ik bedoel: de burger verwacht van de staat dat deze het algemeen goed en in het bijzonder zijn belang daarbij veilig stelt en organiseert. De staat kan dat alleen maar door in te breken in de vrijheid van de individuele burger: van het opleggen van belastingen tot het uitvaardigen van wetten en regels. Na verloop van tijd is de burger zijn vrijheid kwijt en wordt de staat zo overbelast dat ze niet meer kan voldoen aan de verwachtingen en onvrede wekt. Daarom wekt de socialistische en liberale politiek als ideologie niet. Er is een ander principe nodig: de staat stelt de burger in de gelegenheid om zich te verenigen met andere burgers om het algemeen goed te realiseren. Die burger moet zich daar moreel verplicht toe voelen, solidariteit is eerst en vooral een kwestie van opvoeding en sociaal verwachtingspatroon en pas in allerlaatste instantie wet en regel uitgevaardigd en te handhaven door de staat. Individuele burgers die zich aan niets en niemand verbinden zijn kwetsbaar, inderdaad. Daarom moet de staat ook een vangnet bieden, een sociaal minimum.

Enfin, de onderhandelaars hebben het zover ik begrepen heb, vooral gehad over bezuinigingen, veiligheid op straat, ouderenzorg, inburgering en asiel. Belangrijke onderwerpen natuurlijk, maar niet echt wezenlijk. Herstel van het vermogen van de samenleving om zichzelf te organiseren, het doorbreken van de reflex om ieder maatschappelijk vraagstuk bij de overheid neer te leggen, dát is wat naar mijn mening niet langer zou moeten wachten. De overheid is niet gemaakt om de samenleving door wetten en regels te als het ware over te nemen; burgers leven samen, de staat maakt dat samenleven mogelijk. In de katholieke sociale leer heet dit "subsidiariteit" laat over aan een 'lager' niveau wat daar kan en geef zoveel mogelijk ruimte om zelfstandig te handelen. Nu gaat het land meer en meer gebukt onder de idee dat niemand meer aanspreekbaar is, de overheid niet kan leveren en de systemen die we bedacht hebben ons de baas zijn. En dat leidt dan weer tot een versplintering van de politiek en een groeiend onvermogen om staatsmanschap te tonen: durven regeren voor de vier jaar die zijn toevertrouwd zonder last of ruggespraak met de publieke opinie.

Maar de lieve Heer zou zeggen: geef aan Caesar wat hem toekomt en aan God wat Hem toekomt. Hij heeft het niet zo op politiek en macht die vooral tot doel hebben om belangen te behartigen. Zijn belang is een heel andere: het Koninkrijk van God en zijn gerechtigheid. Zou dat door onze CDA voorlieden ook nog zijn ingebracht als een bezinnend moment in de lange onderhandelingen?

God zegene onze vorstin en allen die het welzijn van dit mooie maar ook wat vermoeid ogende land ter harte gaat.

Missie in de 21e eeuw

2010-08-23T12:23:00.000-07:00

Willen jullie zieltjes winnen met dat missiewerk? Die vraag hoor je wel eens en eerlijk gezegd kan ik me daar ook wel iets bij voorstellen. Bij missie denk je toch spontaan aan missionarissen en geloofsverkondiging. Daar hoeft niks mis mee te zijn, dunkt me. Waarom zou je andere mensen niet mogen benaderen met een ideaal waar je zelf vol van bent en waarvan je oprecht denkt dat een ander er ook gelukkiger van kan worden? Belangrijker is hoe je je boodschap brengt: met overtuiging maar ook met respect voor de ander. Daarom is de godsdienstvrijheid een essentieel onderdeel van de katholieke geloofsleer.
Kern van missie is om het Evangelie van Jezus voor te leven. Als je je mond vol hebt van God en zijn koninkrijk dan moet daar ook wel iets van te zien zijn. De missionarissen van vroeger begrepen dat heel goed. Ze stichtten scholen, hielpen de lokale bevolking bij het verbeteren van hun landbouw en veeteelt en organiseerden essentiële gezondheidszorg. Natuurlijk waren ook zij kinderen van hun tijd. De tijden veranderen maar de kern van de missie blijft. Nu zijn het de lokale kerken zelf de het initiatief nemen. Sociale vraagstukken zijn belangrijker geworden, maar gelovigen willen ook kunnen bidden, godshuizen hebben en hun geloof verdiepen en overdragen aan hun kinderen. De moderne missionaris is vaak iemand uit het eigen land, een goed opgeleide priester of zuster. En als er buitenlandse missionarissen zijn, dan komen ze steeds meer uit zuidelijke landen.
Missie in de 21e eeuw is vooral vriendschapsbanden aangaan. We hebben door de techniek veel meer en veel gemakkelijker contact met elkaar. We zeggen wel dat de wereld een dorp is geworden; en in dorp ken je elkaar. Soms moet je wel even wennen aan ‘die andere mensen’ maar als gelovigen hebben we de bijzondere gave om elkaar te herkennen als kinderen van dezelfde God. Dat verbroedert en geeft het vertrouwen en het geduld om verschillen aan te kunnen. Juist nu spanningen in de wereld alleen maar toe lijken te nemen zijn vriendschapsbanden zo belangrijk: ze relativeren vooroordelen en verbreden en verrijken je eigen manier van denken en doen. De katholieke kerk speelt door haar geloofsleer een belangrijke rol in het verminderen van spanningen in de wereld door interreligieuze dialoog maar ook door haar aanwezigheid in alle landen van de wereld. Ze wordt vaak ervaren als een hulp bij ontwikkeling en verzoening tussen bevolkingsgroepen. Daarom doen we ook nu nog aan missie. Omdat het Evangelie geen concurrent is van humaniteit, integendeel!

Zondagen door het jaar ... Geloven & Werken

2010-06-12T05:17:00.000-07:00

Na de paastijd en de feesten van Triniteit en Sacramentsdag keren de “gewone” zondagen terug in het liturgisch rooster. Dat klinkt nogal roostertechnisch, maar er is iets meer diepgang mee bedoeld. Immers wat zijn “zondagen door het jaar” voor ons? Het zijn even zovele gelegenheden om Pasen te vieren en ons steeds weer te bezinnen op de vraag hoe het geloof ons dagelijks leven doortrekt.

Geloof en werken horen bij elkaar. Geloof is de bron, werken zijn de vruchten. Je mag wat mij betreft kiezen waar je begint. Sommigen zijn meer spiritueel dan anderen, je hebt bidders, denkers en doeners. Maar die bidder, denker en doener hoort in ieder van ons te zitten en de ander te sterken en te motiveren. De zondagen door het jaar zijn bedoeld om deze drievoudige relatie te onderhouden en te verlevendigen.

De kerk kan niet zonder werken. Wat bedoel ik dan? Allereerst de werken van barmhartigheid: nood lenigen, mensen erbij houden, respect in woord en daad betonen voor ieder mens; zelfs de doden. Bij werken hoort ook: tijd, talent en energie geven om de kerk als geloofs- en leefgemeenschap op te bouwen: zingen in een koor, helpen in Oesdom om pelgrims te ontvangen, een middag per week inzetten om het park te onderhouden maar ook je aanmelden voor een ziekenbezoekgroep of actief worden in het missie en ontwikkelingswerk van de Kerk. Werk is ook een rechtvaardig en solidair mens zijn in je gezin, op je werk, in relatie tot je buren en als deelnemer aan het verkeer. Werk is zorgen dat je tenminste 10% van je tijd (en als het zou kunnen van je geld) gebruiken om het geluk van anderen te dienen (van de zwerver tot de zwaar zieke, van de jongere die coaching nodig heeft tot de moeder die met opvoedingsvragen zit).

Ons kerkelijk leven wordt zoveel rijker als we ieder zondag de deur uitgaan met een agenda die past bij “het koninkrijk van God zoeken en zijn rechtvaardigheid.” We hebben dan veel aan elkaar te vertellen, andere mensen zien dat kerk en geloof een verschil ten goede maken en veel van je persoonlijke problemen en muizenissen lijken zoveel minder zwaar en bezwarend. De gevleugelde uitspraak “een kerk die niet dient, dient tot niets” is wel waar. Niet om werk af te zetten tegen geloof, om liturgie af te zetten tegen diakonie, om doen belangrijker te vinden dan gebed en eredienst. Wél om recht te doen aan het Woord van Jezus: Jullie zien dat ik jullie voeten was, dat ik jullie dienaar ben. Doen jullie nu evenzo!

Je kracht zoeken in de vrijheid om te geven, te verzoenen, op te bouwen vast te vertrouwen op de kracht van het kleine dat in geloof en liefde is gedaan dat is een passende dankzegging voor de H. Communie die je ontving en de liefde van de Heer die heeft verwelkomd en gesterkt. Daarom zijn er dus die zondagen door het jaar. Om hart en hoofd, woord en daad zo bij elkaar te houden dat we (en anderen) er warm van kunnen worden.

Sacramentsdag: Bron en Hoogtepunt

2010-06-03T23:15:00.000-07:00

Indrukwekkend getuigenis van een leven: Hans Brouwer die als predikant op tachtigjarige leeftijd toetreedt tot de Katholieke Kerk en bevestigd wordt in zijn priesterroeping door de wijding vorige week zaterdag. Oorsprong van deze definitieve geloofsontwikkeling in zijn leven is het geloof dat zijn protestantse vader had in het H. Sacramentswonder van Amsterdam.

De oorsprong van mijn roeping ligt in de Kloosterkerk van Nieuwe Niedorp waar ik als kind van acht, negen jaar, op eigen gelegenheid naar toe fietste en op de voorste bank de Eucharistie meevierde. Met weinig kennis dronk ik het geheim van de Eucharistie in. Zag pater rector de H. Mis opdragen en voelde met mijn kinderhart dat het goed was, dat het bijzonder is. Ik ben vroeg in mijn leven geraakt door het geheim, door de werkelijkheid van de Eucharistie. Nu heb ik er woorden voor die ik toen miste: Hier is Christus, hier is de Heer zelf als het Levende Brood dat uit de Hemel neerdaalt.

Katholiek ben je in de eerste en voornaamste plaats om een eigen relatie te ontwikkelen met de hemelse Vader. Je zoekt zijn nabijheid in stilte, in het overwegen van je zonden én het goede dat je in je leven ten deel is gevallen. Je probeert met je gevoel het leven van Jezus te naderen, je in te denken hoe de grote God zo menselijk nabij is gekomen en je staat bijzonder stil bij zijn lijden en sterven; zijn geven van zichzelf tot het laatste toe. Dat is de kern, de basis van een gezonde spiritualiteit: jezelf laten raken, vloeibaar worden, de eerste ervaringen opdoen met de innerlijke liefde.

Als de basis er is, als je ziel tot leven is gekomen ga je een weg van herkenning en verdieping. Je leest de Bijbel en je zoekt steeds weer hoe de teksten je die liefde van God in Christus en die liefde van de heilige Geest in jou voor Hem en je herkenning van die liefde in anderen kan voeden en sterken. De Bijbel is je liefste en meest naaste vriend, ze is een Woord dat spreekt, dat je leven schenkt. Je kunt dat zelf doen, je kunt luisteren naar wat erover wordt gezegd, je kunt het delen met anderen. Maar niet alleen de Schrift verdiept en sterkt de Liefde in je, ook de natuur en de menselijke gemeenschap spreekt. Fijnzinnigheid, ontroering, stil kunnen zijn, momenten waarop je doorstraald wordt door een vreugde die diep en vredig tegelijk is, niet gemaakt noch sentimenteel, maar echt, fier, de rug rechtend, hart en hand tot het goede bewegend. Je levensweg wordt steeds meer, dieper, een verenigd zijn met je Schepper en Verlosser. Jezus noemt dat: zuiverheid van hart die je God laat zien. Niets bijzonders, toegankelijk voor ieder mens, die de genade in zich toelaat en zich gewonnen durft te geven.

Die liefde ervaren en leven is het Brood uit de Hemel. Op geen wijze wordt ze je meer gegeven dan in de viering van de Eucharistie en het ontvangen van de heilige Communie. Dat is, zoals het Vaticaans Concilie het uitdrukt, bron en hoogtepunt van ons christelijk bestaan. Daarom is de Eucharistie de Kerk, is ze zoveel meer dan een ritueel. Ze is de ontmoeting met de Levende Heer die zich volkomen met je verbindt, de liefde in je sterkt, de hoop in je voedt. Even ben je met Hem zoals je hoopt te mogen zijn in die volkomen vereniging, dat zien en zijn van “aangezicht tot aangezicht” dat we “de hemel” noemen.

Ik wens u allen een gezegende viering van Sacramentsdag.

Doxologie

2010-05-29T12:28:00.000-07:00

U bent vast bekend met het korte gebed “Eer aan de Vader en de Zoon en de heilige Geest” vast wel. Het is een eerbetoon aan God in zijn onzegbaar grote majesteit. We noemen zo’n gebed ‘doxologie.’

De zondag na Pinksteren vieren we het feest van God die God is, Vader, Zoon en heilige Geest. Zelf beschouw ik dit feest al een grote dankzegging voor alles wat we in de Paastijd hebben gevierd en ontvangen: de vernieuwing van ons geloof dat God leven is midden in de dood, dat HIj in ons woont en dat de Zoon een plaats voor ons heeft bereid in het huis van de Vader, dat de Geest ons deelgenoot maakt van Gods meest eigen wezen. We zijn voor Hem als kinderen, als vrienden, als geestverwanten. Als antwoord op zoveel genade past een dankzegging: inderdaad een eerbiedig en toch vrijmoedig en dankbaar “Eer aan de Vader, de Zoon en de Heilige Geest!”

God om God prijzen. Dat doe je niet zomaar. Je kunt het doen omdat je iets van God verwacht. Je kent dat wel, mensen die complimentjes maken omdat ze iets van je willen. Maar dat hoeft niet. Mensen kunnen gewoon ook aardig zijn voor elkaar (denk eens aan die reclame van Sire over dit onderwerp). Je zegt dan: ik ben blij met je, gewoon omdat je er bent. Dat doet goed, toch, als iemand dat spontaan en oprecht aan je laat weten? God zit niet te wachten, als ik me zo menselijk mag uitdrukken, op adhesiebetuigingen en complimentjes. Hij hoeft niet toegeklapt te worden en als bron van alle liefde heeft Hij geen behoefte aan bevestiging zoals wij mensen dat nu eenmaal wel hebben. Maar… De God die wij als christenen aanbidden is Mensgeworden en is aanwezig in ons en in zijn schepping door en in zijn heilige Geest. Onze God is geen ondoordringbaar bastion van zelfgenoegzaamheid. Juist omdat Hij de bron van liefde is, is Hij Drie-en-één. Liefde immers wordt alleen gewekt in relatie tot een ander. Dat is het wezen van een God die je kunt liefhebben, die kan ontroeren, die je mag vragen en smeken, die je kunt danken en prijzen. In zeker opzicht is God “kwetsbaar,” dat wil zeggen gevoelig, open voor de ander. En die ander is zijn vrije schepping van een wezen dat ook vrij is en daarom liefde kan opmerken en beantwoorden. Wij zijn zo’n vrije schepping (naast de engelen). Daarom was God volgens het eerste hoofdstuk in Genesis ook zo verrukt over ons.

Als we de Drie-eenheid vieren, vieren we de unieke, zichzelf wegschenkende en tot vertrouwen en gemeenzaamheid oproepende God. We vieren dat God zo menselijk is dat Hij ons optilt tot zijn leven. Dat is de diepste betekenis van dit feest; dat we ons durven realiseren kinderen te zijn van God, die onze Hemelse Vader is, onze Broeder en Vriend, onze Bezieling en ons Leven.

De Geest die levend maakt

2010-05-21T03:37:00.000-07:00

Ik zie hem nog voor me, de soms wat mismoedige pater van mijn tienerjaren. Hij sprak op Pinksteren over de Heilige Geest. “De Geest is ongrijpbaar. Hij leeft niet in de Kerk. We vieren Pinksteren als een dag op de kalender, maar niet met ons hart.” Die uitspraak van hem is me dus bijgebleven. Nu moet ik eerlijk zeggen dat de parochie van Nieuwe Niedorp mij niet onmiddellijk voor de geest komt als een charismatische gemeenschap vol vuur en elan, dus snappen doe ik het wel. Maar toch.

Over de hele wereld zeggen mensen gegrepen te zijn door de heilige Geest. Als je naar hun verhalen luistert gaat het om ervaring: God is niet meer iets van het hoofd, een verhaal uit de bijbel, iets dat je aanvaard zonder er zelf deel aan te hebben. God is levend geworden, Hij is Vader, Hij is kracht, Hij is liefde, Hij is genezing, Hij is vergeving, Hij is lofprijzing, Hij is hoop, Hij is Leven. Herkent u dit? Sommigen van ons hebben deze ervaring, kennen de Geest, zoals dat heet. Je merkt het als omstander aan het leven van die door de Geest aangeraakte mens. Hij spreekt over God op een heel vrijmoedige manier, ziet God in alle aspecten van het leven, kan zich losmaken van oude gewoonten die lang een last waren, heeft een soms verlegenmakend vertrouwen in de kracht van het gebed. De Engelsen noemen zulke mensen enthusiasts. Een groep geestdriftige gelovigen die enthousiast bidden, zingen, de handen in de lucht gooien, intens bidden voor elkaar, profeteren en zelfs in onverstaanbare klanken zich uiten, omvallen, hissen en zuchten is niet voor iedereen vanzelfsprekend een verheffende aanblik.

De Pinksterbeweging, dus deze intens op ervaring en gevoel gestoelde beleving van het geloof, maakt furore. Ze is informeel, veel minder georganiseerd en hiërarchisch. Iedereen kan profeteren, iedereen kan in de Geest zijn. Iedereen kan zijn finest hour hebben en bron van inspiratie zijn. De Bijbel is een boek dat onmiddellijk tot ons spreekt, dat ook woorden en taal geeft om elkaar in de Geest te begrijpen. De gemeenschappen zijn klein en mensen kennen elkaar echt goed. Over geloof kan en mag heel vrij gesproken worden, geloof is het belangrijkste dat bindt. De Pinksterbeweging is zichtbaar binnen de klassieke kerken (ze wordt dan charismatisch genoemd) en organiseert zich daarbuiten in vele tienduizenden kleine en grotere genootschappen. Sommigen zien in de Pinksterbeweging dé toekomst van de Kerk en het Evangelie. In het Zuiden, zelfs in traditioneel katholieke landen in Zuid-Amerika, verlaten velen de Kerk en sluiten zich aan bij een groep gelovigen die God voor hen tastbaar nabij brengt en nieuwe sociale verbanden schept. Hier verdeelt de Geest dus, en dat lijkt me in tegenspraak met zijn wezen. Niet alles wat Geest genoemd wordt is heilige Geest. Daarom kan een mens niet eigenmachtig profeteren wist de apostel Petrus ons in zijn tweede brief al te zeggen.

Er is ook een minder zichtbare, minder spectaculaire beleving van de Geest, die mij meer ligt. Ik laat me dan inspireren door de teksten uit bijvoorbeeld de profeet Ezechiël waarin God is als een zachte bries. Of door de opsomming van de apostel Paulus die de vruchten van de heilige Geest vooral ziet in de liefde, de vriendschap en vriendelijkheid, het dienstbetoon en de ambten die de Kerk opbouwen. Voor mij is het meest indrukwekkende werk van de Geest het werkelijk maken van de consecratie. Telkens als ik mijn handen boven de gaven van brood en wijn houdt, als ik het gebed uitspreek waarin de Geest gevraagd wordt deze gaven te heiligen en de woorden van Jezus in herinnering gebracht worden, dan voltrekt zich het levensoffer van de Heer. De Geest maakt levend. De Geest maakt de Heer levend in ons midden, maakt dat zijn gedachtenis niet alleen een “denken aan is” maar een “opnieuw beleven” van zijn liefde tot het uiterste. “Hij zal u alles in herinnering brengen wat ik U heb gezegd.”

Stille toewijding aan het bezoek van een eenzame mens, onverdeelde aandacht voor het vragen en zoeken van een jongere, dankzegging in de verborgen diepten van ons hart voor de ontvangen H. Communie, het onopvallende gebaar van herkenning tussen twee mensen die in onmin leefden …. De Geest van God vormt je leven om; opent de wereld zo voor je dat je weer ontroerd kunt zijn, dat het kleinste je het zicht geeft op het allergrootste: God die liefde is, Schepper, Verlosser en Voltooier. Kom Schepper Geest, daal op ons neer!

Hemelvaart: de hoop vieren

2010-05-07T02:26:00.001-07:00

Halverwege de week vieren we de Hemelvaart van de Heer. Veertig dagen na Pasen zijn verstreken, de Heer laat zijn leerlingen nu over aan henzelf. Hij is hen voorgegaan in het opnieuw uitleggen van het Oude Testament, is hen tegemoet getreden als de Verrezene, heeft Petrus aangesproken en aangesteld als eerste hoeder van zijn kerk. Nu breken de dagen aan van het intens verlangen naar een nieuwe doop, de doop in de Heilige Geest. De leerlingen zijn als deeg, goed gekneed, maar nog geen brood. Daar is vuur voor nodig, een kracht die alles zo doortrekt dat het de elementen omvormt tot een nieuwe werkelijkheid: de leerlingen van Jezus worden zijn lichaam, zijn kerk.

Wat doe je als je afscheid neemt? Een relatie wordt verbroken. Pijn wordt geleden aan de scheiding, een offer wordt gebracht. Een offer: want je gunt de ander zijn of haar leven, je wilt elkaar niet vasthouden in een samen-blijven dat niet meer mogelijk of wenselijk is. Afscheid is niet alleen het verbreken van een relatie, ze is ook het opnieuw vormen van een relatie: je draagt elkaar mee in gedachten en in je hart. Je kunt voor elkaar bidden. Op een andere manier, maar toch reel blijf je in en voor elkaar bestaan. Hoe authentieker de relatie, hoe sterker de liefde, hoe dieper de verbondenheid, des te meer is dit waar. Jezus zal zeggen: Ik blijf in jullie en jullie in mij.

Als Jezus opstijgt naar de hemel, dan neemt Hij ons mee op. In een zekere zin zijn we dus al in de hemel! Als de Heer staat aan de rechterhand van zijn Vader dan is Hij met zijn gedachten bij ons. “Hij spreekt voor ons ten beste,” wordt dan geschreven. “We hebben een Voorspreker bij de Vader!” Andersom laat Jezus zijn woorden na, en meer dan dat, Hij belooft de heilige Geest zodat God zelf in ons woont.

Snap je het allemaal nog? Het hoeft niet in een keer gesnapt te worden. Je mag het ook ervaren en voelen. Ervaren dat er een diepere liefde in je aanwezig is die van angst bevrijdt en je aanzet tot daden van goedheid. Voelen dat je zelfs in je meest eenzame momenten niet alleen bent. Ik houd van het feest van Hemelvaart: ze richt de aandacht op het vergezicht van de hoop. We zullen met Hem verenigd zijn, Hem kennen zoals Hij ons kent, Hem zien van aangezicht tot aangezicht. En toch is Hij, de Godszoon die zich onze Vriend noemt, niet onbereikbaar ver weg. Hij leeft als een stille aanwezigheid, een luisterend oor, een stimulerende gedachte, een bevrijdend vertrouwen, een waarschuwend inzicht, een scheppend moment, ja als een stille ontroering in ons bewustzijn. “Mannen van Galilea, waarom staren jullie naar de hemel? Jezus, die uit jullie midden is opgenomen, zal op dezelfde wijze terugkomen als jullie hem naar de hemel hebben zien gaan.”

Hemelvaart is de hoop vieren!

Gekomen is uw lieve mei

2010-05-03T07:47:00.001-07:00

Echt zo’n lekker ouderwets lied, “Gekomen is uw lieve mei, Maria.” Ik denk dat er weinig parochies zullen zijn waar het nog gezongen wordt maar bij ons heeft het zijn plaats: devoot, tikkeltje sentimenteel misschien, maar gepast omdat Maria nergens mooier gevierd en geëerd kan worden dan in ons bedevaartsoord. De natuur ondersteunt onze devotie en gebed; hier kun je de meimaand gewoon voelen.

Hierboven schreef ik “devoot, een tikkeltje sentimenteel misschien.” Maria, moeder van de Heer, beroert ons hart eerder dan ons hoofd, dat is wel zeker. Maar Maria is geen zoetwaar. In haar loflied spreekt ze de taal van de profeten en gebruikt ze de beelden van de psalmen. Wat zich groot maakt zal vernederd worden. Wie van het kwaad leeft zal van het recht verliezen. Ik denk dat het goed is dat we ons realiseren dat Maria als moeder van God en moeder van de Kerk voor alles Gods eer zoekt. “Mij geschiedde naar uw wil.” En Jezus leert het van haar: “Uw wil te doen is mijn vreugde.” “Vader, niet zoals ik wil maar zoals u wilt.”

Je zou daar de conclusie uit kunnen trekken dat Mariale vroomheid (en devoot godsgeloof) tot een houding van berusting leiden. Op alles wat je overkomt alleen maar antwoorden met een gelaten: God wil het. Daarmee versta je geloof als overgave aan Gods wil toch verkeerd. Maria vraagt door als de Engel haar bezoekt (‘Hoe zal dit geschieden daar ik geen man beken’). En als ze Jezus niet begrijpt, dan aarzelt ze niet om dat te laten blijken (als hij als twaalfjarige achterblijft in de tempel bijvoorbeeld, of later als ze Jezus verwijt dat Hij buiten zinnen in zijn openbaar optreden). Maria eren is een volwassen relatie aangaan met God, een die mag groeien door vragen heen. In haar vragen en doorvragen is Maria een echte Jodin, en dat is geen verkeerde eigenschap. Integendeel. Maria spreekt voor ons ten beste zoals Mozes dat deed en de psalmen dat herhalen: in deemoed God herinneren aan zijn belofte. Pleiten bij God met de zuiverheid van een duif en vrouwelijke intuïtie en slimheid (denk maar eens aan de manier waarop ze Jezus tot actie aanzet tijdens de bruiloft van Kana).

Als we Maria eren dan nemen we haar ook tot voorbeeld, tot een leermeesteres. Je moeder kan je veel leren over het leven en Maria kan ons alles leren over het leven met en naar God toe, over haar Zoon en over de dynamiek van een gezegende geloofsrelatie. Haar moederlijke zachtheid verbergt nooit haar liefde voor de waarheid. Maria vergoeilijkt niet en verzoet niets. Ze neemt je steeds bij de hand, en vraagt door: wat wil je nu echt? Je steekt een kaars op omdat je troost zoekt. Je bent welkom bij me, maar welke troost zoek je? Herinner je het woord van mijn zoon: wie zijn leven verliest zal het vinden! De waarheid kan bitter smaken, maar ze bewerkt een zoetheid in de ziel die zo vervullend, zo heerlijk is. Ik wens u toe dat u deze maand met Onze Lieve Vrouw ter Nood als uw hulp de Heer Jezus dieper en waarachtiger zult ontmoeten. Door Maria tot Jezus is immers de missie van ons Heiligdom. Want dan kunt u met een ruimer en zuiverder hart invallen in het loflied van Maria zelf: Hoog prijst mijn ziel de Heer, want Hij heeft neergezien op mij zijn dienstmaagd.

Ik wens u allen een gezegende, troostrijke, ingetogen en feestelijke meimaand!

Durf te luisteren, durf te kiezen: Leef!

2010-04-22T01:22:00.001-07:00

Ken je dat gevoel van verveling? Je zit een beetje te chillen, je hangt wat rond, speelt of zapt, doet “je ding,” maar niet “echt.” De tijd hangt maar wat om je heen, je wilt wel “iets doen” maar toch ook weer niet. Studeren, ok, maar net niet genoeg. Met je vrienden uit, ok, maar net iets teveel en iets te laat – dat brakke gevoel dat maar blijft hangen.

Vijftien jaar later. Je hebt een relatie. Je denkt wel eens aan een kind. Je hebt een baan, niet verkeerd. Gaat wel lekker. Je zou wel iets meer willen sporten; dat buikje hè. Met je vriendin klikt het wel. “We hebben een vette vakantie gehad hoor!” Vandaag ben je eens alleen. Ze is uit met haar vriendinnen. Doet ze steeds vaker trouwens. “Misschien moet ik haar nu toch vragen…” Waar? Op het strand. Bij de volgende vakantie? Wil ik dat eigenlijk wel? Wil ik wel echt een kind? Wil zij het wel? Wat wil ik eigenlijk …

Vijftien jaar later. Je hebt een tweede relatie. Dat vragen toen is nooit gebeurd. Mike is wel gekomen. Zit nu op het voortgezet onderwijs… “Zie hem niet zo vaak.” “Wilde bij zijn moeder blijven…” Bij je thuis zijn drie kinderen, twee van je nieuwe vriendin. Charlotte is er ook nog. Ze komt de ene week bij jou, de andere week is ze nog bij haar moeder. Op je werk gaat het wel. Er verandert veel. Een gozer van net dertig is teamleider geworden. (Opgeblazen kwast …). … Morgen weer naar de dokter. Moet stoppen met roken – zal hij wel zeggen. Vanavond komen de vrienden. Biertje doen. Met mam gaat het niet zo goed; moest haar deze week toch eens opzoeken….

Vijftien jaar later …

Jezus vertrok en ging weer naar het meer. Een grote mensenmenigte kwam naar hem toe, en hij onderwees hen. Toen hij langs het meer liep, zag hij Levi, de zoon van Alfeüs, bij het tolhuis zitten, en hij zei tegen hem: “Volg mij.” Levi stond op en volgde hem.

“Toen Jezus langs het Meer van Galilea liep, zag hij Simon en Andreas, de broer van Simon, die hun netten uitwierpen in het meer; het waren vissers. Jezus zei tegen hen: “Kom, volg mij! Ik zal van jullie vissers van mensen maken.”

Roeping is: gegrepen raken door de liefde van God voor jou, die liefde willen beantwoorden met een liefde die groter is dan jezelf kon denken en ontroerd raken door het zien van God in de ander, je medemens. Zo wordt je relatie een huwelijk. Zo wordt de kerkgemeenschap een plaats om God en mensen te dienen als priester (of diaken). Zo wordt de liefde je alles … je leeft van vertrouwen op God alleen en word je broeder of zuster … Kom, volg Mij! Durf te luisteren, durf te kiezen: Leef!

Groeien in geloof

2010-04-16T01:40:00.001-07:00

Ik kom ze wel tegen: bevoorrechte geloven. Ergens in hun leven zeggen ze zo aangeraakt te zijn door God dat hun leven is veranderd.

Ik merk het ook aan de manier waarop zij over God kunnen spreken. Over de Vader die hen dagelijks in kleine en grote dingen bij de hand neemt en in het onmiddellijk zien waar en hoe God werkt in deze of gene situatie of in het leven van anderen. De technische term voor deze ervaring is “wedergeboorte.” Jezus spreekt erover met Nicodemus een geïnteresseerde liefhebber van de Wet, een Farizeeër dus. Hij zegt hem bijvoorbeeld: Waarachtig ik verzeker u: alleen wie opnieuw wordt geboren, kan het koninkrijk van God zien. En ook nog: Wees niet verbaasd dat ik zei dat jullie allemaal opnieuw geboren moeten worden. De wind waait waarheen hij wil; je hoort zijn geluid, maar je weet niet waar hij vandaan komt en waar hij heen gaat. Zo is het ook met iedereen die uit de Geest geboren is. Kern van Jezus woorden: door geloof in mij kun je deel krijgen aan mijn “binnenwereld.” Je gaat dan zien wat Ik zie. Je ziet alles door de ogen van God.

Pasen, de Verrijzenis van Jezus, is een gebeuren dat zich pas opent wanneer je kijkt door de ogen van God. Anders gezegd: wanneer je deel hebt aan de heilige Geest. We vieren de derde paaszondag en we zijn getuigen van een ontmoeting die de naar huis teruggekeerde apostelen hebben met de Verrezen Heer. Het tafereel is aandoenlijk. Iedereen is weer terug bij af. Er wordt gevist en dat leverde bijzonder weinig op. Een beeld van de onvruchtbaarheid van de leerlingen: in hun hart is de hoop niet blijvend gewekt. Er is onrust, dat merk je ook. Er zijn verhalen, ontmoetingen, en gebeurtenissen die nawerken in hun hart en hoofd maar moeten nog dieper in hen doordringen. Voorbeelden: Vrouwen die vertellen over het lege graf. Kleopas en die andere die vertelde over een ontmoeting die hun hart in vuur en vlam zette. Zij zelf die meenden de Heer gezien te hebben. En toch, ze zijn weer gaan vissen. Teruggegaan zijn ze naar hun oude leven, zoals het was vóór Jezus, maar de bezieling ontbreekt blijkbaar want ze vingen niets. Dan is de Heer daar. Op zijn aanwijzing gaan ze vissen, vangen meer dan ze voor mogelijk houden. Gefluister van de een naar de ander: Het is de Heer! En Petrus die handelt, in het water springt. Jezus zei tegen hen: “Kom, eet iets.” Geen van de leerlingen durfde Hem te vragen wie hij was, ze begrepen dat het de heer was.”

Instant geloof is niet het verhaal dat de apostelen konden vertellen. Bij hen ging het voorzichtig vooruit, verward eerst, blij later en weer “terug bij af” vervolgens. Pasen is zowel een gebeurtenis van de Verrezen Heer als van de heilige Geest. Daarom hoort Pinksteren bij Pasen. Je hebt geen toegang tot de Verrijzenis van de Heer zonder Hem te willen ervaren, als het ware in zijn huid te kruipen. Dat is ook eng. Eng, omdat je eerst jezelf moet loslaten en wie van ons doet dat zomaar, helemaal en onvoorwaardelijk? Want dat is geloven! Ik denk dat de wedergeboorte een groeiproces is; een kind is ook geen volwassene bij zijn geboorte. Alles is er, maar alles moet ook nog tot ontwikkeling komen.

Enfin. Het einde van het Evangelie van deze zondag is een indringende oproep van Jezus aan Petrus: heb je mij lief? Drie maal gevraagd, driemaal beaamd. Petrus wordt door dit vragen van Jezus helemaal binnenste buiten gedraaid. De derde zondag van Pasen is als deze derde keer: Geloof je in Pasen? Geloof je in licht en leven? Geloof je in de liefde? Geloof je in je God? Moge het ons gegeven zijn om te antwoorden: Ja, Heer, ik geloof! Maar kom mij in mijn ongeloof te hulp.

Kerk en Pasen

2010-04-09T02:11:00.001-07:00

Ik kijk met grote dankbaarheid terug op de viering van de Goede Week en Pasen. Het was mooi, ontroerend soms en echt. Dank aan allen die zich ervoor ingezet hebben. Juist in deze tijd waarin geen dag voorbij gaat zonder dat een schandaal of rel in de Kerk in de media gebracht worden geeft het Paasgeloof mij kracht en vertrouwen. Geen goedkoop vertrouwen maar anders: dat door vernedering en staan in de waarheid Christus zich meer in de Kerk zal laten voelen en zien. Wat me wel opvalt is dat veel redacteuren buitenstaanders zijn en weinig van de Kerk snappen. Anderen hebben een eigen agenda waardoor hun berichtgeving een tikkeltje tendentieus wordt.

Een voorbeeld vind ik het spreken over “de Kerk.” De media denken dat de paus of een kardinaal als een soort algemeen directeur de baas is over alles en iedereen in de Kerk. Dat is maar zeer ten dele zo. De Kerk bestaat uit talloze zelfstandige gemeenschappen en organisaties (parochies, bisdommen, ordes, congregaties, verenigingen, stichtingen) die hun eigen bestuur hebben en heel onafhankelijk mogen opereren. In de Kerk wordt meer samengewerkt dan dat er bevelen gegeven worden. De leer is van de hele Kerk, daar zijn Paus en bisschoppen en alle gelovigen samen verantwoordelijk voor. Maar de manier waarop een parochie functioneert of een bisdom, de pastorale plannen, de benoemingen, financiële zaken etc. die worden door al die instellingen zelfstandig geregeld. Alleen als er overtredingen zijn grijpt het hogere niveau in, of bij conflicten, of als er samengevoegd of gesticht moeten worden is het initiatief of toestemming van een hoger niveau in de Kerk nodig. Onze Kerk is niet bureaucratisch. Omdat we een verzameling van gemeenschappen zijn, zijn er altijd maar kleine bureaus of staven van medewerkers. Er bestaat niet zoiets als een landelijk hoofdkantoor van de Kerk, alleen een bureau dat de conferentie van bisschoppen ondersteunt. Er werken misschien al met al 20 personen. Ons bisdom heeft een bureau dat juridische, secretariële, bouwkundige en pastorale diensten verleent. Er werken al met al 35 personen. Binnen de Kerk word gewerkt met vertrouwen en weinig met intensieve controle, toestemmingen en verantwoordingen van en naar “boven.” Daardoor kunnen misstanden lang verborgen blijven en hebben verantwoordelijken tamelijk vrij spel.

Weinig is niet niets natuurlijk, maar bureaucratisch is het zeker niet. Dat kan ook niet, want veel ambtenarij kost geld en dat hebben we daar nooit voor overgehad. Het geld van de Kerk zit in de kerkgebouwen, in stichtingen die restauraties mogelijk maken, in fondsen die missieprojecten, diaconie en ontwikkelingshulp financieren. Niemand in de Kerk verdient meer dan de Balkenende norm. Zelfs een kardinaal in Rome komt niet veel verder dan 50.000 euro per jaar. Een bisschop in Nederland krijgt evenveel als de jongste kapelaan: 1.100 euro per maand, inclusief vakantiegeld en vergoeding voor de ziektekostenpremie. Het is goed om zulke dingen eens te delen, want dan beseffen we ook zelf weer waarom we bij alle media aandacht niet zo professioneel zijn als je van een groot instituut verwacht. We zijn wel groot, maar we zijn geen groot bedrijf. Dat past gewoon niet bij het Evangelie.

Een andere misvatting is dat de Kerk vooral een instituut is dat politiek bedrijft en zo ook begrepen moet worden. De Kerk zijn meer dan 1 miljard mensen die hun levens leven als gedoopten in hechte of losse gemeenschappen. Ieder van ons heeft iets (veel of weinig) met God en Jezus. We vieren Pasen, omdat we vertrouwen hebben dat God de nood van de mensen aantrekt en in de kruisdood en verrijzenis van de Heer Jezus de dood heeft overwonnen en ons bevrijd van angst. We geloven in de kracht van de liefde. We zijn kleingelovig soms en soms ook grootmoedig. We schamen ons over de zondaars in ons midden en we verwonderen ons over de heiligen die er ook zijn. Het overgrote deel van ons is van goede wil, fatsoenlijke en soms kleingeestige mensen. We proberen vooruit te komen in geloof, hoop en liefde en doen dat met vallen en opstaan. We hebben verdriet over tegenslag, ruzie, ziekte en dood, maar we zoeken troost en proberen elkaar te sterken. We steken een kaarsje op, we gaan op zondag naar de H. Mis om ons met Christus’ liefde te voeden. De een heeft een diep, innerlijk gebedsleven; de ander is praktisch en ziet God in de daklozen die hun soep krijgen of de vluchteling voor wie tijd gemaakt wordt. Het is typisch katholiek om niets af te doen aan de waarheid van het Evangelie en toch ruimte te houden voor mensen die maar zeer ten dele het Evangelie leven. Daar mag je kritiek op hebben. Maar Jezus liet ook Judas toe in zijn gezelschap. Natuurlijk is de Kerk ook een maatschappelijk fenomeen. Neem een land als India, waar minder dan 2% van de bevolking Katholiek is, maar de Kerk voor 25% van alle kinderen het onderwijs verzorgt. Of in Afrika waar de gezondheidszorg drijft op de inzet van de Kerk. Of in Latijns Amerika waar de Kerk stem geeft aan de armen die door grove onrechtvaardigheden in hun waardigheid verminkt worden. Of in Amsterdam-Zuid waar ze door migrantenparochies bijdraagt aan integratie van allochtonen. Of in de Westerse Wereld waar de Kerk opkomt voor de onvoorwaardelijke bescherming van het menselijk leven van zijn allereerste begin tot zijn allerlaatste moment.

Ik lijd net als u onder alle negatieve publiciteit, die deels terecht en deels te eenzijdig is en een vertekend beeld geeft van de werkelijkheid. Maar ik geloof dat deze crisis in de Kerk, zo pijnlijk en ontluisterend als ze is, ons dieper met Christus verbindt, ons echter zal maken. De tijd na Pasen is een vieren van de Verrijzenis en toeleven naar de komst van de Heilige Geest die mede komt op het gebed van Maria, de Moeder van de Kerk. Santa Maria, ora pro nobis!

Dood en verrijzenis

2010-03-29T00:27:00.001-07:00

Wat een afschuwelijke foto! Een man in doorzichtig verband gewikkeld,voor tachtig procent van zijn lichaamsoppervlakte verbrand. Hij werkte met zijn vrouw bij een rijk man in Pakistan. Het enige dat hij bezat was zijn waardigheid en zijn christelijk geloof. De rijke man eiste van hem dat hij zijn geloof zou afleggen om de Islam aan te hangen. Toen hij weigerde werd hij in brand gestoken. De te hulp geroepen politieagenten vergrepen zich vervolgens aan zijn vrouw, verkrachtten haar.

Geen verhaal van lang geleden, een paar dagen geleden gebeurd. Voor ons gevoel in een andere wereld, ver weg. Echt ver weg? Een paar uur vliegen en in milliseconden afstand voor een sms bericht of een e-mail. Een broeder en zuster van ons, medegelovigen, eenvoudige mensen voor wie vorig jaar toen pater Nico hier was, zo grootmoedig hebben gecollecteerd. We kennen de toestand van de christenen daar: een minderheid die vooral bestaat uit onaanzienlijke mensen. Maar wat een waardigheid! Wat een innerlijke kracht en diepe overtuiging. Zo arm en kwetsbaar als deze man en vrouw mogen zijn, zij hebben Christus niet verloochend. Voor het aangezicht van een rijk man die hen ongetwijfeld iets beloofd heeft, in het aangezicht van zijn gefrustreerde woede bleven deze twee mensen hun waardigheid bewaren. Dit is wat Christus bedoelde toen Hij zijn leerlingen waarschuwde: bidt dat ge niet op de beproeving ingaat!

Waarschijnlijk zal de man het niet halen, en zijn vrouw is getraumatiseerd voor de rest van haar leven. Waarom? Omdat ze christenen zijn en wilden blijven. En wat krijgen zij daarvoor terug? “Heden nog zult gij met mij zijn in het paradijs!” Die belofte van Jezus gold een booswicht die naast hem gekruisigd was maar anders dan zijn compaan Jezus niet bespotte om zijn onmacht maar zich in deemoed aan Hem overgaf. “Goede en trouwe dienaar, in het kleine ben je trouw geweest, over veel zal ik je aanstellen. Ga nu binnen in het huis van je Heer.” Ook een woord van Jezus in zijn vertelling over de talenten. De geloofsovergave van de martelaar, van de medegelovige die om haar of zijn geloof in de Heer door het geweld van anderen om het leven wordt gebracht, breekt Pasen door. Voor de wereld is er weer een stumper ten onder gegaan aan een zinloos geloof, een onpraktisch ideaal, een mooie maar onwerkelijke droom. Dat is de wereld. Dat is de maatschappij die onder de indruk is van getallen, macht en overmacht. Wie deel heeft aan de Geest van de Heer ziet die wereld voor wat ze is: een gevallen wereld die met veel liefde, geduld en doorzettingsvermogen omgevormd moet worden tot een andere wereld, Gods wereld: gerechtigheid, vrede, harmonie. Wie deel heeft aan de Geest van God wordt geraakt door het kleine, door een zaad dat in de aarde valt omdat het nieuwe vrucht belooft. Wie deel heeft aan de Geest van God ziet de wereld veranderd, bevrijd en verlost in één mens die een woord van vergeving kan spreken, een gebaar maakt van belangeloze solidariteit. Het kleinste gebaar van liefde spreekt van de wereld die komen gaat.

Zo is het om Pasen te vieren. Onbegrijpelijk en toch als ervaring de grootste schat van een christen: Jezus die gekruisigd is, is Verrezen. Opgewekt uit de dood om ons het leven te verkondigen. Om de angst te breken en het licht van de hoop te doen stralen overal, in alle situaties in alle tijden. Ook in jouw leven, ook in onze tijd. Zalig Pasen!

Bezielde school

2010-03-20T07:19:00.000-07:00

Vrijdag was ik uitgenodigd op de VMBO school van het Petrus Canisius College. De hele school gaat lopen voor een goed doel, de school aan de Vondelstraat combineert het lopen met een bezoek aan het Heiligdom. Niet zo maar lopen, maar lopen om iets te leren en te ervaren, om doel te hebben dat niet alleen goed is (sponsortocht) maar ook bijzonder (pelgrimstocht). Voor twee keer 125 leerlingen van de onderbouw hield de vestigingsdirecteur een gloedvol verhaal en sloot ik aan met ons verhaal. Het verhaal van Onze Lieve Vrouw ter Nood.

Na afloop kreeg ik een rondleiding. Uit alles spreekt zorg en liefde voor de leerlingen. Je merkt aan hen dat ze een zekere rust hebben. De gedragscode is beperkt, de persoonlijke contacten tussen leerlingen, leerkrachten en schoolleiding frequent en natuurlijk. De managementstijl is er een van mensen, collega’s en kinderen, zien en met hen mee oplopen. VMBO leerlingen groeien en bloeien met zulke aandacht. Ze zijn minder theoretisch, meer praktisch en direct. De kantinejuffrouw deed haar werk al 32 jaar. “Na zes weken vakantie ga ik ze echt missen.” Met al die verhalen over onderwijs dat niet deugt is deze verkenning van “zomaar een school” een weldaad en een correctie van het overbezorgde beeld. Tegelijk zie je hoe alles bij elkaar komt: een schaal die persoonlijke contacten toestaat, herkenning en saamhorigheid schept. Leidinggevenden die achter hun bureau vandaan komen en tussen, naast en soms voor hun mensen gaan staan. Leerkrachten die voor elkaar instaan en weten te leven met ups en downs. Zou het zomaar een toeval zijn, dat juist op deze school actief gezocht wordt naar een relatie met de kerk?

Kinderen en jongeren zijn zo kostbaar. Ieder van ons is door deze periode heengegaan. De ouderen onder ons ervaren waarschijnlijk dat hun actieve herinneringen en hun gevoelens vooral naar hun kind- en jeugdtijd uitgaan, minder naar de actieve en verantwoordelijke jaren die daarna komen. Vriendschappen in je jeugd opgedaan zijn kunnen na vijftig jaar je hart nog verwarmen, een goede leerkracht die je wist te boeien, motiveren en je een gevoel van respect gaf gaat nooit meer weg uit je hart of je geheugen. Jongeren zijn onrustig, soms opstandig en niet altijd geïnteresseerd en oplettend. Onder hun petjes achter hun mobieltjes vangen hun oren meer op dan je denkt, zien ze meer dan je verwacht en stellen ze zichzelf meer vragen dan menig volwassene. Jongeren zijn de lakmoesproef voor de echtheid, waarachtigheid, waardigheid van iedere volwassene. Ze proeven je nieren en geven je aan jezelf terug. Het gekke is dat volwassenen die zelf weinig met kinderen of jongeren omgaan vaak op afstand van hen staan, een beetje bang lijken te zijn.

Na afloop kwamen er verschillende jongeren naar mij toe. Moesten even vertellen dat zij de kapel kenden, er geweest waren. Een vroeg me: ik geloof in Jezus. Hoe weet u zeker dat God bestaat? Open, direct. Heerlijk en aandoenlijk. Het maakt me zo warm van binnen om te zien dat de goede God in iedere tijd een nieuw begin maakt. Nu is het aan ons om waardige en waarachtige voorbeelden te zijn. De lente belooft zijn nieuwe leven. Het Pasen van de Heer bevestigt ons in ons vertrouwen op zijn levengevende en herscheppende kracht, door alle moeilijkheden en beproevingen heen. Weet u, als je het mag zien, zie je zoveel liefde. Het maakte me ontroerd en blij.

Dénouement

2010-03-12T07:42:00.001-08:00

Een mooi Frans woord dat zoveel betekent als in je hemd gezet worden, onttakeling. Zo ervaar ik de verhalen en berichtgeving over misstanden en misbruik in de katholieke onderwijsinstellingen.

Enkele maanden geleden werd ik getroffen door het relaas van een man die nu achter in de vijftig is en als kind op transport gesteld is naar Australië. De Engelse regering had tientallen jaren een beleid om kinderen uit kansarme gezinnen te deporteren naar buitengebieden waar zij betere kansen zouden hebben op een goed leven. De ouders moesten beloven nooit contact met hun kinderen op te nemen en de jonge kinderen werd verteld dat hun ouders waren overleden. De man vertelde zijn verhaal, dat het verhaal is gebleken van vele duizenden kinderen: liefdeloze opvang, onverschilligheid en, in zijn geval, opvoeding in een broederhuis waar intimidatie en geweld de norm waren. Een ontluisterend verhaal dat me uit pure onmacht deed huilen van boosheid en onbegrip. Kinderen zijn zo kostbaar, ze hebben engelen in de hemel, zegt Jezus, die hun zaak voor God bepleiten. Het evangelie staat of valt met onze waardering, openheid en liefde voor kinderen. Wie niet wordt als deze kinderen heeft geen deel aan het koninkrijk.

Het is goed dat er een onderzoek naar dit alles komt, maar de slachtoffers hebben het eerste recht om gehoord en erkend te worden. Hun verhalen zijn niet zomaar verhalen, het zijn hun levens! Kostbare mensenlevens die door onbegrip, zwakheid en zonde van mannen die voor God stonden en staan zijn geschaad. Het heeft de Engelse regering tientallen jaren gekost voordat ze het op kon brengen om een publieke verontschuldiging uit te spreken voor een wandaad en een wanbeleid. De eerste minister deed dat onlangs. Het mag de Kerk geen tientallen jaren kosten om de waarheid onder ogen te zien en zich te verdeemoedigen.

In de ogen van de wereld is dat wel of niet voldoende. Maar wij leven in de Kerk met Christus. Deze zondag klinkt een van de meest bekende, geliefde en bemediteerde evangeliepassages: Jezus’ verhaal van de verloren zoon waarmee Hij de barmhartigheid van God wilde uitdrukken. Verdeemoediging betekent dat je zonder eigen gemaakte kleren van zelfrechtvaardiging en afwerende verontschuldigingen voor God en zijn heiligen en ook je medegelovigen gaat staan. Dan kan de alles herscheppende liefde van de Vader je opnemen en je terugbrengen tot een nieuw bestaan. Wie weet dat hem veel vergeven is, is vervuld van een dankbaarheid die zachtmoedig maakt, ontroerd, bescheiden en gevoelig. Dat is mijn diepste wens voor de Kerk en allen die haar stem geven. Van Maria Magdalena wordt gezegd dat zij de Heer veel liefhad, omdat haar veel was vergeven. Zij mocht als allereerste de Verrezen Heer ontmoeten en zijn verwarde en bedroefde apostelen opwekken met een woord van leven. Ik roep haar deze dagen bijzonder aan.

Je geweten volgen

2010-03-05T05:22:00.001-08:00

Dat woord geweten is deze dagen veel aan de orde geweest. Ik ben blij met de ontwikkelingen in en rond de kathedraal van Den Bosch. Zo is het goed: de leer is oprecht en open verkondigd en de uitspraak gedaan dat een priester het gewetensoordeel van een communicant eerbiedigt. Ik voel me daar heel goed bij. Een goede reden om eens kort stil te staan bij dat ‘fenomeen’ geweten.

Voor een grote theoloog en heilige John Henry Newman (1800-1890) is het geweten de bevoorrechte weg naar het vinden van God. Hij is heel goed in het observeren en analyseren van gevoelens en ervaringen en deze te verbinden met filosofische en theologische inzichten. Wat hij zegt is dat het geweten zich aan je voordoet als een innerlijke stem van iets of iemand die groter is dan jezelf bent. Dat gebeurt niet alleen als je iets denkt of doet dat je geweten veroordeelt, dat ervaar je vooral als je iets doet (misschien na een strijd en met inspanning) dat in overeenstemming is met je geweten. Je voelt dan vrede, je wordt groter en sterker in het uitvoeren van goede voornemens. Natuurlijk, zo zegt hij, kun je tegenwerpen dat je geweten gewoon herhaalt wat je als kind geleerd hebt of wat je omgeving van je vraagt. Newman merkt dan op, dat het volgen van je geweten je ook kan vervreemden van je omgeving en je juist op het spoor zet van je persoonlijke vrijheid.

Je geweten als stem van iets of iemand die groter is dan jezelf. Een stem die zich vertaalt in schaamte (dit mag ik niet doen, dit had ik niet mogen doen) of als beloning (dit is echt goed; ik ervaar mezelf als een echt en heel mens) is meer dan een echo van je eigen stem. Nu vertelt je geweten je niet zomaar van wie het een stem is. Daar kom je al levend en luisterend achter. Als je je aanleert (of aangeleerd bent) om gewetensvol te denken, spreken, oordelen, te doen en laten dan vorm je gaandeweg door herhaling en oefening belangrijke morele beginselen. Je hoeft steeds minder na te denken en je af te vragen of het goed of fout is, wat je hier wel of niet zou moeten doen. Die morele beginselen bepalen vervolgens hoe je omgaat met kennis, met argumenten en meningen van anderen. Iets weten, iets voor waar houden of ergens van overtuigd zijn, is een samenspel van je hart en je invoelingsvermogen samen met je verstand.

Wat ieder van ons wel weet is dat je geweten aandacht en onderhoud nodig heeft. Gevoel alleen (ik heb hier een goed gevoel bij) is niet voldoende om je te kunnen verantwoorden; noch in je gebed, noch naar anderen toe, noch naar jezelf. Je hebt ook je verstand om na te denken, vragen te stellen en meningen en gevoelens kritisch te onderzoeken. Daarom is gewetensvorming ook zo nodig. Hoe wordt je geweten gevormd? Allereerst door het voorbeeld van anderen. Wat zij doen, doe jij in eerste instantie ook; zo leren kinderen immers. Maar, zoals hierboven al gezegd, met de nodige inspanning kun je je ook distantiren van je omgeving. Je geweten is een zachte stem, maar wel een eigen stem. Niemand is per se een onderhorige van zijn thuis of zijn cultuur. Als iemand echt is, zelf gewetensvol leeft en handelt, dan maakt dat indruk op je – bewust of onbewust. En daar ga je op reageren door gevoeliger te worden voor wat je ervaart als echt en goed. De redeneringen van anderen zijn ook belangrijk, zeker als je die ander vertrouwt en waardeert. Voor ons is de Ander bij uitstek om na te volgen en goed te beluisteren de Heer Jezus. Hij leeft de volle kracht van het geweten en volle maat van de menselijke vrijheid. De toetssteen is steeds weer de liefde: het streven om God boven alles te dienen door de naaste lief te hebben als mijzelf. Liefde leven is een mix van rechtvaardig zijn, het besef dat je je leven hebt gekregen en de ervaring dat je gelukkig was toen je merkte dat je voor een ander belangrijk was. Christelijke gewetensvorming vraagt ondermeer om een intensieve omgang met de heilige Schrift, de viering van de zondag en persoonlijk gebed.

Handelen naar je geweten betekent zeker niet je voor niemand verantwoorden. Handelen naar je geweten betekent wel: Gods waarheid en liefde ten volle in je toelaten – en dan kun je doen wat je wilt. Totdat je volstrekt volmaakt bent kan het geen kwaad, is het een teken van wijsheid en fijngevoeligheid, om de raad van anderen te zoeken. Een van die anderen kan je priester zijn.

Een goed mens willen zijn

2010-02-19T05:05:00.000-08:00

Een dezer dagen bracht ik een bezoek aan de basisschool van Zuidschermer. Met drie klassen en zestig leerlingen een kleine school, intiem en vertrouwd. Ik kom er drie tot vier keer per jaar en praat dan met de leerlingen. Deze keer over de Veertigdagentijd.

Eerst maar even uitleggen hoe het kerkelijk jaar in elkaar zit en vervolgens de betekenis overbrengen van deze bijzondere en genadevolle tijd. Het is een periode waarin je je kunt oefenen om een goed mens te zijn, legde ik hen uit. Je bent een goed mens als anderen tegen je zeggen: wat heb je een goede invloed op me, bij jou voel ik me veilig, jou kan ik vertrouwen; jij gunt mij mijn geluk. Een goed mens zijn is niets anders dan de opdracht en belofte van de Vader waarmaken die bij de schepping van de mens ons noemde: Mijn beeld en gelijkenis. Dat beeld dat zijn we vanaf ons eerste begin: levend, bewust, vrij, verantwoordelijk, toegerust met een geheugen en een geweten. We kunnen daardoor zelf scheppen, waarden ontdekken en de omgeving met die waarden doortrekken. Zo diep ben ik met basisschoolleerlingen natuurlijk niet gegaan. De gelijkenis met God ontstaat door de loop van ons leven: de keuzes die we maken, de vrijheid die we verwerven om steeds consequenter, steeds vanzelfsprekender te handelen volgens ons geweten dat in en door de doop en de regelmatige viering van de Eucharistie gesterkt is in Christus zelf.

Terug naar de kinderen. Je hebt vier instrumenten vertelde ik hen in je werkkist om in de veertigdagentijd te werken aan een goed mens willen zijn: vasten, bidden en weggeven. Als je vast eet je minder en goedkoper. Als je minder en goedkoper eet houd je geld over en dat kun je dan bewust weggeven aan iemand die hulp nodig heeft (of een goed doel natuurlijk) en door te bidden maak je ruimte voor iemand anders. Je denkt immers aan God en die is heel anders, zo ga je minder aan jezelf denken, ga je jezelf ook minder belangrijk vinden en helpt bidden je om te kunnen vasten, weg te kunnen geven en net zo goed te zijn als God in jouw plaats.

Lieve vrienden, laten we deze tijd van genade gebruiken. Kinderen zijn eerlijk. Eén vertelde dat hij voor zijn kerk wel eens geld dat hij zelf gekregen had in een spaarbuis stopte; geen van de anderen kinderen had ooit iets weggegeven dat ze zelf echt nodig hadden of misten. Wel dingen natuurlijk die ze niet missen, zoals oud speelgoed of kleren die ze niet meer aan konden, of geld dat ze van hun ouders hadden gekregen om weg te geven. Wie van ons is de weg van ontlediging echt op gegaan: loslaten wat je belangrijk voorkomt, zoveel weggeven van je tijd en geld dat je omwille van de arme en je persoonlijke vrijheid een andere levensstijl gaat aannemen? Wie van ons kan het aan om niet even te bidden, maar onophoudelijk (zoals de Apostel Paulus het zegt). Onophoudelijk betekent dan: niets denken of doen zonder je bewust te zijn van Gods aanwezigheid in je leven en zijn relatie met jou. Hoe dan ook: dit is een gunstige tijd, dit is de tijd van het heil! Laten we de uitnodiging ervan met beide handen aannemen. Een klein stapje voorwaarts is in de economie van de genade als een piepklein zaadje dat zoveel kracht in zich draagt dat het ons leven totaal kan veranderen. Zodat je een goed mens wordt, zodat de potentie die God in gelegd heeft zich ten volle verwezenlijkt. Zodat Hij je ziet en kan zeggen: Wat ben je mooi geworden.

Vrijwillig levenseinde

2010-02-14T07:46:00.001-08:00

Ik zie het al helemaal voor me. De abortuscentra bouwen een afdelinkje erbij met sterfkamertjes voor levensvermoeide bejaarden. Lekker kosteneffectief. Intake gesprekje, vaststellen dat mevrouw echt niet verder meer wil, tenminste 70 jaar is en de namen van haar kinderen en kleinkinderen voldoende snel weet op te hoesten zodat vastgesteld kan worden dat ze voldoende compos mentis is. Misschien nog enkele dagen bedenktijd (wel wat bedillergig natuurlijk, maar je moet in dit land compromissen sluiten om de gevoeligheden van de onverlichte minderheden recht te doen) en hup. Mevrouw kan naar de eeuwige jachtvelden, of het Haagsch crematorium, of waar dan ook (vuurpijl?).Zit je als priester weer met een probleem. "Nee mevrouw, ik kan u geen ziekenzalving geven en kan u evenmin kerkelijk uitvaren." Boosheid bij de invoelende familie en alweer een pastoraal minpunt gescoord. Hardvochtige Kerk!

Toos en Henk (twee geweldige cartoonfiguren in de regionale dagbladen) weten het wel. Ze spreken pa aan (een ouwe zak in een comfortabele stoel) die duidelijk niet met zijn tijd mee wil: "Hij is natuurlijk weer eens niet levensmoe!" Ouderen, zoals iedereen die jonger is heel goed weet, zijn de losers bij uitstek (uitkomst van serieus onderzoek). Om oud te kunnen worden geven we miljarden uit en als het zover is, tja, dan moet je toch kunnen zeggen: ik wil niet meer!

Snap ik het dan niet? Wil ik mensen die niet meer willen tegen hun zin in bij het leven houden? Is dat niet precies een voorbeeld waarom je niet hard genoeg kunt wensen dat de Kerk en godsdienst in het algemeen zo snel mogelijk van de aardbodem verdwijnt? Dat is toch de Kerk: mensen hun vrijheid weigeren. Maar gelukkig, paars zal dit wel regelen....

Rustig maar. Ik snap het heel goed. Ik heb honderden huisbezoeken afgelegd bij mensen van plus tachtig en plus negentig; zelfstandig wonend en in verpleeg- en verzorgingshuizen. Eenzaamheid is er, en natuurlijk verlies aan maatschappelijke betekenis. Zeker ik ken zeer ouden met een goed werkend hoofd, die veel beleefd hebben in hun actieve jaren met kinderen die het heel druk hebben en die ze niet tot last willen zijn die ook tegen mij, een priester, zeggen: van mij hoeft het niet meer. Maar ja, heeft God dan niet gezegd: "Het is niet goed voor de mens dat hij alleen is. Ik zal een hulp voor hem maken die bij hem past. (Genesis 2)"

Zin in je leven vinden en houden is geen privé aangelegenheid. Je ontvangt zin van anderen die je laten voelen dat je voor hen van belang bent. Interesse in het wel en wee van anderen, deelgenoot blijven van de verhalen en belevenissen, zonder dat raakt een mens opgedroogd. Als je het geluk hebt dat je kunt bidden ben je nooit alleen en kun je, eenzaam als je misschien bent, toch in vrede zijn. Dat zijn de wijze ouderen die je zeggen en laten voelen: "het is goed zo.

En als die anderen er niet zijn? Als je met niemand meer een zinvol contact hebt? Als je "niemand tot last wilt zijn?" Als je niet meer laat aanspreken? Dan is dat jouw zaak, maar ook die van ons allemaal. Het is inderdaad misdadig om je toe te staan weg te kwijnen en je de aandacht te onthouden die je als mens nodig hebt. Om je te laten voelen dat "je tijd kost." En als je die bemoeienis van ons niet wilt? Dan is dat jouw zaak. Aan die koppigheid ontleen je niet het recht om anderen medeplichtig te maken aan jouw gebrek aan levensmoed of levenskunst.

In alle tijden en samenlevingen hebben mensen een eind gemaakt aan hun leven. Dat is dramatisch en laat de naastbestaanden met een groot verdriet zitten. De ultraliberalen vinden dat niet gepast en eisen erkenning van anderen dat hun keuze om zichzelf de dood in te jagen oké is. F*ck off! Je ontneemt me zo zelfs mijn verdriet en wanhoop dat jij, een medeburger, iemand dus met wie ik samen leef, je leven vernietigt. Ultraliberalisme is hardvochtig, intens gemeen en geniepig omdat het me aanspreekt op mijn beste gevoelens: mijn meeleven en invoelen, mijn compassie en me dan gijzelt. "Wil jij dan dat ik zo ongelukkig ben en blijf?" "Ik wil van je horen dat je het oké vindt. Ik wil horen dat je het goed vind dat ik doodga, dat jij mijn keuze respecteert. En daarom moet je me daarbij helpen." En dan hoor ik het tegenargument al: "Ik vraag u niets, ik wil alleen een recht." Zeker, maar een recht veronderstelt een relatie en een oordeel. U wilt horen dat het oké is. En ik zeg u het is niet oké!

Waarom niet? Omdat iedere handeling van een individu, iedere daad een maatschappelijk gevolg heeft. Als jij vraagt om gerespecteerd te worden in je wens om te sterven vraag je van de samenleving dat ze instemt met redeneringen die als uitkomst hebben dat een mensenleven de moeite van het bestaan niet (meer) waard is. Dát vragen is een misdaad. Want in jouw allerindividueelste redenering ligt een verantwoording: mensen met een leven zoals ik hebben het recht om dood te willen. Er zijn mensen zoals jij die het zelfde leven leven, die in vergelijkbare situaties verkeren en helemaal niet dood willen. De instemming met jouw doodsverzoek door de samenleving heeft altijd invloed op het oordeel dat anderen in een vergelijkbare situatie hebben over zichzelf én over het oordeel dat anderen over hen hebben. Het is toch al zo verleidelijk om een mens die oud is, ziek, gehandicapt of ernstig beperkt door gezonde ogen als uiterst beklagenswaardig te zien.

Ik ben benieuwd of er toch niet nog een bodem blijkt te liggen in het ultraliberale en - excuses le mot - kil cynische morele moeras van dit land. Ik heb hoop. Maar de schrik zit me wel in het hart.

"Moe heeft haar uitvaart gepland voor mei volgend jaar. Of je daar rekening mee wilt houden? ... Lastig. Kan ze niet een maand eerder."

Carnaval

2010-02-13T07:48:00.000-08:00

Ik vind mijzelf goed Rooms, maar eerlijk gezegd, met Carnaval heb ik niets. Hossen en klossen zijn gewoon niet zo aan mij besteed. Toch realiseer ik me dat ik eigenlijk niet weet wat Carnaval vieren is. Daarvoor moet je een zuiderling zijn, denk ik. De vaak magere Carnavals optochten in het noorden zijn een voorwendsel voor een flinke zuippartij in de cafs, die het weekeinde daarop wel weer een ander feest organiseren met hetzelfde doel. Voor de Brabander en Limburger trilt er iets mee in zijn ziel; Carnaval is een stuk van zijn culturele identiteit en is meer dan een paar dagen laveloos rondlopen.

De filosoof Charles Taylor heeft diepe gedachten gewijd aan Carnaval. Hij laat zien dat dit feest hoort bij een samenleving die kan leven met hirarchie en ruimte kan bieden voor kleingelovigen en grootgelovigen; in een samenleving dus die katholiek is. Carnaval is een moment waarop de hirarchische verhoudingen losgelaten worden (denk aan de prins carnaval tradities) en volop ruimte komt voor de onderbuik, waardoor de druk van de regelmoraal als door het ventiel van een hogedrukpan een uitweg krijgt. Carnaval maakt mensen op een bepaalde manier heel erg n, democratiseert en neemt hen op in een nieuwe werkelijkheid, in een groot en meeslepend feest. Zo blijven er innerlijke verbanden tussen mensen die maatschappelijk en in religieuze zin ver van elkaar af staan. De Reformatie sloeg de kerkelijke en religieuze context voor Carnaval weg en de burgerlijke maatschappij die uit haar is voortgekomen ziet het als een bedreiging, een verstoring van de ijverige orde.

Interessant om te lezen en over na te denken. De boodschap van de filosoof is dat onze samenleving niet kan zonder momenten waarin we ons ongeremd overgeven aan elkaar. Ik herinner me de feesten toen Nederland Europees kampioen werd in 1988 en denk dat hij zoiets bedoelt. Feest schept verbanden omdat je daardoor je een-zijn met elkaar ervaart. Sociale afstanden vervallen, levensstijlen mengen zich en iedereen kan elkaar aanspreken op dezelfde ervaring. Zo bezien is Carnaval iets heel goeds en mogen we de zuiderlingen ermee gelukwensen. In het Noorden vervullen de dorpskermissen een soortgelijke functie.

Pastoors hebben traditie getrouw stevig gepreekt tegen de uitwassen van de Carnaval. Als drank in de man is en iedereen uitgelaten kan er allicht iets gebeuren. Ik denk dat je mensen prima kunt vertrouwen. Er gebeurt altijd wel iets, maar ook in het Carnaval en het feest zijn mensen niet zomaar hun morele principes kwijt. Mensen zijn vooral kwetsbaar voor grote fouten en echte zonden als ze op zichzelf raken, los van anderen hun weg gaan. Dan kunnen de katten in het donker geknepen worden, om het zo eens te zeggen. Wie met zijn vrienden is en binnen zijn sociale omgeving blijft maakt wellicht een uitglijder, maar repressie heeft nooit netto minder zonde opgeleverd. Het tegendeel zou wel eens waar kunnen zijn. Als je een feest in volle hevigheid accepteert ben je je meer bewust van risicos en kun je elkaar daar op een vrije manier op aanspreken. Alles verbieden, van feest tot dans, van gemengd zwemmen tot een uurtje met elkaar samen mogen zijn maakt mensen of scrupuleus (ultra gevoelig geweten) of heimelijk. De middeleeuwers waren ons in deze dingen eigenlijk vooruit, zoals zoveel volken die niet door de mangel van de Reformatie en de burgerlijke maatschappij zijn gehaald.

Hoe het ook zei: we beginnen woensdag met de veertigdagentijd. De echte Carnavalsvierder zet zijn muts en neus af dinsdagnacht 12.00 uur en buigt zijn vermoeide hoofd om het askruisje te ontvangen. Boete, soberheid en inkeer zijn de pendant van feest, overvloed en uitbundigheid. Het gewone leven keert terug, maar nu als uitnodiging om dieper met God te leven, meer mens te zijn naar Zijn beeld en gelijkenis. Aan het einde van die veertigdagen gloort het feest der feesten: Pasen. Ontroerend, bezinnend, immens vreugdevol, bevrijdend en lichtend: de Heer verrezen, de hoop gevierd.

Wat geen oog heeft gezien

2010-02-13T07:45:00.000-08:00

Onlangs werd ik gebeld. Of ik een lezing wilde verzorgen voor een gezelschap in Amsterdam met als onderwerp de dood en het eeuwig leven. Mijn gesprekspartner poneerde de stelling dat over het leven na de dood in de Kerk amper meer gesproken wordt. Ik vind dat een intrigerende vaststelling en ben me eens serieus gaan afvragen of dat zo is. Spreken we met elkaar en in de Kerk over het beloofde land? Durf je heilig te dromen over hoe het zal zijn als God alles in allen is (1. Korinthe 15)?

Om met de deur in huis te vallen: in overdrachtelijke zin zijn we als gedoopte christenen reeds door de dood heengegaan en het leven binnengebracht. Met Christus zijn we gestorven, met Hem mogen we verrijzen, zo luidt het getuigenis van de apostel Paulus in de Romeinenbrief. Dat leven waarin we binnengebracht zijn is de werkelijkheid van de hoop. Midden in een wereld die vol verval, ziekte, tranen en zonde is leven wij de beloofde werkelijkheid waarin God het licht is, tranen zijn afgewist en de Vader zelf onze gastheer is aan een eeuwigdurend bruiloftsmaal. Dat is nze werkelijkheid; ze opent zich voor de ogen van het geloof en gaat als een zacht en vriendelijk licht met ons mee. Ze is aanwezig in ons hart en wordt zichtbaar in de radicaal andere manier van leven, de omkering van waarden die een evangelisch mens tekenen: vergeven in plaats van vergelden, wegschenken in plaats van ophopen, rechtvaardigheid beminnen in plaats van cynisch opportunisme, de ander tegemoet treden als een broeder en vriend in plaats van een te wantrouwen vreemde. Mensen die elkaar zo vinden en ontmoeten scheppen om zich heen een nieuwe wereld, nooit volmaakt, maar wel anders, aanstekelijk anders; in hen werkt Gods Geest die n maakt en de Kerk schept.

De werkelijkheid van het leven bij God; de hemel en de vervulling in de eindtijd is dus hier en nu al bij ons. We hebben er weet van, we kunnen ernaar gissen; de volle kennis ligt nog voor ons, maar er is genoeg om nu al vertrouwd te zijn met wat menselijkerwijze nog komen gaat. De diepe realiteit die in dit weten schuilgaat is de aanwezigheid van God. God is altijd aanwezig; in Hem vallen verleden, heden en toekomst samen. Wat we zullen zijn is ons nog niet geopenbaard, maar we zullen Hem zien zoals Hij ons ziet. Jezus vat het zo samen: je hart is vervuld met een intens verlangen naar God. Hij is liefde, Hij is de vriendschap, de Vriend van je bestaan. Bij Hem wil je verwijlen, Hij vervult je liefste en diepste verlangens. In dat verwijlen in en bij de Vader zul je kennen en bekennen: je broeders en zusters zijn je even lief als God jou lief is. Er is geen huwen en gehuwd zijn. Je zult zijn als de engelen. Als er iets is om je aan vast te houden is het de ervaring van onvoorwaardelijke vriendschap: liefde om de ander. De beelden die Jezus gebruikt en her en der in de Bijbel staan buitelen over elkaar heen. Je mag het zelf invullen, als een kunstenaar gedrenkt in Gods Geest mag je de werkelijkheid van God in hoop uitschilderen. Inspireer elkaar daarmee, bemoedig en sterk elkaar!

De prachtige schildering in de Genadekapel is een poging daartoe. De gestorvenen komen in een lange rij voor de poort van het Hemels Jeruzalem. De last van hun aardse leven wordt van hen afgenomen; in nieuwe kleren gehuld, met stralend gezicht begeleiden de engelen hen naar Maria en haar Zoon die verwelkomend wacht. De Vader in stemmige, milde liefde nodigt aan zijn tafel.

De heer aan de andere kant van de telefoon heeft gelijk. We spreken te weinig over het Koninkrijk van God, over de intensiteit van de liefde die Hij, God, in ons wekt en zal vervullen. Waarom? Misschien omdat we teveel zijn gaan hechten, meer dan goed voor ons christenen is, aan deze wereld. Misschien omdat we het gevaar zien dat we ons te weinig inzetten om onrecht te bestrijden en deze wereld nu al met onze talenten en energie beter te maken. Misschien ook wel omdat in onze tijd het geloof kleiner is geworden, en wij ervoor terugschrikken om uit ons geloof te denken.

En toch: iedere zondag zeggen of zingen we het: ik geloof in het eeuwig leven en de verrijzenis van het lichaam. We leven in hoop, in kracht en verwachting dus. Als ik me dat bewust ben kan ik niet anders dan God danken voor zijn genade, voor die kostbare gave van het geloof. De lezingen van deze zondag verwoorden de emotie die daarbij hoort: Non sum dignus. Ik ben niet waardig